Nông hộ Việt Nam - 40 năm Đổi mới: Khi nông dân thành doanh nhân du lịch (Bài 4)

Nông dân làm du lịch không còn là điều gì mới mẻ nhưng không phải mô hình nào cũng thành công và duy trì bền vững. Đến thăm những mô hình làm du lịch với doanh thu tiền tỷ của nông dân Ninh Bình mới thấy: thành công không đến từ may mắn, mà là kết quả của hành trình người nông dân tự "đổi mới" chính mình để đón đầu các cơ chế, chính sách trợ lực từ Nhà nước.

Họ chứng minh rằng: khái niệm “Đổi mới” trong giai đoạn này không chỉ là đổi mới công cụ, mà là cuộc cách mạng mạnh mẽ về tư duy kinh tế của chính người nông dân.

Từ ao nuôi vịt sình lầy thành homestay triệu đô

Dưới chân những ngọn núi đá vôi sừng sững của vùng đất di sản Cố đô, lối vào tổ dân phố Khe Hạ (phường Hoa Lư, Ninh Bình) giờ đây đã không còn con đường mòn nhỏ xíu, kẹp giữa những rặng lau sậy rậm rạp mà là bức tranh làng quê tuyệt đẹp với hàng chục mái nhà làm du lịch, trong đó có homestay Hang Múa Green Garden của nông dân Phạm Văn Sơn (SN 1982).

9h sáng nắng hạ chói chang chiếu rọi xuống vùng sông nước, lấp loáng như dát bạc lên những vách núi đá vôi cheo leo. Đứng ở homestay của anh Sơn, phóng tầm mắt ra xa, chúng tôi bắt gặp hình ảnh những đàn dê trắng đang cặm cụi kiếm ăn trên vách núi đá, tạo thành bức tranh sơn thủy hữu tình, thanh bình đến lạ kỳ.

Một ngày mới của anh nông dân Phạm Văn Sơn giờ đây không còn tất bật với bùn đất ruộng đồng hay khói lửa hàn xì, mà bắt đầu nhẹ nhàng bằng việc chuẩn bị bữa sáng và đón những lượt khách mới.

Anh bảo công việc làm du lịch bây giờ nhàn nhã và thú vị hơn trước rất nhiều: “Sáng ra khách đến ăn rải rác, mình đã nắm được gu của họ rồi nên phục vụ rất nhanh. Khách Tây thường ăn uống khá đơn giản, chủ yếu là các món dễ làm như bánh hamburger hay mì xào, nên hai vợ chồng làm loáng cái là xong”.

Nhìn nhịp sống thong dong, hiện đại ấy, ít ai biết được rằng để có được quả ngọt ngày hôm nay là cả một hành trình dài vượt qua gian khó.

Nằm sâu trong ký ức của anh Phạm Văn Sơn, chủ cơ sở homestay và là thành viên Tổ hội nghề nghiệp phát triển du lịch cộng đồng phường Hoa Lư, Khe Hạ của hơn 20 năm trước là vùng chiêm trũng hoang vu.

“Ngày trước vào đây hoang sơ, âm u và rậm rạp lắm, mà chỉ có một hai nếp nhà thôi. Xung quanh toàn núi đá, lối đi thì nhỏ xíu chỉ vừa đủ cho xe đạp dắt qua. Dưới chân núi, lau sậy mọc um tùm đến nỗi người đi sát qua nhau cũng không nhìn thấy mặt”- anh Sơn bùi ngùi kể lại thuở thiếu thời.

Khi gia đình anh quyết định dời vào đây lập nghiệp vào năm 1999, gia sản lớn nhất là căn nhà nhỏ xíu, bao quanh bởi gần 2 mẫu ruộng ngập nước. “Bấy giờ chỉ có thể cấy được mỗi năm một vụ chiêm vào tháng Năm, còn vụ tháng Mười đành bỏ trống vì lũ lụt triền miên. Một năm nhọc nhằn thức khuya dậy sớm, đổi lại cũng chỉ được vài tấn lúa, thu về chẳng đáng là bao, cuộc sống cứ mãi loay hoay trong cảnh thắt lưng buộc bụng” - anh Sơn nhớ lại.

