Nông dân Nghệ An canh tác lúa thân thiện với môi trường, hướng tới Net Zero

Năng suất lúa tăng từ 20–25%, hạn chế phát thải khí mê-tan

Chia sẻ tại Hội thảo khởi động và lập kế hoạch Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”, ông Nguyễn Xuân Chí - Phó Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Diễn Liên, xã Quảng Châu, tỉnh Nghệ An cho biết: Sau 10 năm chuyển đổi sang sản xuất theo chuỗi giá trị, HTX hiện quản lý 461ha đất nông nghiệp, trong đó có 250 ha liên kết với doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm.

Trong 10 năm qua, HTX đã đưa vào sản xuất nhiều giống lúa chất lượng cao theo đơn đặt hàng như Koji Nhật Bản, Hương Cốm 4, Nếp thơm 88 và nhiều giống triển vọng khác.

Việc liên kết từ khâu cung ứng giống, vật tư đầu vào, hướng dẫn kỹ thuật đến thu mua sản phẩm đã giúp nông dân yên tâm sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế. Nhờ áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật, giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích tăng khoảng 30% so với phương thức sản xuất truyền thống.

Đặc biệt, việc áp dụng đồng bộ các biện pháp canh tác lúa thân thiện với môi trường như gieo cấy thưa, bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp và tưới khô - ướt xen kẽ đã giúp tiết kiệm 20–30% lượng nước, giảm chi phí bơm tưới, giảm sâu bệnh và hạn chế phát thải khí mê-tan.

Đây là giải pháp quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của ngành nông nghiệp và hướng tới cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Ông Võ Văn Phong - Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Nghệ An cho biết: Biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức đối với sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là ngành trồng lúa - lĩnh vực phát thải lượng lớn khí mê-tan.

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển nền nông nghiệp xanh, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng cấp thiết, dự án “Tưới ướt khô xen kẽ - Giải pháp giảm phát thải khí nhà kính trong canh tác lúa bền vững tại Nghệ An” đang từng bước khẳng định hiệu quả.

Không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, mô hình còn mang lại lợi ích rõ rệt về kinh tế, môi trường và tạo chuyển biến trong tập quán canh tác của người dân.

Ông Phong cho biết: Hội Nông dân tỉnh Nghệ An đã tích cực phối hợp với Trung ương Hội Nông dân Việt Nam và các tổ chức quốc tế triển khai Dự án "Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường tại Việt Nam".

Dự án được triển khai tại 4 xã thuộc huyện Thanh Chương và Hưng Nguyên, với 80 nông dân nòng cốt tham gia. Trong thời gian thực hiện, Hội Nông dân tỉnh Nghệ An đã tổ chức 16 lớp tập huấn, xây dựng 12 mô hình trình diễn qua 03 vụ sản xuất liên tiếp.

Kết quả sau 3 vụ sản xuất cho thấy năng suất lúa tăng thêm 50 kg/sào, lượng giống giảm 30%, phân bón giảm từ 3-5 kg/sào, thuốc bảo vệ thực vật giảm 2-3 lần phun/vụ. Hiệu quả kinh tế tăng từ 20–25% so với phương thức đối chứng.

Đặc biệt, điều đáng ghi nhận là sau khi các mô hình trình diễn kết thúc, hiệu quả thực tiễn đã tạo sức lan tỏa rất lớn. Đến năm 2023, toàn tỉnh đã nhân rộng được 808 mô hình, với 113,4 ha, thu hút trên 800 hộ nông dân tham gia và 16 phần lớn kinh phí mở rộng do chính người dân tự đầu tư. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy khi mô hình mang lại hiệu quả kinh tế thì người dân sẽ tự nguyện nhân rộng mà không còn phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ của dự án.

