Ở làng cổ nổi tiếng này phía Sơn Tây, có nghệ nhân hơn 10 năm đẽo tượng con gì một cách tinh vi, tinh xảo, cả làng nể

Một thập kỷ và khát vọng đưa nhân vật “Gióng” ra ngoài đời thực

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 50km về phía Tây là tới Đường Lâm, một làng cổ nổi tiếng thuộc thị xã Sơn Tây (Hà Nội). Đây cũng là quê hương của nghệ nhân ưu tú Nguyễn Tấn Phát (sinh năm 1983).

Từ nhỏ, Nguyễn Tấn Phát đã đam mê mỹ thuật. Đồ chơi của anh hằng ngày là những chiếc bút chì, cành củi khô cho tới mảnh ngói vỡ… Mọi vật dùng giản đơn nhất anh đều có thể dùng làm dụng cụ để thỏa niềm yêu thích hội họa từ ấu thơ. 

Có mặt tại Đường Lâm, nơi những nét cổ kính văn hóa vẫn hiện hữu trong từng mái ngói, những bức tường đá ong... Xưởng sơn mài của nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát hiện lên với vẻ đẹp bình dị, không ồn ào, phô trương. Ở đó, chính là nơi cho ra đời những tác phẩm nghệ thuật, phản ánh những lát cắt của ký ức, văn hóa và thời cuộc.

Dự án 2.026 tác phẩm ngựa năm nay không phải là một ý tưởng nhất thời. Với nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát, nó là sự tiếp nối của một hành trình đã bắt nguồn từ 10 năm trước.

“Tôi bắt đầu nghiên cứu và cho ra đời những mẫu ngựa đầu tiên từ cách đây đúng một thập kỷ. 10 năm là một quá trình khá dài để trải qua nhiều thăng trầm, thay đổi. Vì thế, những sản phẩm năm nay không chỉ là vật chất, mà nó chứa đựng nhiều cảm xúc và cả những câu chuyện thời sự của cả một giai đoạn vừa qua”, anh Phát mở đầu câu chuyện.

Trò chuyện với PV Dân Việt, bộ sưu tập năm nay không chỉ phong phú hơn về hình tượng mà còn mang một tinh thần kết nối. Thay vì khép kín trong xưởng chế tác, anh chọn cách tương tác tối đa với cộng đồng.

Tại đây, mỗi du khách không chỉ là người ngắm nhìn, mà còn là một phần của quá trình sáng tạo. Việc cùng trải nghiệm, cùng nhào nặn nên các mẫu linh vật giúp cho giá trị của sơn mài được lan tỏa một cách tự nhiên và sống động nhất.

Nội dung xuyên suốt của bộ sưu tập năm nay được anh đặt tên là “Gióng”. Anh tâm niệm muốn hình tượng ngựa của Thánh Gióng bước ra từ truyền thuyết, trở nên sống động và gần gũi. 

Trong tâm thức người Việt, ngựa không chỉ là vật nuôi để lao động mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, sức mạnh chiến thắng và khát vọng vươn tầm. Đó chính là sợi dây kết nối giữa quá khứ hào hùng và tương lai vững mạnh mà anh muốn gửi gắm tới mọi người. Đặc biệt để các bạn trẻ tiếp cận một cách dễ dàng hơn với nghệ thuật sơn mài.

Bộ sưu tập “Gióng” không chỉ là sơn mài, mà là hơi thở của những câu chuyện được kể bằng nhiều sắc thái khác nhau. Có lúc mạnh mẽ, có khi lại trầm lặng, sâu sắc đến lạ kỳ. Dù là vẻ uy nghi của hình tượng Long Mã trong truyền thuyết hay nét mộc mạc của chú ngựa đời thường, tất cả đều khơi gợi một sợi dây liên kết bền chặt giữa những giá trị xưa cũ và nhịp sống hôm nay.

Theo kế hoạch, các tác phẩm trong bộ sưu tập 2.026 con ngựa sẽ hoàn thành trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ, trưng bày tại làng cổ Đường Lâm (Hà Nội) và giới thiệu tại nhiều địa phương trên cả nước. 

