Nông hộ Việt Nam - 40 năm Đổi mới: Những cuộc cách mạng ở nơi khai sinh “khoán hộ” (Bài 2)

Sau 40 năm Đổi mới, nơi được coi là khai sinh phong trào "khoán hộ" thuộc địa phận tỉnh Vĩnh Phúc cũ (nay sáp nhập với tỉnh Phú Thọ, Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ) đã chuyển mình ngoạn mục từ một địa phương thuần nông nghèo thành điểm sáng công nghiệp và trung tâm kinh tế trọng điểm phía Bắc, nằm trong top đầu các địa phương tự cân đối ngân sách và đóng góp lớn cho ngân sách Trung ương; tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ chiếm trên 93%...

Các mô hình như "Làng văn hóa kiểu mẫu" đã trở thành điểm sáng cả nước về bảo đảm an sinh xã hội, bảo tồn văn hóa truyền thống và nâng cao đời sống tinh thần cho người dân nông thôn.

Có lẽ tư duy đổi mới, không bị rập khuôn vào những công thức có sẵn của cố Bí thư Kim Ngọc đã tạo sức mạnh “ngầm”, cởi trói sức sản xuất, tạo động lực cho người dân quê hương ông có đổi thay mạnh mẽ trong cách nghĩ, cách làm; vận dụng sáng tạo các Nghị quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước, dần làm chủ chuỗi giá trị nông sản...

Ông Chủ tịch xã vừa làm lãnh đạo, vừa vắt sữa, đỡ đẻ cho bò

Chúng tôi tìm về xã Vĩnh Phú, nơi được ví là "thủ phủ" bò sữa tỉnh Phú Thọ (trước kia là các xã Vĩnh Phú, An Nhân, Vĩnh Thịnh, Ngũ Kiên của huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc). Từ trên đê nhìn xuống, dải đất ven sông Hồng của xã phủ màu xanh bạt ngàn của cánh đồng cỏ voi cao lút đầu người, xa xa là những ngôi nhà cao tầng đẹp như biệt thự lấp ló sau những lùm cây ăn quả.

Nghề nuôi bò ở đây “phất” đến nỗi đất trồng cỏ còn đắt hơn cả đất ở, nhưng ít ai biết rằng, trước khi trở thành "thủ phủ" bò sữa, người dân nơi đây đã đi qua một thời đói nghèo cùng cực, và người có công không nhỏ trong việc thay đổi cuộc sống cho nông dân là ông Đàm Minh Tuấn, nguyên Bí thư Đảng uỷ xã Vĩnh Thịnh.

Thời kỳ khoán hộ diễn ra ở Vĩnh Phú (cũ), ông Đàm Minh Tuấn đang ở trong quân ngũ, đó cũng là những năm tháng đói kém cùng cực, năng suất lúa thấp đến mức không tưởng, chỉ 40-45 kg/sào. Có năm, mỗi công lao động chỉ được chia 4-7 lạng thóc, cao lắm thì được 1kg lúa lép. Xay ra được ít gạo nấu lên cơm đắng ngắt vì úng lụt, đổ nát.

Cái đói thời ấy không chỉ do thiên tai mà còn từ sự bất cập của cơ chế “công điểm”. Theo đó, ngày công lao động của xã viên được quy đổi thành điểm, và điểm này được dùng làm căn cứ chia lương thực, thực phẩm thay cho tiền mặt. Hàng ngày, đội trưởng sản xuất sẽ đánh giá để ghi điểm.

"Tuy nhiên, ông đội trưởng ra đánh kẻng, dân ra đập đất nhưng cái vồ bị hỏng nên ngồi chơi, ngồi bắt chấy cho nhau vẫn được tính công. Trong khi đó, những thiếu niên 14-15 tuổi làm việc hì hục lại chỉ được tính là lao động phụ. Sự bất công ấy còn hiện rõ trong việc chia sản phẩm, ví dụ gốc mía đào lên cũng chia, rơm rạ chia, tép cá cũng chia, hạt đậu hạt đỗ chia hết... Có nhà đông khẩu nhưng ít lao động chính, chia xong chỉ còn được cái rá lúa con con mang về nên đói lắm" - ông Tuấn kể lại.

