Nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số thay đổi diện mạo nông thôn Sơn La

Nông nghiệp xanh - gia tăng giá trị nông sản

Là một trong những địa phương có thế mạnh về nông nghiệp, Sơn La hiện có 521 hợp tác xã nông nghiệp đang hoạt động. Nhiều hợp tác xã đã chủ động áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất xanh như cấp mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, HACCP, sản xuất hữu cơ; đầu tư nhà lưới, nhà kính và hệ thống tưới tiết kiệm nước.

Đến nay, toàn tỉnh Sơn La có hơn 85.000 ha cây ăn quả, 33.600 ha cà phê, 6.132 ha chè và khoảng 10.000 ha mía. Riêng cây xoài có trên 16.450 ha với 71 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. 63 hợp tác xã được cấp mã số vùng trồng, trong đó 58 hợp tác xã có mã số phục vụ xuất khẩu; 99 hợp tác xã tham gia phát triển 125 sản phẩm OCOP. Giai đoạn 2022-2024, có 78 lượt hợp tác xã được cấp các chứng nhận VietGAP, HACCP và hữu cơ.

Ông Dương Gia Định, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La, cho biết, nông nghiệp xanh là phương thức sản xuất sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế hóa chất độc hại, bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững.

Theo ông Định, các mô hình nông nghiệp xanh đã giúp hiệu quả kinh tế tăng từ 15-20% so với phương thức sản xuất truyền thống nhờ giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm, đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xuất khẩu. Qua đó, nông sản Sơn La ngày càng nâng cao sức cạnh tranh tại các thị trường khó tính như Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, sản xuất xanh còn góp phần giảm ô nhiễm đất, nước và không khí; cải tạo độ phì nhiêu của đất, giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời tận dụng hiệu quả phụ phẩm nông nghiệp để phát triển kinh tế tuần hoàn.

Một trong những mô hình tiêu biểu là Hợp tác xã Cà phê Bích Thao, phường Chiềng Cơi. Ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc hợp tác xã cho biết, năm 2017, Hợp tác xã chỉ có 11 thành viên với khoảng 50 ha cà phê. Khi đó, người dân chủ yếu thu hái cả quả xanh, phơi thủ công ngoài trời, sử dụng nhiều phân bón hóa học khiến đất bạc màu, chất lượng cà-phê không cao và giá bán bấp bênh.

Sau gần một thập kỷ chuyển đổi, hợp tác xã đã mở rộng vùng nguyên liệu lên 150 ha cà phê đặc sản, liên kết với khoảng 1.200 hộ nông dân; đạt các chứng nhận VietGAP, UTZ; ứng dụng mã số vùng trồng điện tử và hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR.

Toàn bộ quy trình sản xuất được chuyển đổi theo hướng bền vững, từ thu hái 100% quả chín, sử dụng phân bón hữu cơ đến sơ chế bằng phương pháp ủ yếm khí và phơi trong hệ thống nhà màng khép kín.

Hợp tác xã cũng đầu tư hệ thống nhà màng kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm; máy móc phân loại màu hạt tự động và các hạng mục phục vụ kiểm định chất lượng theo tiêu chuẩn xuất khẩu châu Âu.

Nhờ đó, doanh thu của hợp tác xã đạt trên 40 tỷ đồng mỗi năm. Các sản phẩm cà phê chế biến sâu có giá bán từ 230.000 - 270.000 đồng/kg, cao gấp nhiều lần cà phê nhân thông thường; tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động địa phương với thu nhập bình quân trên 10 triệu đồng/người/tháng.

Là hộ liên kết sản xuất với hợp tác xã, ông Nguyễn Xuân Tùng chia sẻ: "Gia đình có 3ha cà phê được hợp tác xã bao tiêu toàn bộ sản phẩm. Khi tham gia chuỗi liên kết, các hộ được hướng dẫn quy trình sản xuất hữu cơ, tận dụng phụ phẩm làm phân bón nên năng suất và giá bán tăng khoảng 20-30% so với trước".

