Ở tuổi 70, vì sao Hầu Quân Tập lại tạo phản, chống lại Lý Thế Dân?

Ở tuổi 70, vì sao Hầu Quân Tập lại tạo phản, chống lại Lý Thế Dân?

Hầu Quân Tập là một trong những nhân vật gây nhiều tranh cãi nhất thời nhà Đường. Ông từng là công thần theo phò Đường Thái Tông Lý Thế Dân từ những ngày đầu dựng nghiệp, lập nên vô số chiến công hiển hách, nhưng cũng là vị khai quốc công thần hiếm hoi phải bước lên đoạn đầu đài vì tội mưu phản. Hơn một nghìn năm qua, các sử gia vẫn không ngừng tranh luận: Hầu Quân Tập là nạn nhân của sự nghi kỵ sau khi thiên hạ đã yên ổn, hay chính tham vọng quyền lực đã đẩy ông vào con đường tự hủy diệt? Muốn trả lời câu hỏi ấy, phải nhìn lại toàn bộ cuộc đời ông – từ khi còn là cánh tay phải của Lý Thế Dân cho đến ngày trở thành tội thần của triều Đường.

Theo Cựu Đường thư và Tân Đường thư, Hầu Quân Tập là người huyện Tam Nguyên, Ung Châu, xuất thân không thuộc tầng lớp thế gia vọng tộc. Không có hậu thuẫn gia tộc như Trưởng Tôn Vô Kỵ, cũng không nổi danh từ sớm như Lý Tĩnh, ông chỉ là một võ tướng bình thường dưới trướng Tần vương Lý Thế Dân. Chính những năm tháng chinh chiến cuối thời Tùy đã giúp Hầu Quân Tập bộc lộ tài năng quân sự, đồng thời tạo dựng lòng tin tuyệt đối với vị hoàng tử sau này trở thành Đường Thái Tông.

Bước ngoặt lớn nhất trong cuộc đời ông đến vào năm 626, khi cuộc chính biến Huyền Vũ Môn nổ ra. Theo ghi chép trong Tư trị thông giám, Hầu Quân Tập là một trong những người tham gia chuẩn bị kế hoạch, phối hợp cùng Trưởng Tôn Vô Kỵ, Uất Trì Kính Đức và nhiều tâm phúc khác giúp Lý Thế Dân tiêu diệt Thái tử Lý Kiến Thành cùng Tề vương Lý Nguyên Cát. Chính biến thành công không chỉ thay đổi vận mệnh của Lý Thế Dân mà còn mở ra thời kỳ "Trinh Quán chi trị" lừng danh. Đổi lại, Hầu Quân Tập được phong Trần Quốc công, giữ nhiều chức vụ quân sự trọng yếu và trở thành một trong những đại thần thân tín nhất của Đường Thái Tông.

Những năm sau đó là giai đoạn huy hoàng nhất trong sự nghiệp của ông. Năm Trinh Quán thứ 9 (635), Hầu Quân Tập cùng Lý Tĩnh tham gia chiến dịch bình định Thổ Cốc Hồn. Dù tổng chỉ huy là Lý Tĩnh, nhưng Hầu Quân Tập nhiều lần chỉ huy quân tiên phong truy kích đối phương, góp phần tiêu diệt thế lực Mộ Dung Phục Doãn và mở rộng ảnh hưởng của nhà Đường tại Tây Bắc. Cựu Đường thư đánh giá ông là người "thiện chiến, quả quyết", còn Tân Đường thư nhận xét rằng ông "dũng cảm nhưng dần sinh kiêu ngạo sau nhiều chiến thắng". Có lẽ chính lời nhận xét ngắn gọn ấy đã dự báo số phận về sau của vị danh tướng.

Chiến công khiến tên tuổi Hầu Quân Tập đạt đến đỉnh cao là cuộc viễn chinh Cao Xương năm 640. Khi ấy, vương quốc Cao Xương dưới quyền Khúc Văn Thái nhiều lần cắt đứt tuyến giao thương trên Con đường Tơ lụa, đồng thời liên kết với Tây Đột Quyết chống lại nhà Đường. Đường Thái Tông quyết định phát động chiến tranh và giao toàn bộ quyền chỉ huy cho Hầu Quân Tập. Đây là sự tín nhiệm rất lớn, bởi chiến dịch phải vượt hàng nghìn dặm sa mạc khắc nghiệt, hậu cần vô cùng khó khăn.