Ruộng đất, tư liệu sản xuất được đưa vào làm ăn chung nhưng năng suất thấp, đời sống người nông dân vô cùng chật vật. Trước tình trạng trì trệ đó, Bí thư Tỉnh ủy Kim Ngọc đã chủ trương giao ruộng khoán cho từng hộ để xây dựng tập thể hợp tác xã vững mạnh, tự cứu lấy mình khỏi nạn đói kém.

Ngày ấy ông Kim Ngọc bị kiểm điểm vì làm khoán chui, đi ngược với đường lối nông nghiệp tập thể hoá lúc bấy giờ. Sau này thực hiện Chỉ thị 100 năm 1981, Khoán 10 năm 1988 thì thực tiễn cuộc sống ngày càng chứng minh chủ trương của ông Kim Ngọc là đi trước thời đại.

Sau khi xuất ngũ, ông Tuấn về công tác tại UBND xã, cũng là lúc cả đất nước bừng bừng khí thế thực hiện Nghị quyết 10 của Đảng, coi “Hộ nông dân là đơn vị kinh tế tự chủ”, xoá bỏ cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp. Ngoài lúc làm việc ở xã, ông Tuấn còn làm ruộng, trồng rau, khoai, chăn nuôi lợn.

Với tính cách quyết đoán, ham học của người lính và sớm bộc lộ tố chất làm lãnh đạo, tháng 12/1994, ông Tuấn được tín nhiệm bầu làm Chủ tịch UBND xã và năm 1995, ông Tuấn mạnh dạn thực hiện cuộc "cách mạng" dồn điền đổi thửa. Ông mô tả: “Thời ấy mỗi hộ có tới vài chục mảnh ruộng vụn vặt. Ruộng chia nát đến mức có miếng chỉ rộng 10 phân, cái cày không vào được, con trâu không bước nổi chân".

Dù bị dân kiện cáo, đơn từ gửi lên huyện, lên tỉnh khiến đoàn thanh tra phải về nằm vùng 16 ngày, ông vẫn quyết làm bằng được để đưa từ 20-30 mảnh ruộng còn 1-2 mảnh lớn.

Làm Chủ tịch xã 6 năm thì sau đó ông Tuấn được bầu làm Bí thư Đảng uỷ xã. Ông tâm đắc: “Suốt thời gian làm cán bộ xã, việc dồn điền đổi thửa là một trong những thành công mà tôi tự hào nhất. Tuy nhiên, thời điểm đó nhiều hộ vẫn còn thiếu ăn, thu nhập bình quân đầu người chỉ hơn 2 triệu đồng/năm. Giai đoạn này tỉnh Vĩnh Phúc bắt đầu thực hiện các chính sách hỗ trợ nông nghiệp như đi đầu miễn 100% thuỷ lợi phí vụ đông, ban hành Nghị quyết 10 và Nghị quyết 20/2020/NQ-HĐND hỗ trợ cơ cấu lại ngành nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho nông dân; trải thảm đỏ thu hút FDI... Cơ chế rộng mở thông thoáng nên lúc nào trong đầu tôi cũng trăn trở trồng cây gì, nuôi con gì để phát triển kinh tế địa phương”.

“Không phải khoe, nhưng có lẽ thời ấy tôi là một trong số ít lãnh đạo chịu khó đi học và mày mò làm cái nọ cái kia, đi khắp trong Nam ngoài Bắc để học hỏi các mô hình. Tôi học cả thành công lẫn thất bại của người ta. Đến năm 1999, tôi sang huyện Ba Vì (Hà Nội) thấy người ta nuôi bò sữa, ngày ngày vắt sữa đem bán có tiền tươi thích lắm nên mua luôn 2 con về nuôi thử. Ban đầu vắt sữa ra có biết bán cho ai đâu, toàn cho người nhà uống. Không hết còn đổ cho lợn, cho chó”, ông Tuấn cười nói.

Ngày ấy, ông phải chịu không ít lời đồn cay nghiệt: "Người ta bảo tôi là thằng rồ dại, chả có việc gì làm nên đem bò sữa về chơi".

Năm 2000, ông mừng như bắt được vàng vì có công ty hỏi mua sữa với số lượng lớn. Ông quyết định vay tiền, lặn lội vào Củ Chi (TP.HCM) mua 12 con bò sữa rồi thuê xe chở ra Vĩnh Thịnh. Vừa làm lãnh đạo, ông vừa tự học cách vắt sữa, học đỡ đẻ cho bò để dạy lại cho dân.