Hiện, Hợp tác xã đã đầu tư hệ thống máy sàng công nghệ Đức và Mỹ, dây chuyền rang xay, kho bảo quản hiện đại với công suất chế biến khoảng 80 tấn cà-phê nhân/ngày đêm và xuất khẩu từ 4.000-6.000 tấn cà phê nhân mỗi năm tới hơn 20 quốc gia.

Đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn, hướng tới nền nông nghiệp hiện đại

Không chỉ trong lĩnh vực trồng trọt, kinh tế tuần hoàn cũng đang được nhiều doanh nghiệp tại Sơn La triển khai hiệu quả.

Tại Công ty Cổ phần Mía đường Sơn La, toàn bộ phụ phẩm sau chế biến mía đều được tái sử dụng để sản xuất điện và phân bón hữu cơ. Mỗi vụ, khoảng 120.000 tấn bã mía được dùng làm nhiên liệu đốt, cung cấp hơi cho nhà máy phát điện công suất 9MW. Phần bã mía dư tiếp tục được bán cho các đơn vị sản xuất viên nén xuất khẩu hoặc hợp tác xã sản xuất phân bón hữu cơ. Tro và bã bùn cũng được thu gom phục vụ vùng nguyên liệu.

Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Xuân Tiến, xã Yên Châu, các thành viên đã chuyển mạnh sang sử dụng chế phẩm sinh học, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.

Ông Quàng Văn Xuân, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, đơn vị đang phối hợp với doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, lấy mẫu kiểm định chất lượng để xúc tiến xuất khẩu xoài sang thị trường Nhật Bản. Nhờ áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, tỷ lệ quả loại 1 trong niên vụ năm nay dự kiến cao hơn những năm trước.

Theo ông Xuân, để phát triển bền vững, các hợp tác xã cần tiếp tục chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp; đẩy mạnh ứng dụng nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc, phần mềm quản lý sản xuất, hệ thống cảm biến và tưới tiết kiệm nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

Tương tự, nhà máy phân bón Sông Lam Tây Bắc tận dụng vỏ cà phê, vỏ sắn, bã sắn và phụ phẩm trái cây từ các nhà máy chế biến nông sản để sản xuất phân bón hữu cơ, góp phần giảm lượng chất thải phát sinh và nâng cao giá trị phụ phẩm.

Song hành với chuyển đổi xanh, nhiều mô hình sản xuất ứng dụng công nghệ cao tại Sơn La đang mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội. Các mô hình trồng ớt chuông, cà chua ghép, dưa lưới, dưa lê Hàn Quốc trong nhà lưới đạt doanh thu từ vài trăm triệu đến trên một tỷ đồng/ha. Nhiều giống cây ăn quả mới như na Hoàng hậu, nhãn Ánh Vàng 205, nho Hạ Đen và chanh leo vàng cũng đang mở ra hướng phát triển đầy triển vọng.

Theo ông Dương Gia Định, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Sơn La, tỉnh đang tiếp tục hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số theo hướng thiết thực, hiệu quả nhằm hình thành hệ sinh thái nông nghiệp số và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản địa phương.

Theo đó, tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 111/KH-UBND về triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu đào tạo, tập huấn chuyên sâu cho 100% cán bộ quản lý nhà nước liên quan đến truy xuất nguồn gốc; đồng thời hỗ trợ 100% doanh nghiệp, hợp tác xã có nhu cầu được trang bị kỹ năng triển khai, vận hành hệ thống truy xuất.

Theo định hướng của ngành nông nghiệp tỉnh, thời gian tới Sơn La sẽ tiếp tục nâng cao năng lực quản trị hợp tác xã, phát triển sản xuất gắn với lợi thế từng vùng, mở rộng liên kết chuỗi giá trị, đa dạng hóa thị trường tiêu thụ và gắn phát triển hợp tác xã với xây dựng nông thôn mới.

Với những kết quả đạt được, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy nông nghiệp Sơn La phát triển theo hướng hiện đại, bền vững; nâng cao giá trị nông sản, cải thiện thu nhập cho người dân và từng bước khẳng định vị thế của nông nghiệp Sơn La trên thị trường trong nước và quốc tế.

×