Nữ nghệ nhân ưu tú và hành trình gần 4 thập kỷ gìn giữ khăn Piêu

Gần 4 thập kỷ giữ nghề dệt khăn Piêu

Khăn Piêu được biết đến là một nét văn hóa độc đáo, nghề thủ công truyền thống của người dân tộc Thái, đặc biệt là người Thái ở vùng núi Tây Bắc. Thế nhưng, nghề dệt khăn Piêu - nét văn hóa độc đáo này đang được lưu giữ ở vùng đất thôn Trung Sơn, xã Đắk Wil, tỉnh Lâm Đồng. Người đang cố gắng giữ gìn nghề truyền thống này là nghệ nhân ưu tú người Thái Lò Thị Hoa.

Ngồi bên khung cửi, nghệ nhân Lò Thị Hoa chia sẻ, năm 1989, gia đình bà rời xa quê hương Thanh Hóa đến xã Nam Dong (sau này tách ra thành xã Ea Pô, huyện Cư Jút, tỉnh Đắk Nông cũ) để lập nghiệp. Vùng đất mới tuy còn nhiều khó khăn, vất vả, thế nhưng tình yêu, niềm đam mê dệt thổ cẩm trong bà vẫn cháy bỏng. Đến nay, sau gần 40 năm, bà Hoa vẫn lưu giữ cách làm, trồng bông, trồng dâu, nuôi tằm để làm nguyên liệu dệt khăn Piêu.

“Với người Thái chúng tôi, người mẹ, người bà thường dạy nghề dệt thổ cẩm cho con gái từ nhỏ. Vì vậy, từ năm 12 tuổi, việc kéo sợi, nhuộm sợi, dệt thổ cẩm, tôi đã được mẹ và bà chỉ dạy thành thạo. Sau đó, chúng tôi tự thêu khăn, gối ngủ sử dụng trong gia đình hoặc tặng người yêu của mình với các hoa văn truyền thống của dân tộc Thái.

Với tôi, dệt thổ cẩm truyền thống không chỉ là nghề mà còn là bản sắc văn hóa của dân tộc, là nơi chứa đựng tâm hồn của người dệt ra nó. Vì thế mà những cô gái Thái thường tự tay dệt khăn Piêu, thêu gối làm quà tặng cho người thân hoặc người mình thương yêu như một cách gửi gắm tình cảm, ước nguyện được chung nhà, chung gối trọn đời”, bà Lò Thị Hoa chia sẻ.

Với tâm niệm như vậy, gần 4 thập kỷ qua, trong căn nhà gỗ của gia đình bà Hoa, tiếng lách cách của khung cửi dệt thổ cẩm vẫn không ngừng vang lên. Những sản phẩm như khăn Piêu, khăn trải bàn, túi xách, khăn quàng cổ do bà Hoa tự dệt được thị trường đón nhận, mang lại thu nhập cho bà ở vùng biên giới Lâm Đồng.

“Nghề dệt với tôi là hơi thở”

Là một người tâm huyết với nghề, mong muốn giữ lại nghề truyền thống của dân tộc, năm 2005, bà Hoa đã mở những lớp dạy dệt thổ cẩm cho phụ nữ trong vùng. Mỗi lớp dạy dệt thổ cẩm của bà Hoa duy trì khoảng 30 người. Tại dây, bà Hoa tận tình hướng dẫn các công đoạn như kéo sợi, nhuộm sợi, dệt những hoa văn truyền thống của người dân tộc Thái.

Tới năm 2006, bà Hoa được bổ nhiệm làm Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất dệt may và dạy nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Từ đây, bà Hoa vừa truyền nghề vừa cùng chị em phụ nữ trong vùng tạo ra các sản phẩm để bán ra thị trường, tăng thu nhập cho phụ nữ địa phương.

Chính vì những đóng góp để giữ nghề dệt truyền thống của người Thái, năm 2019, bà Lò Thị Hoa được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, đã có cống hiến xuất sắc trong giữ gìn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc.

“Càng nhiều người biết dệt thì nghề còn có cơ hội sống mãi. Đến nay, rất nhiều học trò của tôi đã có tay nghề rất cao như H’Giang, H’Lim, H’Krông, H’NDắ… Không chỉ truyền dạy nghề dệt thổ cẩm của dân tộc cho người Thái, nhiều người dân tộc anh em ở phía Tây Lâm Đồng như Mông, M’nông, Êđê cũng theo tôi học nghề dệt. Hiện, cháu gái 18 tuổi của tôi cũng đang học nghề dệt thổ cẩm truyền thống.

Ngày nay, càng ngày càng có những bạn trẻ muốn học để dệt thổ cẩm truyền thống, dệt không chỉ là nghề, là sinh kế mà còn là giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Nghề dệt với tôi là hơi thở, là niềm tự hào của người Thái, vì vậy tôi mong muốn nghề mãi trường tồn, để thế hệ con cháu sau này biết đến, giữ gìn và phát huy”, bà Lò Thị Hoa chia sẻ bên chiếc khăn Piêu do chính mình dệt.

Với những cống hiến, đóng góp của bà Lò Thị Hoa trong bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc, tháng 3 năm 2025, nghệ nhân Lò Thị Hoa cũng là một trong những cá nhân được Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Nông (nay là tỉnh Lâm Đồng) đề nghị xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”.

Trao đổi với phóng viên, ông Hoàng Văn Tám – Chủ tịch UBND xã Đắk Wil cho biết, Nghệ nhân ưu tú Lò Thị Hoa là trường hợp rất đặc biệt tại địa phương khi được nhận các bằng khen, khen thưởng của Nhà nước. Nghệ nhân Lò Thị Hoa không chỉ phát huy nghề truyền thống để phát triển kinh tế gia đình mà còn đang bảo tồn nghề dệt truyền thống của người Thái ở vùng biên giới Lâm Đồng.

Trong những năm qua, Nghệ nhân ưu tú Lò Thị Hoa đã nhận được nhiều giải thưởng như Giải “Hoa văn đẹp” tại Hội xuân Liêng Nung năm 2017; các giải thưởng dệt thổ cẩm cấp tỉnh và bằng khen của các cấp, ngành dành cho cá nhân có nhiều đóng góp trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Đặc biệt, nghệ nhân Lò Thị Hoa đã đạt Giải A trình diễn nghề truyền thống dệt thổ cẩm tại Liên hoan nghệ thuật hát Then - đàn Tính toàn quốc năm 2024.

×