Theo như anh bật mí, mỗi sản phẩm khi bán ra thị trường sẽ giao động khoảng từ 3 - 10 triệu đồng.

Khi nghệ thuật sơn mài “chạm” vào hơi thở đương đại

Đặc biệt các tác phẩm ngựa "Gióng" năm nay không chỉ là tượng để trưng bày mà còn được thiết kế để sử dụng như: tủ kệ, bàn trà, ghế, lọ hoa, khay đựng và nhiều vật dụng nội thất nghệ thuật khác, nhằm tối ưu hóa công năng sử dụng. Điều này giúp những sản phẩm sơn mài tinh xảo này dễ tiếp cận người mua hơn.

Chất liệu để làm ra những sản phẩm này năm nay có nhiều đổi mới hơn so với mọi năm như: tre, gỗ, đá ong, rơm. Những vật liệu đặc trưng tại làng cổ Đường Lâm (Hà Nội).

Mỗi tác phẩm đều tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sơn mài truyền thống từ tạo hình tượng, sơn phủ nhiều lớp, mài đánh bóng đến vẽ tinh xảo. Trung bình, nghệ nhân mất khoảng 30 ngày để hoàn thiện một sản phẩm.

Với những sản phẩm lớn như chiếc ghế ngựa, anh cùng đội ngũ trợ giúp phải mất từ 4 đến 6 tháng để hoàn thiện, từ khâu đục tượng đến khi những lớp sơn mài cuối cùng đạt độ bóng mượt chuẩn mực.

Tiêu biểu nhất là bộ “Bát Mã Truy Phong” gồm 7 chiếc ghế ngựa và một bàn ngựa. Hình tượng “Ngựa Mẹ” đại diện cho nền tảng hiện tại, còn 7 chú ngựa con tượng trưng cho kỳ vọng và sự phát triển của tương lai. Anh và ekip phải mất hơn một năm để hoàn thiện.

Thay vì lựa chọn những không gian trưng bày hào nhoáng tại các bảo tàng lớn với chi phí hàng trăm triệu đồng, nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát chọn cách triển lãm ngay tại xưởng vẽ và không gian giản dị tại làng cổ Đường Lâm. Anh tin rằng, giá trị thực sự của nghệ thuật nằm ở sự lan tỏa và tương tác với cộng đồng.

Qua đó, góp phần tăng lượng khách du lịch tại mảnh đất di sản Đường Lâm.

“Tôi muốn mỗi du khách đến đây không chỉ để xem, mà còn để cùng trải nghiệm, cùng làm sản phẩm. Chính sự tương tác đó sẽ giúp nghề truyền thống sơn mài có sức sống bền bỉ hơn”, anh Phát chia sẻ về định hướng mở các workshop trải nghiệm hàng tuần.

Theo anh, sinh viên ngành sơn mài cần được đào tạo theo hướng họa sĩ thiết kế để sản phẩm có tính ứng dụng cao, từ đó mới có thể sống khỏe với nghề. Khi giới trẻ thấy được giá trị kinh tế và sự hấp dẫn của sơn mài, họ sẽ tự khắc tìm đến và gắn bó. 

Đó cũng chính là cách anh đang vận hành xưởng sản xuất của mình, nơi những người thợ trẻ đang ngày đêm miệt mài cùng anh viết tiếp câu chuyện cho sơn mài Việt.

“Nghệ thuật phải gắn liền với thực tế cuộc sống”, đó là quan điểm của nghệ nhân ưu tú Nguyễn Tấn Phát.

Sắp tới, anh dự kiến sẽ khai trương không gian workshop mới tại Đình Hà Vĩ để gắn liền bộ sưu tập ngựa với nơi thờ ông Tổ nghề sơn. Đây sẽ là một điểm dừng chân văn hóa ý nghĩa cho du khách và những người yêu mến tinh hoa thủ công Việt Nam trong dịp Tết 2026 này.

×