Hiện thực hóa các cam kết quốc tế về bảo vệ môi trường

Tại Hội thảo khởi động và lập kế hoạch Dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân áp dụng canh tác lúa thân thiện với môi trường, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050”, PGS.TS.NGƯT Hoàng Văn Phụ, Cố vấn Dự án đã nhấn mạnh tiềm năng đóng góp của ngành lúa gạo Việt Nam vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0 thông qua canh tác lúa phát thải thấp.

PGS.TS.NGƯT Hoàng Văn Phụ nhấn mạnh: Dù Việt Nam đã khẳng định vị thế cường quốc xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, song việc duy trì canh tác theo lối mòn truyền thống với tập quán giữ nước ngập thường xuyên trên ruộng lúa đang vô tình biến cây lúa thành nguồn phát thải khí metan lớn.

Theo PGS.TS. Hoàng Văn Phụ, những kỹ thuật canh tác như tưới ngập truyền thống hay bón thừa phân đạm không chỉ gây lãng phí tài nguyên mà còn làm gia tăng áp lực môi trường.

Để thay đổi thực trạng này, 4 trụ cột kỹ thuật cần được triển khai đồng bộ gồm quản lý nước chặt chẽ thông qua kỹ thuật tưới khô ướt xen kẽ, sử dụng phân bón hợp lý, quản lý rơm rạ đúng cách và áp dụng công nghệ số để truy xuất nguồn gốc cũng như định lượng phát thải.

PGS.TS. Hoàng Văn Phụ cho rằng: Việc chuyển dịch sang mô hình canh tác xanh mang lại lợi ích kép cho nhiều bên. Đối với người nông dân, đây không chỉ là bài toán giảm chi phí đầu vào về nước tưới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, mà còn là cơ hội để gia tăng giá trị hạt gạo và tiếp cận nguồn thu nhập mới từ thị trường tín chỉ carbon.

Thay vì đối mặt với nguy cơ bị thị trường quốc tế quay lưng do các quy định về môi trường, sản xuất lúa phát thải thấp sẽ nâng cao vị thế và giá trị hạt gạo Việt trên thị trường toàn cầu. Những minh chứng thực tiễn từ các mô hình thí điểm đã cho thấy, việc thay đổi phương thức canh tác không làm giảm năng suất mà trái lại, còn giúp cây lúa tăng khả năng chống chịu với hạn hán và lũ lụt.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất trong quá trình chuyển đổi nằm ở tập quán sản xuất nhỏ lẻ, manh mún tại nhiều địa phương, đặc biệt là ở khu vực miền Bắc.

PGS.TS. Hoàng Văn Phụ khẳng định vai trò nòng cốt của Hội Nông dân Việt Nam trong việc tuyên truyền, vận động hội viên, nông dân thúc đẩy chuyển đổi tư duy, liên kết sản xuất và phát triển nông nghiệp xanh, hiện đại bền vững.

Để hiện thực hóa mục tiêu canh tác lúa phát thải thấp, PGS.TS. Hoàng Văn Phụ nhấn mạnh sự cần thiết của một hệ thống chính sách đồng bộ, đi kèm với việc đầu tư hạ tầng và nâng cao năng lực cho nông dân cùng các tổ chức liên quan.

Cụ thể, PGS.TS. Hoàng Văn Phụ đề xuất tập trung hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, tín dụng và đào tạo; đẩy mạnh đầu tư hệ thống thủy lợi; nhân rộng các mô hình hợp tác xã và tổ hợp tác nông dân. Đặc biệt, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đẩy mạnh chuyển đổi số gắn liền với việc phát huy vai trò chủ đạo của Hội Nông dân trong tiến trình phát triển này.

“Chỉ khi thay đổi tư duy từ cách làm việc đơn lẻ sang hợp tác cùng có lợi, ngành lúa gạo Việt Nam mới có thể khẳng định vị thế bền vững, góp phần hiện thực hóa các cam kết quốc tế về bảo vệ môi trường, đồng thời mang lại sự thịnh vượng lâu dài cho hàng triệu hộ nông dân trên cả nước”- PGS.TS. Hoàng Văn Phụ nhấn mạnh.

×