Bình luận
0
Đó là bà Nguyễn Thị Duệ (một số tài liệu khác ghi Nguyễn Thị Du hay Nguyễn Thị Ngọc Toàn), sống vào khoảng cuối thế kỷ 16, đầu thế kỷ 17, quê ở làng Kiệt Đặc, Chí Linh (Hải Dương).
Nhắc đến việc này, Đại Nam dư địa chí ước biên viết "Am Đàm Hoa, Tiến sĩ gái" (ở am Đàm Hoa có một nữ tiến sĩ). Đại Nam nhất thống chí gọi thẳng tên bà.
Những năm cuối thế kỷ 16, cuộc chiến Nam Bắc triều giữa nhà Mạc và Lê -Trịnh đi đến hồi kết thúc. Theo cuốn Nhà Mạc và thời đại nhà Mạc - Hơn hai mươi năm nghiên cứu và nhận thức, khi triều Mạc gặp lâm nguy, vua đã sai người đến hỏi Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm và được ông đưa ra lời sấm "Cao Bằng tàng tại, tam đại tồn cô" (nghĩa là nếu nhà Mạc chạy lên Cao Bằng thì sẽ tồn tại được thêm ba đời).
Đến năm 1592, Trịnh Tùng kéo quân ồ ạt ra Bắc, quân Mạc thua tan tác. Nghe theo lời của Trạng Trình, tướng nhà Mạc là Mạc Kính Chỉ tập hợp con cháu họ Mạc kéo lên Cao Bằng làm đất dung thân. Ở làng Kiệt Đặc, gia đình bà Nguyễn Thị Duệ cũng phải đi lánh nạn. Nhớ đến những năm tháng yên lành dưới triều vua Mạc, gia đình bà tìm đường lên Cao Bằng.
Vốn thông minh, có nhan sắc nên mới hơn 10 tuổi, bà đã được nhiều nhà quyền quý đến xin hỏi cưới nhưng gia đình không chấp thuận. Khi cuộc sống ở Cao Bằng ổn định, bà Duệ tiếp tục việc đèn sách.
Thời còn thịnh trị ở Thăng Long, nhà Mạc rất chú ý đến việc học và định kỳ tổ chức các kỳ thi để phát hiện nhân tài giúp nước. Lên Cao Bằng, triều đại này vẫn giữ nề nếp ấy để tính kế lâu dài. Lúc ấy, triều đình đã suy yếu nhưng lòng dân vẫn theo đông, sĩ tử tham gia nhiều. Nguyễn Thị Duệ giả trai, lấy tên là Nguyễn Ngọc Du đi thi rồi lần lượt vượt qua kỳ thi Hương, Hội và Đình để trở thành người đỗ đầu. Khi ấy, bà chỉ khoảng 17-20 tuổi.
Sách Những người thầy trong sử Việt viết khi triều đình mở yến tiệc đãi các tân khoa, Nguyễn Ngọc Du là người đầu tiên đến làm lễ trước bệ rồng. Nhà vua và tất cả văn võ bá quan ngạc nhiên trước vẻ khôi ngô tuấn tú, dáng bước khoan thai của tân Trạng nguyên. Khi nhà vua ban ngự tửu, Nguyễn Ngọc Du đến nhận lễ. Thấy Trạng nguyên mặt hoa da phấn, thân hình mảnh mai, sóng mắt long lanh, vua mới ngờ vực rồi hỏi và được biết Du thực chất là con gái.
Cả triều đình kinh ngạc vì chuyện xưa nay chưa từng có, chưa kể đây là tội khi quân, khó thoát khỏi án chết. Tuy nhiên, vua Mạc đã không trừng phạt mà còn khen ngợi và tỏ ra rất quý trọng tài sắc của bà, cho lấy lại tên cũ, ban cho làm Lễ quan trong cung dạy chữ và lễ nghi cho các cung tần, thị nữ.
Ít lâu sau, cảm sắc đẹp và tài năng của bà, vua lấy làm phi và phong làm Tinh Phi, ngụ ý bà xinh đẹp và sáng láng như một vì sao sa. Về sau, dân gian gọi bà là "Bà Chúa Sao Sa".
Năm 1625, quân Lê - Trịnh tiến lên Cao Bằng diệt nhà Mạc. Vua Mạc bị bắt đem về Thăng Long. Bà Nguyễn Thị Duệ chạy về ở ẩn tại chùa Sùng Phúc ở phía đông Cao Bằng. Bà vừa trụ trì chùa, vừa dạy học và dạy lễ nghĩa cho con em dân bản. Nhưng rồi quân Trịnh đi truy lùng tàn quân của Mạc Kính Cung đã phát hiện ra nơi bà ẩn náu. Nguyễn Thị Duệ bị bắt, giải đến trước chúa Trịnh. Nhờ tài đối đáp khiêm nhường nhưng thông minh, bà thoát tội chết, được đưa về Thăng Long và đối đãi tử tế.