Để trang trải cuộc sống, anh Sơn phải bươn chải làm thêm nghề cơ khí, tay búa tay đe khắp các công trình, song mức thu nhập bấp bênh chỉ vừa vặn đủ ăn.

Bước ngoặt thay đổi cuộc đời Phạm Văn Sơn bắt đầu khi làn sóng du lịch sinh thái tràn về vùng đất cố đô. Nói về quyết định bước ra khỏi bờ tre, gốc lúa, anh Sơn bộc bạch: “Trước đây, nghề thợ hàn vất vả lắm cũng chỉ đổi lại miếng ăn qua ngày. Thấy địa phương mình ngày càng phát triển, dòng người đổ về Hang Múa, Tràng An ngày càng nhiều — những danh thắng chỉ nằm cách nhà mình chỉ vài km. Bà con xung quanh rầm rộ chuyển sang làm dịch vụ, tôi cũng quyết tâm bắt tay vào làm theo. Cái chính là bản thân mình luôn đau đáu khát khao phải làm giàu trên chính mảnh đất quê hương”.

Năm 2023, anh Sơn bắt đầu xây dựng homestay. Thế nhưng, bắt tay vào làm mới thấy cái khó của người nông dân nằm trong vùng lõi di sản. Do những quy định nghiêm ngặt về quản lý hiện trạng, gia đình anh không được phép chở vật liệu cát, đất từ nơi khác vào để san lấp mảnh ruộng sình lầy.

Trong cái khó ló cái khôn, anh tự vét bùn dưới ao lên để đắp bờ, tạo nền nhà chứ tuyệt đối không phá vỡ cảnh quan. Từ mô hình cấy lúa, nuôi vịt ngày xưa, anh đã gây dựng thành một khu nghỉ dưỡng sinh thái mộc mạc gồm 9 phòng nghỉ tiện nghi bao quanh lòng ao thả cá và trồng hoa sen, hoa súng.

Ngày 30/4/2024, những phòng nghỉ đầu tiên của Hang Múa Green Garden chính thức mở cửa đón khách. Nhớ về ngày đầu tiên ấy, anh Sơn bật cười chia sẻ: “Lúc đón những đợt khách đầu tiên, tôi vừa vui vừa mệt vì mình chưa quen. Mọi việc dọn dẹp chủ yếu đều do người nhà tự tay làm. Chưa có kinh nghiệm nên đón khách còn nhiều bỡ ngỡ, vụng về, nhưng mình cứ vừa làm vừa quen dần”.

Từ những người nông dân thuần túy rẽ lối sang làm dịch vụ, hai vợ chồng anh Sơn đi học hỏi kinh nghiệm từ những người đi trước trong làng. Từ việc học cách dọn dẹp phòng sao cho tươm tất cho đến việc tập nấu các món ăn sáng chuẩn vị, những người nông dân trong Tổ hội nghề nghiệp phát triển du lịch cộng đồng phường Hoa Lư cứ tự bảo nhau từng chút một.

Từ năm 2025, hoạt động kinh doanh của homestay đã đi vào quỹ đạo ổn định với mức doanh thu trước đây anh Sơn có nằm mơ cũng không dám nghĩ tới. “Vào mùa cao điểm, cơ sở đạt doanh thu hơn 200 triệu đồng/tháng; tính bình quân cả năm duy trì ổn định từ 150 - 180 triệu đồng/tháng. Sau khi trừ chi phí vận hành, gia đình tôi bỏ túi từ 100-120 triệu đồng mỗi tháng”- anh Sơn phấn khởi.

Nơi góc sân nhà vốn chỉ quen thuộc với hạt lúa, củ khoai của gia đình anh Sơn, nay trở thành chốn dừng chân của nhiều gia đình quốc tế đến từ Hà Lan, Ba Lan, Pháp, Đức, Anh... sang lưu trú dài ngày.

