Ở xã mới này của Thái Nguyên (địa phận Bắc Kạn trước đây) vì sao chả còn ham làm thứ ngọt mát mà ăn lại lành này?

Khó khăn đầu ra của mật mía truyền thống

Tại thôn Pò Nim, xã Cường Lợi của tỉnh Thái Nguyên (địa phận huyện Na Rì, tỉnh Thái Nguyên trước đây) khi chúng tôi đến, người dân nơi đây vừa thực kết thúc những mẻ đường phên cuối cùng. Phần bã mía sau khi ép được người dân vun vào những gốc cam, quýt vẫn còn phảng phất hương thơm mật mía.

Dẫn chúng tối đến cơ sở sản xuất mật mía, đường phên của gia đình anh Hoàng Văn Hộ, thôn Pò Nim, ông Hoàng Văn Hiếu, Trưởng Phòng Kinh tế xã Cường Lợi bảo, người dân ở thôn này chủ yếu là trồng mía nấu mật, làm đường phên và trồng một số loại cây ăn quả khác như cam, quýt. Anh Hộ là hộ nấu mật nhiều nhất nhì của thôn.

Ông Hiếu cho biết, việc trồng mía ép mật, làm đường phên đã được người dân nơi đây thực hiện từ rất lâu. Có thể nói đã trở thành nghề truyền thống và từng mang lại thu nhập cao cho người dân địa phương.

Nhà anh Hoàng Văn Hộ hôm nay cũng vừa ra mẻ đường phên cuối cùng, anh Hộ đang chuẩn bị hàng để gửi đi cho khách ở một số tỉnh thành. Chia sẻ với chúng tôi, anh Hộ cho biết, ở thôn Pò Nim có đến 2/3 số hộ thực hiện trống mía và nấu mật mía, làm đường phên.

Ở đây thường thì mía được ép từ khoảng tháng 10 âm lịch đến hết tháng 2. Đây là thời điểm mía đang nhiều nước nhất. Việc nấu mật mía, theo anh Hộ, đã được người già trong bản truyền lại từ rất xa xưa.

“Đất ở thôn Pò Nim này rất phù hợp với cây mía. Tỷ lệ cây cho đường rất cao, ít sạn cát khi nấu nên những năm trước rất được khách hàng ưa dùng. Tuy nhiên một, hai năm trở lại đây việc bán sản phẩm đường phên, mật mía gặp nhiều khó.

Cùng với đó, một phần lao động của thôn đi làm công nhân ở các khu công nghiệp nên cũng thiếu lao động, do vậy diện tích trồng mía ép mật cũng dần bị thu hẹp. Từ khi mật mía, đường phên của thôn chúng tôi được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, sản phẩm bán ra cũng không được là mấy”, anh Hộ cho biết thêm.

Cũng theo anh Hộ, trước đây thị trường chủ yếu ở các tỉnh như Lạng Sơn, Thái Nguyên, Thanh Hóa, Nghệ An. Tuy nhiên chừng như nhu cầu sử dụng mật mía bây giờ ngày càng ít. Có thể một phần do người dân chưa tìm được đúng kênh đầu ra cho sản phẩm.

Nói về khó khăn của việc tiêu thụ sản phẩm mật mía ép truyền thống tại xã, ông Hoàng Văn Hiếu, Trưởng Phòng Kinh tế xã Cường Lợi cho biết, đúng là đầu ra cho sản phẩm mật mía và đường phên trên địa bàn hiện gặp nhiều khó khăn. Mật mía thì vẫn bán tốt nhưng đường phên bán rất chậm, dù đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

“Trên địa bàn thôn Pò Nim này giờ chỉ khoảng 6ha diện tích trồng mía. Mỗi vụ, trung bình mỗi hộ thu về được trên 30 triệu đồng. Mức thu này rất khó để các hộ thực hiện trồng mía ép mật trở thành hộ khá giả dù mật mía được nấu ép thủ công, theo phương pháp cổ truyền chất lượng khá cao.

Về phía địa phương, chúng tôi cũng đang nỗ lực quảng bá, kết nối thị trường, tìm đầu ra cho sản phẩm. Cùng với đó chúng tôi tham mưu, hỗ trợ người dân về giống, phân bón, nhãn mác, bao bì. Nếu kết nối được đầu ra, chúng tôi sẽ vận động người dân tăng diện tích trồng mía”, ông Hiếu cho biết thêm.