Theo Tư trị thông giám, Hầu Quân Tập chỉ huy đại quân tiến như vũ bão. Sau khi Khúc Văn Thái chết vì quá lo sợ, con trai là Khúc Trí Thịnh buộc phải mở thành đầu hàng. Nhà Đường xóa sổ hoàn toàn vương quốc Cao Xương, lập Tây Châu, từng bước đặt nền móng cho An Tây đô hộ phủ sau này. Nhiều học giả Trung Quốc hiện đại như Sầm Trọng Miễn đánh giá đây là một trong những chiến thắng chiến lược quan trọng nhất thời Trinh Quán, bởi nó giúp triều Đường kiểm soát tuyến thương mại Á – Âu và mở rộng ảnh hưởng sâu vào Tây Vực.

Nhưng cũng chính sau chiến thắng ấy, mối quan hệ giữa Hầu Quân Tập và Đường Thái Tông bắt đầu xuất hiện những vết nứt không thể hàn gắn.

Theo cả Cựu Đường thư, Tân Đường thư và Tư trị thông giám, sau khi chiếm được Cao Xương, Hầu Quân Tập cùng nhiều thuộc hạ đã tự ý giữ lại một lượng lớn vàng bạc, châu báu và chiến lợi phẩm. Hành động này nhanh chóng bị các ngự sử như Trương Huyền Tố dâng sớ đàn hặc. Trong luật pháp nhà Đường, tư chiếm chiến lợi phẩm là trọng tội, đặc biệt đối với một vị thống soái.

Đường Thái Tông vô cùng tức giận, lập tức triệu Hầu Quân Tập hồi kinh để điều tra. Nhiều đại thần đề nghị xử tội thật nghiêm nhằm giữ kỷ cương quân đội. Tuy nhiên, sau nhiều ngày cân nhắc, Lý Thế Dân vẫn tha chết cho ông vì nhớ đến công lao trong chính biến Huyền Vũ Môn và hàng chục năm chinh chiến vì triều đình. Nhà vua chỉ cảnh cáo nghiêm khắc, thu hồi một phần quyền lực và tăng cường giám sát.

Về mặt pháp lý, Hầu Quân Tập đã thoát khỏi cửa tử. Nhưng về mặt chính trị, đây là một đòn giáng cực mạnh vào lòng tự trọng của ông.

Trong mắt Hầu Quân Tập, bản thân vừa lập chiến công lớn nhất đời người, đáng lẽ phải được ban thưởng trọng hậu, nhưng đổi lại lại là cuộc điều tra công khai trước bá quan văn võ. Trong mắt Đường Thái Tông, vị công thần từng trung thành tuyệt đối nay đã bộc lộ dấu hiệu kiêu ngạo, coi thường phép nước. Sự tín nhiệm giữa quân và thần từ đây không còn nguyên vẹn.

Nhiều học giả Trung Quốc hiện đại như Mạnh Hiến Thực cho rằng vụ Cao Xương phản ánh sự thay đổi trong cách dùng người của Đường Thái Tông. Khi thiên hạ còn loạn, triều đình cần những võ tướng dám đánh, dám xông pha. Nhưng khi đất nước đã ổn định, ưu tiên lớn nhất của hoàng đế là củng cố quyền lực trung ương và siết chặt kỷ cương. Một công thần có công lao quá lớn nhưng ngày càng kiêu ngạo như Hầu Quân Tập tất yếu khiến hoàng đế phải đề phòng.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng không nên nhìn vụ việc theo hướng "chim hết cung cất". Bởi sau cuộc điều tra, Hầu Quân Tập vẫn giữ chức vụ cao, vẫn được tham gia bàn việc quân cơ và chưa hề bị gạt khỏi trung tâm quyền lực. Điều đó chứng tỏ Đường Thái Tông vẫn muốn giữ ông lại, miễn là ông biết dừng đúng lúc.

Đáng tiếc, Hầu Quân Tập lại không lựa chọn con đường ấy.

Vụ điều tra sau chiến thắng Cao Xương không chỉ làm tổn thương lòng tự ái của một vị đại tướng, mà còn gieo trong ông cảm giác rằng công lao của mình không còn được triều đình ghi nhận như trước. Chính tâm lý ấy, kết hợp với tính cách ngày càng kiêu ngạo sau hàng loạt chiến thắng, đã trở thành bước ngoặt quan trọng nhất trong cuộc đời Hầu Quân Tập. Từ đây, ông không còn là vị công thần từng sẵn sàng vào sinh ra tử vì Lý Thế Dân, mà dần bước vào con đường chính trị đầy nguy hiểm, để rồi cuối cùng phải trả giá bằng chính mạng sống của mình. Chỉ vài năm sau vụ Cao Xương, mọi mâu thuẫn âm ỉ ấy sẽ bùng nổ trong vụ án Thái tử Lý Thừa Càn – biến Hầu Quân Tập từ một trong những khai quốc công thần lừng lẫy nhất thành tội thần nổi tiếng nhất dưới triều Đường Thái Tông.

×