Kỷ niệm xúc động nhất đối với anh Sơn là dịp Tết Nguyên đán năm 2025 vừa qua, một gia đình khách Tây đã quyết định ở lại hẳn nửa tháng để cùng đón giao thừa.

Anh Sơn hào hứng kể, ánh mắt lấp lánh niềm vui: “Họ cùng gia đình tôi gói bánh chưng, thức thâu đêm trông nồi bánh và hào hứng thưởng thức hương vị Tết Việt. Trải nghiệm chưa từng có này khiến gia đình khách Tây vô cùng thích thú, đến mức khi về nước, họ đã hào hứng giới thiệu ngay cho một gia đình người bạn khác sang đây để tận hưởng trọn vẹn kỳ nghỉ. Ở đây về đêm tĩnh lặng và tuyệt vời lắm”.

Ly nông bất ly hương thành công của cô gái 9X

Nối tiếp khát vọng làm giàu trên mảnh đất quê hương, ngay bên cạnh Hang Múa Green Garden là Aman Retreat Ninh Bình – khu nghỉ dưỡng cao cấp do chị Lê Thị Huệ (sinh năm 1993), hội viên nông dân phường Hoa Lư làm chủ.

Từng tốt nghiệp chuyên ngành tài chính và có thời gian làm việc tại ngân hàng ở thành phố, nhưng nhận thấy cơ hội và những chính sách đổi mới của địa phương, nữ giám đốc trẻ 9X đã quyết định quay về khởi nghiệp trên đồng đất quê hương mình.

Vượt qua những bỡ ngỡ ban đầu, đến nay sau 3 năm, cơ sở của chị Huệ đã đi vào quỹ đạo ổn định với quy mô 22 phòng nghỉ, hướng đến phân khúc nghỉ dưỡng trải nghiệm cao cấp, gắn liền với thiên nhiên.

Không chỉ có hai vợ chồng làm chủ, mô hình này còn nhận được sự đồng hành, hỗ trợ đắc lực từ bố mẹ đôi bên – những người nông dân cả đời chân lấm tay bùn nay đã chuyển mình làm dịch vụ cùng các con. Chị Huệ tâm sự: “Ban đầu bắt tay vào làm chúng em vất vả lắm. Bây giờ cả nhà cùng làm, tuy bận rộn nhưng mà vui”.

Nhìn lại hành trình đã qua, nữ giám đốc 9X không giấu được niềm hạnh phúc khi chọn hướng đi mới trên mảnh đất quê hương. Chị Huệ trải lòng: “Vợ chồng em về quê làm du lịch khá may mắn và thuận lợi. Thời gian qua, chúng em cũng nhận được sự quan tâm và các chính sách đổi mới, hỗ trợ từ phía tỉnh Ninh Bình và chính quyền địa phương”.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp nhiều lần so với cấy lúa, mô hình của vợ chồng chị Huệ còn tạo việc làm ổn định cho khoảng 20 lao động địa phương. Thành công này đã góp phần viết tiếp câu chuyện “ly nông bất ly hương” đầy tự hào của thế hệ trẻ trên chính mảnh đất quê hương.

Nhằm hỗ trợ, tiếp sức cho hội viên phát triển kinh tế du lịch một cách bài bản, bền vững, ngày 17/4/2025 vừa qua, Hội Nông dân phường Hoa Lư đã thành lập Tổ hội nghề nghiệp “Phát triển du lịch cộng đồng” với sự tham gia của 6 thành viên. Mô hình này không chỉ là sân chơi chung, mà còn gắn kết những nông dân có cùng khát vọng, cùng ngành nghề, phát huy sức mạnh tinh thần đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau của người nông dân Việt Nam bao đời nay.

Kinh doanh du lịch vốn mang tính cạnh tranh cao, nhưng ở tổ hội này, anh em hội viên nông dân lại duy trì một nét văn hóa ứng xử đẹp đẽ, đậm tình làng nghĩa xóm.