Nguyễn Thị Duệ quen được hoàng hậu Trịnh Thị Ngọc Trúc (vợ vua Lê Thần Tông). Từ đấy, bà thường cùng hoàng hậu đi lễ chùa, gặp gỡ các sĩ phu có tài để hiểu rõ tình hình trong nước nhằm giúp vua. Bà được phong làm Chiêu nghi đứng trên các cung tần. Về việc này, sách Đại Nam nhất thống chí chép: "Vua Lê triệu vào dạy cung nữ, phong cho tước hiệu là Nghi Ái quan".
Nguyễn Thị Duệ khi làm quan thường dẫn nghĩa lý kinh sử, sự tích cổ kim rành mạch nên hai chúa Trịnh Tráng và Trịnh Tạc đều khen ngợi, trọng vọng. Các biểu sớ, văn bài thi Đại khoa, vua Lê, chúa Trịnh đều nhờ bà khảo duyệt.
Sử sách ghi lại, khoa thi năm Tân Mùi (1631) có bài văn khá đặc biệt của một sĩ tử. Cả quan trường đều khen văn phong uyên bác nhưng lại tỏ ý có phần khó hiểu. Được hỏi đến, bà giải thích tường tận những điển tích và ý tứ của bài văn giúp sĩ tử đó đỗ đầu.
Theo Những người thầy trong sử Việt, danh tiếng của Bà Chúa Sao Sa vang khắp nơi. Quan tâm đến việc học hành ở quê nhà, bà cấp tiền cho lập Văn Hội ở Chí Linh để con em trong vùng đến học tập.
Tại nhà thờ họ Nguyễn, nhiều sách cổ kim được đặt để mọi người đến đọc. Cứ vào ngày mùng một và ngày rằm hàng tháng, các sĩ tử lại tụ tập để chờ ngựa trạm đem đề bài của bà gửi về. Học trò làm bài xong, niêm phong đóng hộp để ngựa trạm chở về kinh cho bà chấm. Quê hương bà trở thành điểm sáng về học hành, đỗ đạt. "Như vậy có thể xem Nguyễn Thị Duệ đã sáng tạo ra phương pháp đào tạo từ xa thành công ngay từ thuở ấy", nhóm tác giả biên soạn nhận định.
Năm 70 tuổi, bà Nguyễn Thị Duệ xin về quê hương Chí Linh, dựng am Đàm Hoa để ở, đọc sách, tĩnh tu và bảo ban các sĩ tử trong làng. Bà được cấp thuế trong làng làm ngụ lộc nhưng chỉ lấy một ít tiền để chi tiêu, còn lại dành hết cho việc công ích, trợ giúp người nghèo.
Bà Nguyễn Thị Duệ mất vào năm 80 tuổi, an táng ở quê nhà. Ngọn tháp xây trên mộ được gọi là "Tinh Phi cổ tháp" khắc mười chữ "Lễ Phi sinh thông tuệ, nhất kính chiếu tam vương" (Lễ phi là người thông tuệ, một gương soi chiếu ba vua).
Nhớ công ơn của bà, dân làng Kiệt Đặc dựng đền thờ bà làm thần, trên bức hoành có hai chữ "Hoa Am", trong có bức tượng bà và đôi câu đối "Giá khoa tiên chiếm Cao Bình bảng/Đại bút do truyền bát cổ bi".
Tại Văn Miếu Mao Điền (Hải Dương), 637 vị tiến sĩ được thờ, trong đó có bài vị của nữ tiến sĩ duy nhất đề tên "Nghi Ái quan Nguyễn Thị Duệ". Năm 2004, tám vị đại khoa của tỉnh Hải Dương là hiền tài đất nước được đúc tượng đồng và khám thờ, trong đó có tượng Bà Chúa Sao Sa sánh bên những bậc hiền tài như Chu Văn An, Nguyễn Trãi, Mạc Đĩnh Chi, Vũ Hữu, Phạm Sư Mạnh, Tuệ Tĩnh.
Bộ phim khiến tôi sững sờ, rồi xấu hổ. Lần đầu tiên tôi nhận ra con trai đã trải qua những gì.
Chia sẻ
Một câu hỏi giả định quen thuộc của những người yêu lịch sử là: nếu Thái tử Chu Tiêu của Chu Nguyên Chương không qua đời sớm, liệu các phiên vương khác – đặc biệt là Yên vương Chu Đệ – có dám nổi loạn hay không?
Chia sẻ
Trong trận chiến quyết định ấy, quân Tần bị đánh tan tác. Tướng Đồ Thư – người từng mang theo tham vọng của Tần Thủy Hoàng xuống phương Nam – đã tử trận.