Những năm sau đó, ông Tuấn tiếp tục vào miền Nam mua bò sữa. Mới đầu, ông chỉ mua giúp bà con, về sau thì bán lại cho họ mà chủ yếu là bán chịu, sau ông thu mua sữa rồi trừ dần, bởi bà con lúc đó đâu có tiền.

Ông Tuấn tiết lộ, giai đoạn 2002-2004 những người nuôi bò sữa ở Vĩnh Thịnh lãi rất lớn. Thậm chí, bán cẵng cỏ voi cũng ra tiền. Nhưng thử thách ập đến vào năm 2008 khi xảy ra khủng hoảng Melamine. Sữa không bán được, dân chửi bới ông thậm tệ. "Lúc ấy tôi cũng hoang mang lắm. Tôi vẫn đi thu mua sữa cho bà con, nhưng công ty có thu mua đâu. Thế là 1 giờ sáng, tôi đem xe chở sữa đổ trộm xuống sông, nhưng phải nói dối là xe đi lấy nước để dân đỡ hoang mang".

Hàng tỷ đồng tiền sữa bị đổ bỏ, ông Tuấn tưởng sẽ phá sản với nghề bò sữa. Nhưng may sao "bão" Melamine dần qua, các công ty thu mua trở lại nên ông Tuấn có tiền trả nợ bà con. "Suốt 5 năm rưỡi tôi không nhận một đồng lương nào, dùng toàn bộ tiền lãi từ các dịch vụ và vay mượn khắp nơi để trả dần cho bà con". Nhờ bản lĩnh "cùng sống cùng chết" với dân của ông Tuấn đã giúp những người theo nghề quyết tâm bám trụ, nghề nuôi bò sữa trụ vững đến giờ.

Hiện, tổng đàn bò sữa của xã Vĩnh Phú khoảng 12.000 con, trong đó hộ nuôi ít cũng vài chục, nuôi nhiều thì vài trăm. Một lao động nuôi bò hiện có thu nhập ít nhất 20 triệu đồng/tháng. Toàn xã có 12 trạm thu mua với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn như Vinamilk, FrieslandCampina, Nutricare và LOF.

"Ở đây chúng tôi đang có hai loại “vàng”: vàng trắng là sữa, còn vàng đen là phân bò. Nghề thu gom phân bò cũng mang lại thu nhập từ 15-20 triệu đồng/tháng đấy. Phân bò tốt lắm, quý đến mức người dân phải kẻ vôi phân chia địa phận thu gom trên đường để tránh tranh giành nhau. Nguồn phân này được bà con dùng bón cho đồng cỏ, ủ hoai mục bán cho các nhà vườn khắp cả nước. Nhiều lúc xe tải từ Lâm Đồng, Ninh Bình còn phải xếp hàng chờ mua” - ông Tuấn hào hứng kể.

Bí thư Chi bộ thôn “ác cảm” với cuốc xẻng

Rời xã Vĩnh Phú, chúng tôi tiếp tục tìm về xã Bình Định, huyện Yên Lạc - nơi sinh của cố Bí thư Tỉnh uỷ Kim Ngọc, nay là xã Yên Lạc, tỉnh Phú Thọ (sáp nhập từ thị trấn Yên Lạc, xã Bình Định và xã Đồng Cương). Dẫn chúng tôi đi thăm thôn Yên Quán, chị Quách Thị Mỹ Thục, cán bộ Phòng Kinh tế xã Yên Lạc chỉ những ngôi nhà cao tầng, nhà mái Thái nằm xen giữa những hàng cây ăn trái, cây cảnh xanh mát, giọng đầy tự hào: “Thôn này giàu lắm, toàn là các cai thầu xây dựng, công nhân nhà máy. Tỷ trọng nông nghiệp chỉ còn gần 10% thôi".