Giọng anh Sơn đầy tự hào khi nói về sợi dây liên kết của bà con trong tổ hội nghề nghiệp: “Làm du lịch ở đây đặc thù lắm, mọi người không hề tranh giành mà luôn hỗ trợ nhau cùng phát triển. Hôm nào nhà khác hết phòng thì họ chủ động chuyển khách sang nhà mình, và ngược lại. Thậm chí khách cần xe đạp mà nhà mình hết, tôi lại chạy sang homestay bên cạnh mượn giúp. Khách quốc tế thấy nông dân mình làm du lịch bằng sự chân thành, không so bì thiệt hơn nên họ thích lắm”.

Đứng trước những bước chuyển mình mạnh mẽ của bà con, ông Mai Thế Dân – Chủ tịch Hội Nông dân phường Hoa Lư bày tỏ niềm tự hào sâu sắc về sự thay đổi toàn diện trong tư duy của người nông dân thời đại mới.

Ông Dân chia sẻ, nhìn lại chặng đường 40 năm Đổi mới của đất nước, thành tựu lớn nhất không chỉ là những con số tăng trưởng kinh tế, mà chính là sự đổi mới trong nếp nghĩ, cách làm của người nông dân.

Trải lòng về sự thay đổi này, ông Mai Thế Dân nhấn mạnh: “Người nông dân Cố đô hôm nay đã hoàn toàn bước ra khỏi tư duy cũ. Nhắc đến người nông dân, chúng ta không còn bó hẹp trong hình ảnh “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” hay những bộ “quần nâu áo vải” lầm lũi, chân lấm tay bùn của một thời gian khó.

Nông dân thời đại mới giờ đây là những người làm chủ công nghệ số, tự tin mặc vest, mặc áo dài truyền thống để đón tiếp du khách quốc tế, tự hào giới thiệu vẻ đẹp quê hương. Người nông dân nay đã trở thành những ông chủ, những người điều hành doanh nghiệp du lịch, tự tạo ra chuỗi giá trị kinh tế cao và tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động khác”.

Theo ông Dân, song song với việc quy hoạch và phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp chất lượng cao để cung ứng nông sản cho thị trường, Hội Nông dân phường Hoa Lư còn chủ động định hướng, đẩy mạnh phát triển các ngành nghề dịch vụ phi nông nghiệp phù hợp với lợi thế địa phương.

Để tạo bệ đỡ cho bà con liên kết làm ăn bài bản, bên cạnh Tổ hội nghề nghiệp “Phát triển du lịch cộng đồng”, Hội Nông dân phường đã thành lập 1 HTX, 16 tổ hợp tác, 1 Chi hội nông dân nghề nghiệp làm nghề mộc mỹ nghệ và 2 cửa hàng nông sản an toàn, tạo ra những chuỗi sản xuất kinh doanh do chính nông dân làm chủ với thu nhập bình quân đạt trên 2 tỷ đồng/năm.

Chủ tịch Hội Nông dân phường Hoa Lư nhấn mạnh: Khi người nông dân đã dám nghĩ lớn, làm lớn và chủ động đa dạng hóa ngành nghề, bà con rất cần nguồn vốn lớn để đầu tư bài bản.

Từ thực tế đó, ông Mai Thế Dân thẳng thắn đề xuất: “Để tiếp sức cho hội viên mạnh dạn bứt phá, chúng tôi kiến nghị các cấp có thẩm quyền, hệ thống ngân hàng cần sớm có cơ chế hỗ trợ, kích cầu bằng các nguồn vốn vay ưu đãi với hạn mức cao hơn thông qua sự tín chấp, kết nối của tổ chức Hội Nông dân. Có như vậy, người nông dân mới có điểm tựa vững chắc để yên tâm bứt phá, biến tư duy “ly hương” thành “làm giàu trên chính quê hương” trong kỷ nguyên mới”.

