Nông nghiệp Đồng Nai ứng dụng chuyển đổi số (bài 1): Vì sao trồng mít múi đỏ hot thế, có 2.000ha vẫn khó nhân rộng?

(LTS) Từ những cánh đồng, trang trại đến bàn làm việc của cơ quan quản lý, chuyển đổi số nông nghiệp Đồng Nai đang bộc lộ khoảng cách giữa mong muốn và thực tế. Công nghệ đã hiện diện, chủ trương đã có, nhưng quá trình triển khai còn vướng ở hạ tầng, vốn, kỹ năng và cách tổ chức sản xuất.

Từ những khó khăn đó, loạt bài đi sâu nhận diện các điểm nghẽn, đồng thời gợi mở những giải pháp căn cơ, từ số hóa dữ liệu, hoàn thiện hạ tầng số, nâng cao năng lực con người đến tổ chức lại chuỗi giá trị. Đây là hành trình không dễ, nhưng là con đường tất yếu để nông nghiệp Đồng Nai bước sang giai đoạn phát triển bền vững hơn.

Quy mô sản xuất lớn nhưng nền tảng còn yếu đang khiến chuyển đổi số nông nghiệp Đồng Nai đi chậm hơn kỳ vọng. Giữa yêu cầu minh bạch, truy xuất và cạnh tranh ngày càng gay gắt, khoảng cách từ mô hình tiên phong đến nhân rộng vẫn là bài toán khó, đòi hỏi lời giải căn cơ.

Chuyển đổi số nông nghiệp từ những mô hình đầu tiên đến bài toán khó nhân rộng-nhìn từ cánh đồng mít đỏ rộng 2.000ha

Thực tế tại Đồng Nai cho thấy đã xuất hiện những cá nhân, HTX đi đầu trong chuyển đổi số nông nghiệp, song việc nhân rộng không dễ. HTX TM-DV Phước Thiện ở xã Hưng Phước (sáp nhập từ xã Hưng Phước và xã Phước Thiện, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai) do ông Nguyễn Viết Vị điều hành là một ví dụ.

Sau thành công với các loại cây ăn trái như ổi, vú sữa Hoàng Kim, năm 2018, ông Vị cùng cộng sự lai tạo thành công giống mít ruột đỏ Phước Thiện 79 (PT79) và đăng ký bảo hộ.

Từ sản xuất đơn lẻ, ông Vị chuyển sang tổ chức liên kết, vận động nông dân thành lập HTX TM-DV Phước Thiện, xây dựng vùng trồng tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật thống nhất và ký hợp đồng bao tiêu.

Theo ông Vị, chuyển đổi số nông nghiệp là khâu then chốt để nâng giá trị nông sản. Trong quản lý sản xuất, HTX sử dụng phần mềm nhật ký canh tác Sorimachi, lưu trữ dữ liệu trên nền tảng điện toán đám mây; áp dụng công nghệ tưới thông minh điều khiển bằng điện thoại, bón phân tự động qua hệ thống venturi, tích hợp đo độ ẩm đất, nhiệt độ và pH. Nhờ đó, việc chăm sóc vườn cây thuận lợi hơn, giảm nhân công, tiết kiệm thời gian và nguồn nước.

Song song đó, HTX triển khai mã truy xuất nguồn gốc giúp minh bạch quy trình sản xuất, số hóa điều hành qua Zalo, bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử, quản lý khách hàng bằng website thông minh.

Công tác kế toán, quản trị của HTX được thực hiện bằng phần mềm Misa, kết hợp chữ ký số, hóa đơn điện tử, chi trả lương qua thẻ ngân hàng. “Hiện HTX đang nâng cấp hệ thống truy xuất từ tem QR sang tem chip điện tử True DATA để tăng hiệu quả quản lý”, ông Vị kể.

Nhờ cách làm này, vùng liên kết của HTX đã mở rộng hơn 2.000ha trồng mít ruột đỏ tại nhiều địa phương, thu hút hàng trăm hộ tham gia. Quả mít ruột đỏ PT79 được cấp mã số vùng trồng, đạt OCOP 4 sao.

Tuy nhiên, ông Vị cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khi sản xuất nông nghiệp hiện nay vẫn chủ yếu ở quy mô nhỏ, manh mún; liên kết giữa nông dân chưa chặt chẽ.

Việc ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số còn hạn chế, trong khi thói quen canh tác dựa vào kinh nghiệm vẫn khá phổ biến. Một bộ phận nông dân chưa thực sự quan tâm đến tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm, nên gặp khó khi tham gia các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ.

Dù HTX đã triển khai tưới nhỏ giọt của Israel và ứng dụng IoT cho vườn cây nhưng việc mở rộng quy mô gặp nhiều trở ngại. Chi phí đầu tư cảm biến, thiết bị và hệ thống điều hành thông minh cho diện tích lớn còn cao, vượt quá khả năng của nhiều hộ và HTX.

“Nếu không có các gói tín dụng ưu đãi riêng cho nông nghiệp công nghệ cao, việc nhân rộng các mô hình chuyển đổi số sẽ rất khó thực hiện”, ông Vị nói.