Chia sẻ
Cuộc chiến do Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động nhằm vào Iran đang tạo ra hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng trên toàn cầu. Theo một bài bình luận của tờ The Independent, xung đột không chỉ làm bất ổn Trung Đông mà còn vô tình mang lại lợi ích chiến lược cho Nga và làm suy yếu vị thế của Ukraine, theo Independent.
Chia sẻ
Sống thọ là mong ước của hầu hết mọi người. Theo các nghiên cứu, nhiều dấu hiệu sức khỏe có thể được nhận biết ngay trên khuôn mặt.
Chia sẻ
Ngày 14/3, thông tin từ UBND xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa (địa phận Ninh Thuận cũ) cho biết, các cơ quan chức năng đang điều tra vụ TNGT trên tuyến cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo giữa xe tải và ô tô con, khiến 3 người trong cùng một gia đình thương vong.
Chia sẻ
Ninh Bình FC lại “thay tướng”? Michael Owen khen Liverpool mạnh nhất Ngoại hạng Anh; VFF can thiệp giúp Đông Á Thanh Hóa gỡ án cấm chuyển nhượng; Barcelona đón tin vui về Lamine Yamal; Phạm Đức Huy và Huyền Trang “Mù Tạt” tổ chức đám cưới ở quê.
Chia sẻ
“Tôi có một tật xấu là chuyên thâm canh, tăng vụ tác phẩm của mình”, Chu Lai nói khi nhắc đến hành trình đặc biệt của "Mưa đỏ". Từ một kịch bản điện ảnh "nằm in" hơn chục năm vì kinh phí quá lớn, Mưa đỏ đã đi một hành trình hiếm có trong đời sống văn học nghệ thuật Việt Nam - trở thành tiểu thuyết đoạt giải thưởng lớn rồi tiếp tục bùng nổ trên màn ảnh.
Chia sẻ
Tối 14/3, nhiều tảng đá lớn tiếp tục lăn xuống tuyến đường sắt Bắc – Nam qua đèo Hải Vân (TP Đà Nẵng) khiến ngành đường sắt phải dừng chạy tàu khu gian Hải Vân – Hải Vân Nam, hủy một số chuyến và tổ chức chuyển tải hành khách để đảm bảo an toàn.
Chia sẻ
Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa gây tranh cãi khi đưa ra một tuyên bố bất ngờ về cuộc chiến với Iran, khiến nhiều người sửng sốt và làm dấy lên thêm lo ngại trong dư luận, Indy100 đưa tin.
Chia sẻ
Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng, triết lý của Quy hoạch là lấy con người làm trung tâm, chủ thể; đô thị giàu mạnh, văn minh, phồn vinh, bản sắc, hiện đại và tầm nhìn 100 năm, đồng thời đề nghị Hà Nội nghiên cứu xây dựng cung triển lãm quy hoạch nhằm công khai quy hoạch, tăng giám sát xã hội, thu hút đầu tư và phát triển du lịch.
Chia sẻ
HLV Nhật Bản “đặc cách” cho sao mai HAGL lên U19 Việt Nam?; FAM chuẩn bị tổ chức họp báo; Con trai Ronaldo nổi nóng với trọng tài; Cựu sao Tottenham rao bán nhà; HLV Carrick không được đảm bảo tương lai ở M.U.
Chia sẻ
Giá xăng dầu hôm nay 14/3 tiếp tục được giữ nguyên như phiên điều chỉnh ngày 12/3. Trong khi đó, giá dầu thế giới vẫn tiếp tục neo cao ở mức giá trên 100 USD/thùng.
Chia sẻ
Sau thất bại trước CLB CAHN, HLV Vũ Tiến Thành thừa nhận Ninh Bình FC gặp nhiều khó khăn về lực lượng và thể lực. Tuy vậy, nhà cầm quân này vẫn nhấn mạnh mục tiêu cạnh tranh suất dự cúp châu Á và khẳng định đội bóng sẽ tiếp tục chiến đấu trong 10 vòng còn lại của mùa giải.
Chia sẻ
Khi tham gia bầu cử, cử tri phải tuân thủ nội quy phòng bỏ phiếu và các quy định trong thể lệ bầu cử. Việc chấp hành đúng nguyên tắc, trình tự bỏ phiếu góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, hợp pháp, an toàn và trật tự.
Chia sẻ
Chiều 14/3, mạng xã hội lan truyền đoạn clip ghi lại cảnh một nam thanh niên vừa ra khỏi quán thì bị 2 đối tượng chặn đầu xe giữa đường rồi lao vào hành hung. Vụ việc xảy ra tại Đình Thôn (phường Từ Liêm, TP.Hà Nội), khiến nhiều người bức xúc.