Đồng hành cùng nông dân trong kỷ nguyên mới

Đánh giá về chặng đường phát triển và những bước chuyển mình mạnh mẽ của phong trào nông dân tỉnh nhà, ông Triệu Văn Thái - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình khẳng định, những gương mặt tiêu biểu như anh Sơn, chị Huệ là minh chứng sống động nhất cho thế hệ nông dân thời đại mới.

Họ là những nông dân tiêu biểu trong hành trình 40 năm Đổi mới, những người đã bước ra khỏi tư duy cũ để trở thành “doanh nhân nông nghiệp”. Thế hệ nông dân hôm nay đã tự tin làm chủ công nghệ, điều hành sản xuất quy mô lớn, nhạy bén với thị trường và tự hào đón tiếp các đoàn khách, đối tác quốc tế ngay trên mảnh đất quê hương.

Để tiếp sức cho thế hệ nông dân bản lĩnh, dám nghĩ lớn làm lớn như vậy, Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình luôn xác định rõ vai trò đồng hành, làm bệ đỡ vững chắc cho hội viên.

Ông Triệu Văn Thái cho biết: Sau sáp nhập, Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình hiện có 129 tổ chức Hội cơ sở với 4.214 chi hội và 561.466 hội viên. Hội đã chủ động đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức hoạt động. Đặc biệt, Hội đã tiên phong trong việc phát triển các mô hình kinh tế tập thể mới, thành lập 156 Chi hội và 825 Tổ hội nông dân nghề nghiệp, tạo nên những hạt nhân liên kết sản xuất hiệu quả, nâng cao chất lượng đời sống hội viên.

Từ những nền tảng vững chắc đó, phong trào “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững” tiếp tục được đẩy mạnh, trở thành động lực quan trọng khơi dậy khát vọng làm giàu chính đáng của bà con. Đến nay, toàn tỉnh Ninh Bình đã có 223.000 hộ nông dân đạt danh hiệu sản xuất, kinh doanh giỏi các cấp.

“Những con số và mô hình làm ăn hiệu quả ấy là minh chứng rõ ràng cho thấy nông dân Ninh Bình đang ngày càng đổi mới tư duy, cùng nhau chung sức, đồng lòng viết tiếp một chương mới đầy tự hào cho nông nghiệp tỉnh nhà nói riêng và đất nước nói chung trong kỷ nguyên mới” - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình khẳng định.

Vận động, hướng dẫn, hỗ trợ hội viên nông dân thành lập ít nhất 5.000 doanh nghiệp nông nghiệp

Trong các chỉ tiêu thi đua của Hội Nông dân Việt Nam tại Đại hội IX, nhiệm kỳ mới 2026-2031, các cấp Hội phấn đấu vận động, hướng dẫn, hỗ trợ hội viên, nông dân thành lập ít nhất 5.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp từ những Nông dân Việt Nam xuất sắc.

Trao đổi với PV Báo NTNN/Dân Việt về chỉ tiêu này, đồng chí Lương Quốc Đoàn - Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Ban Chấp hành Trung ương Hội Nông dân Việt Nam nhấn mạnh: “Con số 5.000 doanh nghiệp từ những Nông dân Việt Nam xuất sắc là một chỉ tiêu rất cao và đầy thách thức trong nhiệm kỳ mới. Tuy nhiên, qua phát động phong trào nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi và chương trình Tự hào Nông dân Việt Nam, chúng tôi nhận thấy khát vọng vươn lên của bà con nông dân là cực kỳ lớn.

Hội Nông dân Việt Nam có hơn 3,4 triệu hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi. Những Nông dân Việt Nam xuất sắc, nông dân giỏi này đã có sẵn kinh nghiệm, năng lực, kỹ thuật và nền tảng tốt. Khi được tiếp sức bằng cơ chế chính sách của Đảng, Nhà nước và sự đồng hành của Hội, họ sẽ có lợi thế rất lớn để thành lập doanh nghiệp, trở thành đầu tàu kéo kinh tế nông thôn phát triển”.

(còn tiếp)

×