Ở xã nào của tỉnh Lào Cai, dân trồng thứ cây gì mà càng "thượng thọ" bao nhiêu thì càng có giá cao bấy nhiêu?

A Mú Sung là xã vùng cao biên giới còn nhiều khó khăn, nhưng lại sở hữu điều kiện tự nhiên thuận lợi để cây chè sinh trưởng và phát triển.

Những triền đồi cao, khí hậu mát mẻ, thổ nhưỡng phù hợp cùng tập quán canh tác lâu đời đã tạo nên nền tảng quan trọng để địa phương xác định cây chè là một trong những cây trồng chủ lực.

Từ thực tiễn đó, cấp ủy, chính quyền xã A Mú Sung xác định muốn giảm nghèo bền vững thì phải khai thác hiệu quả lợi thế sẵn có, đưa cây chè từ sản xuất tự cung tự cấp trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế cao, từng bước hình thành vùng nguyên liệu hữu cơ gắn với chế biến và tiêu thụ ổn định.

Cây chè, cây chè cổ thụ: Từ cây trồng phụ thành nguồn thu chính

Trong nhiều năm, chè ở A Mú Sung chủ yếu được trồng phân tán trong vườn nhà, phục vụ nhu cầu sinh hoạt gia đình hoặc bán nhỏ lẻ tại các phiên chợ. Giá trị kinh tế vì thế chưa tương xứng với tiềm năng.

Tuy nhiên, những năm gần đây, tư duy sản xuất của người dân đã có nhiều thay đổi, nhất là khi địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc chè theo hướng an toàn, hữu cơ.

Tại thôn Ngải Trồ, gia đình chị Phàn Tả Mẩy là một trong những hộ điển hình cho sự chuyển đổi này. Với gần 1 ha chè 5 năm tuổi cùng diện tích cây chè cổ thụ do gia đình để lại, trước đây chị chỉ xem chè là cây trồng phụ.

Từ khi được tiếp cận quy trình chăm sóc hữu cơ, gia đình chị chuyển sang sử dụng phân chuồng ủ hoai, làm cỏ thủ công, không dùng thuốc hóa học. Nhờ đó, búp chè xanh hơn, dày hơn, hương vị đậm hơn và giá bán cũng cao hơn trước.

“Cây chè gắn bó với gia đình nhiều năm rồi. Trước kia chủ yếu hái về đun nước uống, có bán thì cũng không được bao nhiêu. Khi thị trường ưa chuộng chè hơn, gia đình tôi vừa chăm sóc diện tích chè cổ thụ, vừa trồng thêm gần 1 ha bằng hạt giống từ cây chè cổ.

Hiện mỗi năm cũng thu được hơn chục triệu đồng. Nếu chăm sóc tốt, sau này chắc chắn hiệu quả sẽ cao hơn”, chị Phàn Tả Mẩy chia sẻ.

Không chỉ riêng một hộ, tại thôn Ngải Trồ - nơi có hơn 100 hộ đồng bào Dao đỏ sinh sống, cây chè đang dần trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều gia đình. Toàn thôn hiện có 21.5 ha chè cổ thụ và 4 ha chè từ 5-6 năm tuổi.

Giá chè búp tươi duy trì ổn định từ 25.000 – 50.000 đồng/kg. Riêng dòng chè 1 tôm hái từ cây cổ thụ có giá trị cao, đạt từ 200.000 – 250.000 đồng/kg. Với mức thu nhập bình quân 25 – 30 triệu đồng/ha/năm, nhiều hộ dân đã có nguồn thu ổn định từ 20 – 50 triệu đồng mỗi năm.

Thực tế cho thấy, khi người dân thay đổi phương thức canh tác, chú trọng chất lượng thay vì sản lượng, giá trị cây chè được nâng lên rõ rệt.

Việc sản xuất an toàn, hạn chế tối đa hóa chất không chỉ giúp bảo vệ đất đai, môi trường mà còn tạo lợi thế để chè A Mú Sung tiếp cận phân khúc thị trường có giá trị cao hơn.

Liên kết chuỗi để nâng tầm thương hiệu chè hữu cơ vùng biên giới

Để tránh tình trạng sản xuất manh mún, đầu ra bấp bênh, xã A Mú Sung đang xây dựng lộ trình phát triển cây chè theo hướng bài bản và dài hạn. Hiện toàn xã có 125 ha chè, trong đó có 18 ha chè cổ thụ.

Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tổng diện tích chè lên 300 ha, ưu tiên các giống chè địa phương có khả năng thích ứng tốt, chất lượng búp cao và phù hợp với định hướng sản xuất hữu cơ.

Điểm đáng chú ý trong cách làm của A Mú Sung là mở rộng diện tích luôn đi cùng với tổ chức lại sản xuất. Năm 2026, xã phấn đấu trồng mới 30 ha và trồng dặm 60 ha chè. Để đạt mục tiêu này, địa phương đã chủ động hỗ trợ giống, phân bón, đồng thời mở các lớp tập huấn kỹ thuật ngay tại cơ sở, giúp người dân nắm chắc quy trình chăm sóc, thu hái và bảo vệ vùng chè.

Quan trọng hơn, bài toán đầu ra - điểm nghẽn lớn nhất trong sản xuất nông nghiệp vùng cao, đang từng bước được tháo gỡ thông qua liên kết với doanh nghiệp.

Việc thu hút doanh nghiệp đầu tư nhà xưởng thu mua, chế biến ngay tại thôn Ngải Trồ đã tạo chuyển biến rõ rệt. Từ chỗ phụ thuộc vào thương lái, nay bà con có nơi tiêu thụ ổn định, giảm chi phí vận chuyển, hạn chế thất thoát sau thu hoạch và yên tâm mở rộng sản xuất.

Chị Triệu Thị Mai, Bí thư Chi bộ thôn Ngải Trồ cho biết: “Chè ở đây tiêu thụ khá ổn định. Ngay tại thôn đã có các xưởng thu mua, chế biến, bà con không phải vận chuyển đi xa, hái được bao nhiêu bán hết bấy nhiêu.

Thời gian tới, chúng tôi mong muốn mở rộng diện tích, chăm sóc tốt hơn để nâng cao chất lượng, đưa sản phẩm chè tiêu thụ rộng rãi hơn, từ đó nâng cao thu nhập cho người dân”.

Ông Nguyễn Thanh Trình, Chủ tịch UBND xã A Mú Sung nhấn mạnh: “Xác định liên kết sản xuất là yếu tố then chốt, xã đã chủ động mời doanh nghiệp phối hợp xây dựng nhà xưởng chế biến tại thôn Ngải Trồ. Sản xuất, chế biến ngay tại địa phương sẽ góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo đầu ra ổn định, giúp bà con yên tâm mở rộng diện tích.

Việc trồng chè hữu cơ gắn với liên kết doanh nghiệp đang tạo động lực mới cho địa phương, là cơ sở để định hướng phát triển, từng bước hình thành vùng chè hàng hóa tập trung, nâng cao giá trị và thu nhập cho người dân”.

Đến nay, A Mú Sung đã có 3 sản phẩm trà được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh. Kết quả này không chỉ khẳng định chất lượng chè địa phương mà còn cho thấy hướng đi đúng của xã trong phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với xây dựng thương hiệu.

Sản xuất hữu cơ, liên kết doanh nghiệp và phát triển sản phẩm OCOP đang tạo ra hướng đi bền vững cho cây chè A Mú Sung.

Từ những nương chè xanh trên sườn núi biên giới, địa phương không chỉ hình thành vùng nguyên liệu có giá trị mà còn từng bước tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn vùng cao.

×