Đến nhà anh Đào Duy Thảo (SN 1974), Bí thư Chi bộ thôn Yên Quán, chúng tôi thấy anh đang ngồi uống trà cạnh ao cá. Trên bờ ao là những bụi chanh, hoa ngâu, hoa ngũ sắc trồng xen kẽ. Chốc chốc, mặt ao phẳng lặng lại bị phá vỡ bởi vòng quay rộn ràng của 6 máy quạt nước tạo oxy cùng 2 máy cho cá ăn tự động đặt ở các góc ao. Khung cảnh nhàn nhã ấy chính là thành quả từ khát vọng làm nông nghiệp công nghệ cao của anh Thảo trên chính chiếc nôi của phong trào "Khoán hộ" năm xưa…

Sinh ra trong một gia đình có 6 anh em vào cuối thập niên 80, anh Thảo nếm trải đủ vất vả, thiếu thốn của một thời nghèo khó trước Đổi mới. Gia đình anh đông khẩu, được chia ruộng theo các chính sách giao khoán, nhưng phương thức sản xuất thô sơ, manh mún không thể giúp kinh tế gia đình bứt phá. Sự lam lũ của cha mẹ bên con trâu, cái cày đã tạo nên một nỗi "ác cảm" kỳ lạ trong chàng trai trẻ.

Anh Thảo nhớ lại: “Những năm vừa nghỉ học xong, bố mẹ bắt đi cày, cuốc đất là tôi ghét lắm. Tôi là người yêu âm nhạc, đặc biệt mỗi lần nghe bài "Hát về cây lúa hôm nay" của nhạc sĩ Hoàng Vân, tôi luôn mơ ước về những chiếc máy cày, máy cấy giải phóng sức người”.

Sau đó anh Thảo vào bộ đội, hết nghĩa vụ quân sự thì rẽ ngang sang làm xây dựng. Những chuyến đi dọc dài đất nước để quản lý công trình cho các doanh nghiệp của Hàn Quốc, Nhật Bản đã giúp người thanh niên đất Khoán hộ mở mang tầm mắt.

Đặc biệt, bước ngoặt làm thay đổi suy nghĩ của anh Thảo khi có dịp đến các tỉnh miền Tây Nam Bộ. “Quãng năm 2008 – 2020, tôi đi thăm vùng nuôi trồng thủy sản áp dụng công nghệ tiên tiến của Thái Lan ở miền Tây mà choáng ngợp. Họ nuôi cá, nuôi tôm mật độ cao hàng hecta, mọi thứ đều vận hành bằng máy móc, trong khi ở quê tôi đồng ruộng chiêm trũng, mỗi năm chỉ cấy được 1 vụ lúa, còn lại bỏ không cho cỏ mọc. Tôi bàn với vợ đào ao thả cá ở mảnh ruộng trũng gần nhà, với nung nấu đem máy móc về ứng dụng trên mảnh đất quê hương mình để làm giàu".

Ban đầu vợ anh thả cá kiểu tận dụng là chính, 1 năm thu được 1-2 tấn cá chép, trắm không đáng kể. Đến năm 2015, anh Thảo quyết định dừng công việc xây dựng, về quê chuyển đổi toàn bộ chuồng gà, chuồng lợn sang nuôi cá quy mô lớn.

Thế nhưng, vạn sự khởi đầu nan. Khí hậu miền Bắc không ôn hòa như miền Tây mà chia thành 4 mùa rõ rệt với những đợt thay đổi thời tiết thất thường. Do chưa làm chủ kỹ thuật nuôi mật độ cao trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, lượng oxy trong nước biến động mạnh khiến môi trường ao nuôi bị ô nhiễm, cá sinh bệnh rồi chết nổi trắng bụng.

Cầm vợt vớt cá chết, anh Thảo nghĩ: Chắc mình sai ở đâu rồi. Anh lặn lội sang các vùng nuôi cá trọng điểm ở Hải Dương, thức đêm đọc tài liệu, tìm thông tin trên các diễn đàn mạng để giải mã bằng được quy trình nuôi, sự biến động của thổ nhưỡng quê mình.

Cùng lúc nắm được kỹ thuật nuôi cá hiện đại, anh Thảo nhìn thấy ngay cơ hội từ chủ trương khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng - vật nuôi của địa phương, liền đổi toàn bộ ruộng đất của 9 anh em ruột thịt và bố mẹ để có được diện tích liền thửa rộng gần 0,4ha nhằm lập dự án, xin quyết định cho cải tạo chiêm trũng. Sau đó, anh kiên trì thuyết phục, thuê lại và đổi ruộng giáp ranh với 31 hộ dân xung quanh để hình thành ao cá vuông vức rộng 1,2ha như hiện tại.

