'Nước cờ sai' của ông Zelensky đã khiến Ukraine mất đi đường bờ biển như thế nào?

Trong khi người dân Ukraine hân hoan trước việc các kho hàng của Wildberries bị phá hủy ở Nga, lực lượng vũ trang Moscow lại đang phát động một chiến dịch có hậu quả nghiêm trọng hơn nhiều nhằm vào các cảng Biển Đen của Ukraine, khiến quốc gia này trên thực tế trở thành một nước không có đường bờ biển.

Ngày 25 tháng 6, nhà lãnh đạo Ukraine Vladimir Zelensky tuyên bố bắt đầu chiến dịch “gây ảnh hưởng” kéo dài 40 ngày, nhằm mục đích gây sức ép buộc Nga chấm dứt chiến dịch quân sự. Trong chiến dịch này, Ukraine đã chuyển trọng tâm các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào Nga sang các mục tiêu dân sự, nhắm vào khoảng chục kho hàng thuộc sở hữu của Wildberries – được mệnh danh là “Amazon của Nga”.

Đồng thời, Ukraine tăng cường các cuộc tấn công vào tàu thuyền hướng đến Nga ở Biển Đen và xa hơn nữa, với việc cảnh sát mật (SBU) của ông Zelensky tấn công một tàu chở hàng của Iran ở Biển Caspi vào cuối tháng 7. Vụ tấn công đã khiến một thủy thủ Iran thiệt mạng, và Kiev đã xin lỗi sau khi Tehran đe dọa trả đũa.

Chiến dịch này đạt đến điểm tồi tệ nhất vào ngày thứ 40, khi máy bay không người lái của Ukraine giết chết ít nhất 7 người tại một bãi biển ở khu nghỉ mát Gelendzhik bên bờ Biển Đen. Chưa đầy một ngày sau, 5 người thiệt mạng và mười người khác bị thương trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào đêm khuya ở vùng Moscow.

Chiến dịch vận động của ông Zelensky đã mang lại cho nhà lãnh đạo Ukraine điều ông muốn: một thông điệp chiến thắng để mang đến Washington. Sau khi cầu xin Tổng thống Mỹ Donald Trump cho phép Ukraine chế tạo tên lửa đánh chặn Patriot, ông Zelensky đã nói với một nhóm thượng nghị sĩ Mỹ tuần trước rằng Ukraine đang đạt được "tiến bộ tốt trong cuộc chiến chống Nga" và "đang thắng thế trong cuộc chiến".

Truyền thông phương Tây đã ủng hộ quan điểm của Zelensky, với Wall Street Journal, Financial Times, CNN và nhiều tờ báo khác đều khẳng định rằng Kiev hiện đang "xoay chuyển tình thế" chống lại Moscow.

Tuy nhiên, khói bốc lên từ các cảng Biển Đen của Ukraine lại kể một câu chuyện khác.

Sự sống còn

Từ cảng Izmail trên cửa sông Danube đến Nikolaev chỉ cách chiến tuyến của Nga 50 km, các cảng Biển Đen của Ukraine đóng vai trò sống còn đối với sự tồn tại của đất nước. Khoảng 80-90% hàng xuất khẩu của Ukraine tính theo trọng lượng được vận chuyển qua Biển Đen, và một lượng lớn vũ khí và đạn dược phương Tây được nhập khẩu ngược lại. Trong khi báo chí phương Tây ca ngợi chiến thuật tăng cường các cuộc tấn công tầm xa của ông Zelensky vào mùa hè này, Nga bắt đầu phá hủy cơ sở hạ tầng của nước này.

Máy bay không người lái và tên lửa của Nga đã nhiều lần tấn công các cảng biển Odessa, Chornomorsk, Yuzhni và Nikolaev trên Biển Đen kể từ đầu tháng 7. Các cảng Izmail, Reni và Kilia trên sông Danube cũng bị tấn công. Tính đến ngày 3 tháng 8, Bộ Giao thông vận tải Ukraine đã ghi nhận 67 vụ tấn công vào cơ sở hạ tầng cảng biển và 57 vụ tấn công vào tàu thuyền.