Chia sẻ
Sau thất bại trước CLB CAHN, tiền vệ Nguyễn Hoàng Đức không giấu nổi sự thất vọng. Hình ảnh ngôi sao của đội chủ sân Ninh Bình Arena đứng lặng khá lâu sau trận khiến nhiều người hâm mộ chú ý.
Chia sẻ
Theo cơ quan thanh tra, KienlongBank Lâm Đồng có hạn chế và rủi ro trong thẩm định, phê duyệt cho vay, về tài sản bảo đảm, kiểm tra sử dụng vốn vay, thanh toán tiền mua bất động sản, thông báo giải ngân vốn vay. Đặc biệt, có vi phạm trong phân loại tài sản.
Chia sẻ
Trước thềm ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031, các địa phương trên địa bàn Hà Nội đang đồng loạt triển khai nhiều phương án, giải pháp nhằm bảo đảm an ninh trật tự, giữ vững an toàn tuyệt đối cho ngày hội lớn của toàn dân.
Chia sẻ
Hậu vệ Ngô Tùng Quốc lập siêu phẩm sút xa đẹp mắt mở ra chiến thắng 2-0 trên sân nhà cho Gò đậu Becamex TP.HCM trước Hồng Lĩnh Hà Tĩnh.
Chia sẻ
Iran đang yêu cầu Mỹ bồi thường thiệt hại và rút quân Mỹ khỏi Vịnh Ba Tư, theo lời ông Mohsen Rezaei, một thành viên của Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia, cơ quan cố vấn cao nhất của Iran.
Chia sẻ
Theo tử vi ngày mai, trước khi mùa hè đến, 4 con giáp sẽ làm cho cuộc sống của họ ngày càng thịnh vượng thông qua các phương pháp tạo ra của cải đa dạng.
Chia sẻ
Chủ tịch Quốc hội mong muốn thông qua cuộc kiểm tra lần này sẽ giúp thêm cho TP.HCM đổi mới trong lãnh đạo, đổi mới phương thức quản lý nhà nước, ứng dụng mạnh mẽ khoa học-công nghệ...
Chia sẻ
Diễn viên Việt Hoa và Trọng Trí vừa tổ chức lễ ăn hỏi và đón dâu sau 9 năm yêu nhau từ thời sinh viên đến nay.
Chia sẻ
Tin dự báo thời tiết ngày bầu cử mới nhất, chuyên gia khí tượng nhận định thời tiết cả nước trong ngày 15/3 sẽ tương đối thuận lợi.
Chia sẻ
Khám phá Hang Cọp Ba Móng tại Đồng Nai Thượng, tỉnh Đồng Nai hệ thống hang động núi lửa khổng lồ còn nguyên sơ với những khối nham thạch kỳ ảo, loài dơi trú ẩn và giai thoại về mãnh thú là loài cọp dữ từ thuở khai hoang.
Chia sẻ
Ngược dòng thời gian về năm Khải Định thứ 3 vương triều nhà Nguyễn (năm 1918), tại vùng Thổ Bình xưa (vùng đất Tuyên Quang) có ba người phụ nữ bình dị đã được nhà vua trân trọng ban tặng danh hiệu “Tiết hạnh khả phong”.
Chia sẻ
Hạng mục Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất tại Oscar 2026 đang diễn ra vô cùng khó đoán. Ba cái tên nổi bật gồm Amy Madigan, Wunmi Mosaku cùng Teyana Taylor đều đang nắm giữ lợi thế riêng biệt.
Chia sẻ
Washington đã chuyển sự chú ý sang Trung Đông. Vào thời điểm đó, một tiếng rạn nứt rõ rệt vang lên ở Kiev. Hóa ra, ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ không phải là một kho báu thần kỳ mà chỉ là một xưởng sản xuất thực tế với năng lực hạn chế, tờ Pravda nhận định.
Chia sẻ
Người dân xã Nhân Hòa, tỉnh Nghệ An dùng khoảng 700 cây tre, mét dựng khán đài xung quanh sân bóng chuyền thi đấu trong lễ hội hoa gạo. Khán đài bằng tre có sức chứa khoảng 1.000 người, đẹp như “nhà hát của những giấc mơ” khiến ai đến xem cũng trầm trồ.
Chia sẻ
Thời sự 
Thế giới 
Nhà nông 
Hội và Cuộc sống 
Đại đoàn kết dân tộc 
Kinh tế 
Thể thao 
Văn hóa - Giải trí 
Xã hội 
Bạn đọc 
Nhà đất 
Media 
Chuyển động Sài Gòn 
Pháp luật 
Dân Việt trò chuyện 
Gia đình 
Đông Tây - Kim Cổ 
Hà Nội hôm nay 
Radio Nông dân 
Doanh nghiệp 
Đăng nhập
Dương Tâm (Theo VNE/Báo Hải Dương)