Nói về sự khó khăn của giai đoạn này, anh Thảo trầm ngâm: "Chuyện gom góp đất đai ở nông thôn vô cùng phức tạp và mất rất nhiều thời gian. Tôi phải gom cả 20 năm mới có được ao cá đẹp như bây giờ. Trước kia đồng ruộng như tấm áo vá, hộ có vài thước, hộ có một sào, chỉ cần một người không đồng thuận là đổ bể”.

Xen vào cuộc trò chuyện giữa chúng tôi, thi thoảng lại có tiếng cá quẫy mạnh đòi ăn. Anh Thảo cho biết, việc cho ăn bây giờ rất nhẹ nhàng, nhờ có máy bắn cám cùng hệ thống tời. Chỉ cần bấm nút, cám sẽ được bắn ra xa khoảng 10m, cá lớn cá bé từ đâu bơi tới tranh nhau đớp. Ngoài ra, anh còn đầu tư đồng bộ hệ thống máy nổ, máy hút bùn và các máy quạt oxy hoàn toàn bằng công nghệ Nhật Bản. Vào mùa thu hoạch, anh sử dụng hệ thống cẩu tời tự động để nhấc bổng những mẻ cá lớn từ dưới ao lên bể chứa.

Trong ao nuôi, anh khống chế tỷ lệ nghiêm ngặt với 50% là cá trắm, 25% cá rô phi, còn lại anh thả cá chép, cá lăng. Anh Thảo tâm đắc chia sẻ về bí quyết xương máu: "Nguyên tắc cốt lõi là không được nuôi các loài cá ăn thịt lẫn nhau cùng kích cỡ. Ví dụ cá trắm, cá rô, cá lăng ban đầu phải nuôi ao riêng, khi đạt trọng lượng nhất định mới thả ghép cùng. Với cá trắm thì khoảng 1kg/con, cá rô 3 lạng trở lên, còn cá lăng thì chỉ 1 lạng, vậy chúng mới không bắt nạt cá khác”.

Nhờ công thức này, sau 6 tháng nuôi, các loài cá đều đạt tốc độ tăng trưởng đồng đều, đủ biểu để xuất bán, được giá tốt nhất. Hiện, mỗi năm anh Thảo thu hoạch 28 - 30 tấn cá, doanh thu 1 - 1,5 tỷ đồng tuỳ thời giá, trừ hết chi phí còn lãi từ 250 đến 300 triệu đồng/năm. Mức thu nhập này anh Thảo bảo: “Cao gấp hàng chục lần so với việc trồng lúa truyền thống”.

Với vai trò là Bí thư Chi bộ thôn Yên Quán, từ 11 năm nay, anh Thảo đã cùng Chi bộ họp dân, thống nhất chỉ cấy 1 vụ lúa ăn chắc, còn lại cho thầu toàn bộ hơn 80ha đất chiêm trũng kém hiệu quả để nuôi 1 vụ cá. Tiền thu từ thầu đất sẽ chia lại cho các hộ và đóng góp vào các quỹ phát triển thôn.

“Làng tôi hiện có 1.041 hộ với gần 4.000 nhân khẩu, 100% nhà xây, trong đó có nhiều nhà đẹp như biệt thự. Đường sá bê tông hoá toàn bộ mà chủ yếu là nhân dân tự bỏ tiền ra làm. Nhiều người đi làm cai thầu xây dựng thu nhập từ vài chục đến cả trăm triệu đồng/tháng, kéo theo nhiều lao động phổ thông cũng đi làm công nhân, chắt chiu hà tiện về quê xây nhà cao cửa rộng, mở dịch vụ buôn bán, đầu tư cho con cái học hành”, anh Thảo nói.

Ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Yên Lạc cho biết, sau khi sáp nhập, cơ cấu kinh tế của xã tiếp tục chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng thương mại - dịch vụ, công nghiệp - xây dựng, giảm dần nông nghiệp thuần túy. Số liệu thống kê năm 2025, tỷ trọng ngành nông nghiệp thủy sản chiếm 8,81%; Công nghiệp - Xây dựng chiếm 51,51%,; Thương mại - dịch vụ chiếm 39,68%.