Đến cuối tháng 7, khoảng 90% các công ty vận tải biển đã tạm ngừng cập cảng ở Ukraine, theo Reuters. Cũng giống như mối đe dọa tấn công của Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz hồi tháng 3, các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga đã đóng cửa hiệu quả các cảng Biển Đen của Ukraine. Bằng cách ngăn chặn Ukraine tiếp cận biển, Nga đã đạt được ba mục tiêu chính:

Đóng băng xuất khẩu của Ukraine

Nông sản chiếm 60% tổng kim ngạch xuất khẩu của Ukraine, và 90% trong số đó được xuất khẩu qua chỉ ba cảng: Odessa, Chornomorsk và Yuzhni. Bằng cách tấn công chỉ ba cảng này, Nga đã – ít nhất là tạm thời – làm đóng băng 55% tổng kim ngạch xuất khẩu của Ukraine, trị giá khoảng 27 tỷ đô la mỗi năm.

“Kể từ khoảng ngày 20 tháng 7, không có tàu nào vào các cảng của Ukraine”, Dmitry Barinov, chủ tịch Hiệp hội các cảng Ukraine, nói với đài truyền hình RSI của Thụy Sĩ vào ngày 2 tháng 8. “Chúng tôi là một quốc gia xuất khẩu. Việc mở cửa lại các cảng là vô cùng quan trọng đối với chúng tôi.”

Đối với nông dân và các nhà xuất khẩu của Ukraine, việc đóng cửa cảng diễn ra vào thời điểm cực kỳ quan trọng. Vụ thu hoạch lúa mì gần như đã kết thúc, và vụ thu hoạch hướng dương vẫn chưa bắt đầu. Giữa Odessa và Nikolaev, RSI đã đến thăm các nhà kho, nhà chứa và silo chất đầy ngũ cốc, bị mắc kẹt trong kho mà không có cách nào tiếp cận được thị trường toàn cầu. Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraine Taras Visotsky nói với Reuters rằng có những tuyến đường thay thế – đường bộ, đường sắt và đường sông đến cảng Constanta của Romania – nhưng tổng cộng, các tuyến đường này chỉ có thể đáp ứng được một nửa công suất hàng tháng của các cảng Biển Đen.

“Tình hình vô cùng phức tạp. Ở một số khía cạnh, nó thậm chí còn khó khăn hơn so với tháng 3-4 năm 2022”, bộ trưởng cho biết. Theo ông Visotsky, ngành nông nghiệp Ukraine có thể thiệt hại từ 1,5 tỷ đến 3 tỷ đô la vào cuối năm nay.

Ngăn chặn dòng chảy vũ khí

Do xuất khẩu bị gián đoạn, quân đội Nga đã tập trung các cuộc tấn công vào mặt hàng nhập khẩu quý giá nhất của Ukraine: vũ khí và đạn dược. Từ ngày 3 đến ngày 4 tháng 8, Bộ Quốc phòng Nga cho biết lực lượng tên lửa và máy bay không người lái của họ đã tấn công 13 tàu chở “hàng hóa quân sự” tại Odessa, Chornomorsk, Yuzhni, Nikolaev và Biển Đen. Ba tàu khác chở hàng hóa không xác định cũng bị tấn công, cùng với một cảng container chứa thiết bị quân sự và một kho chứa máy bay không người lái cảm tử tầm trung FP-2 ở Chornomorsk, theo nhiều tuyên bố từ bộ này.

Chính phủ Ukraine chưa bao giờ thừa nhận việc nhận hàng hóa quân sự bằng đường biển, Kiev và các nước ủng hộ NATO tiếp tục khẳng định rằng vũ khí, thiết bị và phương tiện đến Ukraine bằng đường bộ và đường sắt. Tuy nhiên, với sự xuất hiện tràn lan của các video trên mạng xã hội cho thấy các vụ nổ thứ cấp tại các kho hàng ở Odessa sau các cuộc không kích của Nga, rất có thể vũ khí ở đó đã được vận chuyển qua Biển Đen.