Cũng theo ông Hiếu, cây mía trước đó được xác định là cây trồng chủ lực và thực tế đã đem lại nguồn thu ổn định cho người dân, giúp xã Cường Lợi sớm về đích nông thôn mới. Năm 2020 xã Cường Lợi sáp nhập với xã Lương Hạ, đến năm 2022 xã lại được công nhận về đích nông thôn mới lần hai. Tuy nhiên, sau sáp nhập thêm xã Văn Vũ thì xã Cường Lợi không còn giữ được xã nông thôn mới nữa.

“Chính quyền xã Cường Lợi hiện đang cùng người dân nỗ lực tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm để nâng cao thu nhập và gìn giữ nghề làm mật mía truyền thống của người dân trên địa bàn xã”, ông Hiếu nói.

Mai một vì bán mật mía chậm, bán đường phên cũng chậm nốt, làm không bỏ công

Không chỉ tại xã Cường Lợi, xã Tân Kỳ ở phía Bắc của tỉnh Thái Nguyên, nơi từng là vựa mía lớn nhất tại tỉnh Bắc Kạn trước sáp nhập, hiện cũng đang gặp khó trong việc tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm chế biến sâu, theo phương pháp truyền thống.

Chia sẻ với Dân Việt, chị Nông Thị Mai, thôn Nà Cà 1, xã Tân Kỳ cho biết, mật mía người dân chúng tôi bán từ tháng 10 âm lịch đến tận năm sau. Do ép và nấu mật bằng phương pháp thủ công, truyền thống nên mật mía giữ được lâu nhưng giờ cũng khó bán lắm.

“Tháng 10 âm, chúng tôi bắt đầu tỉa những cây mía nhỏ để ép mật. Người dân ở thôn tôi trồng rất nhiều mía nhưng năm nay thiên tai nhiều nên cũng không năng suất. Mật mía chúng tôi hiện đang bán với giá 80.000 đồng/lít. Nếu không bị thiên tai lũ lụt, nguồn thu từ mía cũng tạm được.

Những năm gần đây mật mía bán chậm, chúng tôi ở đây thường mang mía cây ra quốc lộ 3 để bán. Giờ cũng sắp hết mía rồi. Giữa tháng 2 (âm lịch) chúng tôi tiếp tục trồng lứa mới. Nhờ bám đường nên mía cây cũng bán được, giúp gia đình có nguồn thu ổn định”, chị Mai cho biết thêm.

Qua tìm hiểu, được biết do khó khăn về đầu ra đối với sản phẩm mật mía và đường phên nên hiện nay, tại các thôn có nghề truyền thống nấu mật mía của xã Tân Kỳ, tỉnh Thái Nguyên, người dân cũng đã hạn chế làm nghề. Lợi thế của các thôn trồng mía ở xã Tân Kỳ, phần đa đều nằm dọc theo trục quốc lộ 3 nên vẫn có thể bán mía cây cho người đi đường chứ không như một số vùng khác ở khu vực này.

Ông Hà Quảng Khuyến trú thôn Nà Cà 2, xã Tân Kỳ, tỉnh Thái Nguyên cho biết, mía vào vụ tôi cũng không nấu mật mía thường xuyên, bới nấu mật mía cần có thời gian và cần chuẩn bị nhiều củi. Cứ tầm khoảng 10 hôm tôi mới nấu một mẻ. Mỗi mẻ nấu phải tầm mười lăm tiếng đồng hồ mới thành nên tốn nhiều củi, đuốc.

“Mía ép nấu mật thì từ tháng 10 âm trở ra đến hết tháng 2 cây nào cũng ép được. Nhưng do giờ khách mua mật mía ít nên phần đa người dân chúng tôi ở đây sẽ chọn cây mía nhỏ, thấp để chặt ép còn cây to, dài, loại A sẽ để bán lẻ theo cây trên quốc lộ 3 này”, ông Khuyến bộc bạch.

Cũng theo ông Khuyến, dịp tết khách mới có nhu cầu mua mật mía, đường phên nên người dân ở đây cũng đã ít ép mía nấu mật hơn. Bán cây hằng ngày cũng có được nguồn thu nhập ổn định. Với lượng khách như hiện nay, đầu ra khó khăn thì nghề nấu mật mía, làm đường phên cổ truyền chắc cũng sẽ dần mai một”, ông Khuyến nhận định.

×