Hiện, xã có 335 doanh nghiệp và 860 hộ kinh doanh cá thể; cụm công nghiệp làng nghề và làng nghề mộc truyền thống, tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Theo kịch bản tăng trưởng của xã năm 2026, tỷ trọng ngành nông nghiệp thủy sản chiếm 8,14%; Công nghiệp - Xây dựng chiếm 52,9%; Thương mại - dịch vụ chiếm 38,96%.

Người phụ nữ "hồi sinh" kinh tế tập thể

Cách trang trại nuôi cá công nghệ cao của anh Đào Duy Thảo không xa, dòng chảy tư duy đổi mới của đất “Khoán hộ” được nối dài bởi một người phụ nữ đặc biệt ở xã bên cạnh. Đó là bà Lê Thu Hương (SN 1964) - Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Nhân Lý (HTX Nhân Lý), xã Xuân Lãng, tỉnh Phú Thọ (trước đây là xã Phú Xuân, huyện Bình Xuyên, Vĩnh Phúc).

Ra đời từ năm 1957, HTX Nhân Lý từng là một trong những "chiếc nôi" kinh tế tập thể đời đầu đầy kiêu hãnh của tỉnh Vĩnh Phúc cũ. Ngược thời gian về thời kỳ đầu giải phóng xây dựng đất nước từ năm 1976 đến năm 1990, dù phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thiếu thốn của buổi giao thời, nhưng các thế hệ cán bộ, xã viên nơi đây đã đoàn kết, chăm chỉ và có nhiều sáng tạo trong sản xuất. Dưới sự chỉ đạo sát sao của cấp ủy, chính quyền địa phương và Ban Chủ nhiệm, HTX luôn là cánh chim đầu đàn, dẫn đầu toàn vùng về hiệu quả năng suất cũng như sản lượng cây trồng.

Tuy nhiên, những năm cuối thập kỷ 90 của thế kỷ trước, khi chuyển đổi mô hình hoạt động, HTX Nhân Lý cũng như bao HTX nông nghiệp khác đứng trước nguy cơ giải thể do chưa phát huy được vai trò trong quản lý, điều hành, tổ chức sắp xếp lại lao động để sản xuất hiệu quả.

Từng là xã viên của HTX từ năm 1988, rồi là thành viên Ban quản trị vào năm 2011, bà Hương - vốn là một cựu quân nhân phục viên từng có nhiều năm làm công tác tiếp phẩm, yêu thích nghề buôn hàng xáo – đã nhìn ra lối thoát cho ruộng đồng quê hương bằng bản tính sắc sảo, nhạy bén của mình.

“Tôi đi bộ đội về năm 1984, đến quãng năm 1986 – 1988 vẫn đói lắm, phải ăn cơm trộn sắn. Khi tôi sinh đứa thứ 2, mặc dù nhà giàu nhất làng mà vẫn đói, phải đi vay thóc mốc về ăn. Lúc đó tôi nghĩ cách đi buôn hàng xáo, 3 giờ sáng dậy đi xe ngựa lên Vĩnh Tường, rồi Hương Canh buôn hàng mang về chợ bán. Với bản tính nhanh nhẹn, tháo vát, vào HTX được 3 tháng thì tôi được tham gia lớp IPM do tỉnh tổ chức; năm 2003 đi học trung cấp nông nghiệp, trong lúc đó gia đình vẫn nuôi hàng trăm con lợn, hàng nghìn con gà, làm thêm cả dịch vụ máy xay xát. Từ những khoá học, tôi nhận ra HTX muốn phát triển phải tích tụ ruộng đất, phát triển dịch vụ và làm thị trường”, bà Hương kể lại.

Trở ngại lớn nhất lúc bấy giờ vẫn là đất đai manh mún và sự hoài nghi của người dân vào mô hình HTX. "Tính tôi rất yêu công việc, tôi nghĩ chủ trương, Nghị quyết của Nhà nước có rồi, cứ làm thôi, khó ở đâu thì gỡ ở đó”.

Miệng nói, tay làm, bà Hương hăng hái vận động nhân dân dồn thửa đổi ruộng. Bà cũng là người đứng ra thuê lại đất của những hộ đi làm ăn xa hoặc không còn thiết tha với làm ruộng, dồn đổi thành công tới 80% diện tích đồng đất của HTX để chuyển sang sản xuất tập trung quy mô lớn.