Anh Đặng Dương Minh Hoàng - Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Số Bình Phước ở Phường Phước Long (sáp nhập từ phường Thác Mơ, Long Thủy, Sơn Giang và xã Phước Tín) cho rằng rào cản lớn nhất trong chuyển đổi số hiện nay là trình độ kỹ năng số của nông dân.

Dù HTX đã tiên phong ứng dụng số hóa từng cây bơ bằng mã QR, drone và hệ thống IoT, giúp tiết kiệm tới 80% lượng nước tưới, nhưng việc nhân rộng mô hình vẫn gặp nhiều khó khăn do khả năng tiếp cận công nghệ của bà con không đồng đều.

Anh Hoàng cũng cho rằng, thiếu các cơ chế tín dụng phù hợp cho nông nghiệp số và nông nghiệp hữu cơ, khiến việc đầu tư IoT và mở rộng mô hình chuyển đổi số gặp nhiều trở ngại.

Ba cái vướng lớn khi ứng dụng chuyển đổi số trong kinh tế nông nghiệp

Không chỉ dừng ở kỹ thuật, chuyển đổi số nông nghiệp Đồng Nai còn vấp phải những "điểm nghẽn" mang tính hệ thống. Trước hết là hạ tầng số. Đồng Nai có địa bàn rộng, đa dân tộc, trình độ dân trí không đồng đều.

Ở nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, chất lượng sóng và internet còn yếu. Trong điều kiện đó, điện thoại thông minh không phát huy giá trị, các giải pháp IoT hay phần mềm quản lý chỉ tồn tại trên lý thuyết.

Bên cạnh hạ tầng, vấn đề vốn và liên kết sản xuất tiếp tục là rào cản lớn. Ông Nguyễn Thế Bảo - Giám đốc HTX xoài Suối Lớn ở xã Xuân Hòa (sáp nhập từ xã Xuân Hòa, Xuân Hưng, Xuân Tâm) cho biết, dù HTX đã được cấp mã số vùng trồng, áp dụng truy xuất nguồn gốc, nhưng giá xoài vẫn bấp bênh.

Nguyên nhân không nằm ở khâu sản xuất mà ở bảo quản và kết nối thị trường. Khi vào chính vụ, nếu không có kho lạnh, xưởng sơ chế tại chỗ, nông dân buộc phải bán nhanh, dễ bị ép giá. Trong khi đó, nhiều nhà máy chế biến lại nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài do sản xuất trong tỉnh còn manh mún, HTX thì thiếu vốn bao tiêu.

Theo ông Bảo, chuyển đổi số nông nghiệp Đồng Nai chỉ thực sự hiệu quả khi gắn với hạ tầng vật lý. Dữ liệu vùng trồng, mã QR hay phần mềm quản lý sẽ không giúp giữ giá nếu nông sản không được bảo quản, chế biến tốt. Do đó, tỉnh cần chính sách mạnh hơn để khuyến khích doanh nghiệp, HTX đầu tư kho lạnh, xưởng sơ chế ngay tại vùng nguyên liệu, hình thành chuỗi khép kín.

Cách đây chưa lâu, trong thời gian công tác ở Hội Nông dân tỉnh Đồng Nai với vai trò Chủ tịch Hội, Tỉnh ủy viên Nguyễn Hữu Nguyên cho biết, công tác chuyển đổi số là điều khiến Hội Nông dân tỉnh và các sở, ngành rất trăn trở.

Theo ông Nguyên, nông nghiệp Đồng Nai mới chỉ ở giai đoạn đầu của chuyển đổi số. Và vướng mắc lớn là quy mô sản xuất nhỏ lẻ. Với diện tích phổ biến 1-2ha hoặc 5-7ha, việc đầu tư máy móc, công nghệ trị giá hàng trăm triệu đồng khó đạt hiệu quả.

Chuyển đổi số nông nghiệp Đồng Nai vì thế không thể là câu chuyện của từng cá nhân. Muốn đầu tư và khai thác hiệu quả công nghệ, cần đặt bài toán liên kết lên hàng đầu, từ liên kết đất đai, vốn đến thị trường.

“Nếu không có giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất cụ thể của từng địa phương, việc áp dụng công nghệ rất dễ rơi vào hình thức, hiệu quả không cao”, ông Nguyên nhấn mạnh.

Hội Nông dân tỉnh Đồng Nai cho biết, giai đoạn 2025-2030, Hội xác định 4 đột phá lớn, trong đó chuyển đổi số và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp là trọng tâm xuyên suốt.

Bên cạnh đó, Hội chú trọng đào tạo nghề cho nông dân nông thôn, mở rộng từ kỹ năng sản xuất sang công nghệ, bán hàng online, thương mại, dịch vụ nhằm đa dạng sinh kế.

Một đột phá khác là thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu và bản đồ sản xuất nông nghiệp đến từng thửa đất để hỗ trợ quản lý và kết nối thị trường.

Song song với chuyển đổi số, nông nghiệp xanh cũng được đặt ra như yêu cầu bắt buộc, hướng đến sản xuất bền vững, thân thiện môi trường và nâng cao sức cạnh tranh lâu dài.

×