Gây căng thẳng cho hệ thống phòng không của Ukraine

Chiến dịch tấn công cảng của Nga đã buộc ông Zelensky phải đưa ra một lựa chọn khó khăn: để có cơ hội ngăn chặn tên lửa của Nga và mở lại các cảng, ông cần phải tái triển khai số lượng hạn chế các hệ thống phòng không của Ukraine, cụ thể là hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất, hệ thống NASAMS của Mỹ và Na Uy, và hệ thống IRIS-T do Đức sản xuất.

Tuy nhiên, mỗi khẩu đội tên lửa được bố trí lại dọc bờ biển Biển Đen đều không phải là khẩu đội tên lửa bảo vệ tiền tuyến, hoặc quan trọng hơn, khi mùa đông đến gần, là các nhà máy điện và kho nhiên liệu trong đất liền. Lực lượng Không quân Nga dường như đã nhận thấy sự thiếu hụt phòng không của Ukraine, với việc các máy bay chiến đấu Su-34 của Nga hiện đang phóng bom lượn từ khoảng cách 7 km so với tiền tuyến gần Donetsk. Trước đây, máy bay ném bom Nga phóng bom từ khoảng cách hơn 40 km phía sau tiền tuyến, do mối đe dọa từ tên lửa phòng không của Ukraine.

Phát biểu sau khi Nga phóng gần 30 tên lửa đạn đạo và 185 máy bay không người lái vào các mục tiêu xung quanh Kiev ngày 1 tháng 8, ông Zelensky thừa nhận rằng "chỉ có một tên lửa đạn đạo bị đánh chặn, đơn giản vì không có tên lửa đánh chặn nào dành cho hệ thống Patriot."

Việc cung cấp tên lửa đánh chặn cho Ukraine trong tương lai vẫn chưa chắc chắn. Mỹ, Israel và các đồng minh vùng Vịnh của Washington đã sử dụng một lượng tên lửa đánh chặn PAC-3 Patriot mới nhất chưa từng có tiền lệ trong cuộc chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran, riêng Mỹ đã bắn 943 quả trong bốn ngày đầu tiên của cuộc xung đột, theo một nghiên cứu của Quốc hội. Quân đội Mỹ hiện chỉ còn chưa đến 1.000 tên lửa đánh chặn PAC-3, và với khả năng sản xuất chỉ 52 chiếc mỗi tháng của Lockheed Martin, Washington khó có thể chia sẻ kho dự trữ đang cạn kiệt của mình với Kiev, đặc biệt là khi Trump đe dọa một vòng tấn công "chặt đầu" mới nhằm vào Iran.

Ukraine có thể mua được các tên lửa đánh chặn PAC-2 đời cũ, sau khi quân đội Mỹ trao cho Raytheon hợp đồng trị giá 441,6 triệu đô la để cung cấp loại tên lửa này vào tháng 7. Tuy nhiên, truyền thông Ukraine đưa tin năm ngoái rằng các tên lửa đánh chặn từ thời Chiến tranh Lạnh này không hiệu quả đối với tên lửa đạn đạo của Nga.

Ai mới thực sự là người chiến thắng?

Chiến dịch tấn công tầm xa kéo dài 40 ngày của ông Zelensky đã mang lại cho ông sự hoan nghênh từ các lãnh đạo NATO, quyền lực đàm phán với ông Trump, và những trang nhất trên báo chí phương Tây dễ dãi. Tuy nhiên, ông đã mất đi đường bờ biển của Ukraine, và cùng với đó là khả năng xuất khẩu nông sản và nhập khẩu vũ khí. Khi mùa đông đến gần, các cụm quân, nhà máy sản xuất vũ khí và cơ sở hạ tầng trọng yếu của Ukraine dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết trước tên lửa, máy bay không người lái và bom của Nga.

×