Nhận thấy tính ưu việt của máy móc sau nhiều lần lặn lội xuống Thái Bình tìm hiểu, bà quay về thuyết phục Ban quản trị HTX thực hiện một quyết định táo bạo mang tính lịch sử.

Bà Hương bồi hồi nhớ lại: "Lúc ấy HTX làm gì có sẵn kinh phí, nhưng tận mắt nhìn thấy máy cấy loáng một cái đã xong cả thửa ruộng, tôi liều bỏ tiền ra mua giá 5 triệu đồng/máy. Sau đó thuyết phục HĐQT và xã viên mang cả sổ đỏ của gia đình ra cắm ngân hàng để có tiền mua liền một lúc 10 chiếc máy cấy. Đến kỳ họp HĐQT, tôi phát biểu trước mọi người phải cơ giới hoá, đưa máy móc vào, về sau thấy HTX làm ăn hiệu quả, chúng tôi còn được tỉnh tài trợ tiền đầu tư máy móc”. Bây giờ, HTX Nhân Lý đã có 10 máy cấy lớn; hàng chục máy cày, ngoài ra còn có máy bay phun thuốc trừ sâu, máy sấy lúa công suất lớn…

Do có kinh nghiệm từ thời buôn hàng xáo, bà Hương còn đảm nhận khâu thị trường cho HTX. Theo đó, từ năm 2019 bà đã liên kết với đơn vị thu mua để trồng bí đỏ, khoai tây; hay trồng ngô ngọt cũng tìm được nơi tiêu thụ lớn.

Sự bứt phá mạnh mẽ nhất của HTX Nhân Lý chính là việc hình thành mô hình "cánh đồng công nghệ". Cho đến nay, toàn bộ 149ha đất gieo trồng của HTX đã được cơ giới hóa khâu làm đất, gieo mạ và thu hoạch, trong đó tỷ lệ gieo cấy bằng máy đạt tới 60%.

Hiện, HTX đang đảm nhiệm 6 khâu dịch vụ gồm bảo vệ ruộng đồng, bảo vệ thực vật, chuyển giao tiến bộ KHKT, thú y và vệ sinh môi trường, trong đó 2 khâu dịch vụ thoả thuận là cung ứng vật tư nông nghiệp, bao tiêu sản phẩm.

Vào mùa vụ, HTX đứng ra thu mua tới 50% sản lượng nông sản của xã viên, giúp người dân yên tâm bám ruộng. Năm 2021, thương hiệu "Gạo ngon Phú Xuân" của HTX đạt chứng nhận OCOP 3 sao của tỉnh. Những hạt gạo từ giống nếp cổ truyền nội địa như nếp hương cau, nếp cái hoa vàng đã có mặt trên những thị trường lớn, mang lại giá trị gia tăng vượt bậc.

Năm 2025, HTX Nhân Lý tạo việc làm thường xuyên cho 200-250 lao động, trong đó có 50 lao động thường xuyên; mức thu nhập từ 6 -10 triệu đồng/tháng; riêng thợ máy cày, máy gặt đạt 15-20 triệu đồng/tháng. 5 năm gần đây, sản lượng nông sản toàn HTX đạt hơn 2000 tấn/năm; trong đó HTX bao tiêu khoảng 30% với giá cao hơn từ 20 -30% so với giá nông sản thương phẩm cùng loại bán tự do.

Nhờ sản xuất kinh doanh hiệu quả, tổng giá trị tài sản của HTX được nâng lên, đạt hơn 2 tỷ đồng. Năm 2025, lãi xã viên được hưởng trực tiếp gần 300 triệu đồng.

Sau gần 30 năm từ khi tái lập tỉnh, HĐND tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) đã ban hành 30 nghị quyết về an sinh xã hội. Giá trị GRDP bình quân đầu người của tỉnh Vĩnh Phúc năm 2025 ước khoảng 148 triệu đồng/người/năm, vượt xa mức bình quân chung của Việt Nam (tương đương 125,5 triệu đồng/người/năm).

(Xin mời xem tiếp bài 3: Khi đất đai giải phóng khát vọng "đại điền")

×