Ở Zambia, 2 vợ chồng bỏ việc văn phòng, biến mảnh đất bỏ hoang thành trang trại trồng cà chua bi thông minh

Các giải pháp thiết thực được trang trại áp dụng như: vận hành hệ thống tưới chính xác tiết kiệm nước, sản xuất phân hữu cơ từ chất thải chăn nuôi, chế biến phế phụ phẩm cây trồng thành than sinh học (biochar) để cải tạo đất và tăng hấp thụ carbon, hay xen canh tự nhiên để giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học... chính là những mô hình nông nghiệp tuần hoàn và phát thải thấp tiêu biểu.

Từ quyết định rời bỏ công việc văn phòng đến xây dựng trang trại nông nghiệp bền vững

Tại vùng ven đô Livingstone (Zambia), một trang trại rộng 15 ha từng bị bỏ hoang nay đã trở thành mô hình sản xuất rau màu hiện đại, cung cấp nguồn thực phẩm tươi cho thị trường địa phương. Thành quả ấy là kết tinh từ khát vọng, sự kiên trì và tinh thần đổi mới của đôi vợ chồng trẻ Dan và Ramatah Chileshe.

Câu chuyện khởi nghiệp của họ bắt đầu từ một quyết định táo bạo: từ bỏ công việc văn phòng để theo đuổi con đường nông nghiệp. Mong muốn xây dựng một sinh kế chủ động, bền vững và có ý nghĩa đã thôi thúc hai vợ chồng đầu tư vào một khu đất ven đô, cách thành phố Livingstone chỉ vài ki-lô-mét nhưng trước đây gần như chưa được khai thác hiệu quả.

Ngày nay, trên mảnh đất ấy là những luống cà chua bi đỏ mọng cùng các loại rau xanh phát triển tươi tốt dưới ánh nắng châu Phi. Không chỉ tạo nguồn thu nhập ổn định cho gia đình, trang trại còn góp phần đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày càng tăng của khu vực đô thị đang phát triển.

Vượt qua hạn hán bằng nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu

Quá trình khởi nghiệp của Dan và Ramatah không hề bằng phẳng. Những năm đầu, năng suất cây trồng thường xuyên biến động, đặc biệt trong mùa khô khi mực nước sông Maramba suy giảm nghiêm trọng. Thiếu kinh nghiệm và sự hỗ trợ kỹ thuật, họ phải học hỏi thông qua thực tiễn sản xuất, chấp nhận những lần thất bại để tích lũy kinh nghiệm.

Trong đợt hạn hán kéo dài hai năm ảnh hưởng đến toàn khu vực, hai vợ chồng đã mạnh dạn áp dụng hệ thống tưới chính xác, cung cấp lượng nước phù hợp cho từng loại cây trồng. Giải pháp này không chỉ tiết kiệm nguồn nước quý giá mà còn giảm đáng kể công lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Ngay từ khi bắt đầu canh tác, họ cũng theo đuổi triết lý phát triển hài hòa với thiên nhiên. Mỗi cây bị chặt bỏ sẽ được thay thế bằng ba cây mới, góp phần phục hồi hệ sinh thái và bảo vệ môi trường.

Được tiếp sức từ chương trình hỗ trợ thanh niên của FAO

Nhận thấy muốn phát triển bền vững cần song hành giữa kỹ năng sản xuất và năng lực quản trị kinh doanh, năm 2025, Dan và Ramatah tham gia dự án “Trao quyền cho thanh niên đô thị thông qua việc làm xanh trong các hệ thống nông sản thực phẩm đô thị và ven đô” do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) triển khai.

Thông qua các khóa đào tạo về tài chính, quản trị và phát triển doanh nghiệp, họ được trang bị nhiều kỹ năng thiết thực như lập kế hoạch kinh doanh, quản lý dòng tiền, xây dựng lịch sản xuất và áp dụng các mô hình nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Dan chia sẻ: “Chúng tôi học được cách xây dựng kế hoạch kinh doanh, quản lý tài chính, tổ chức sản xuất và áp dụng các phương thức canh tác thông minh thích ứng với khí hậu".

Còn Ramatah cho biết: “Dự án của FAO giúp chúng tôi suy nghĩ như những chủ doanh nghiệp thực thụ, chứ không chỉ là những người nông dân".

Xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn và phát thải thấp

Hiện nay, Dan và Ramatah tiếp tục theo đuổi hướng sản xuất xanh thông qua nhiều giải pháp thân thiện với môi trường. Chất thải chăn nuôi được tận dụng để sản xuất phân hữu cơ; tàn dư cây cà chua và ngô được chế biến thành than sinh học (biochar) nhằm cải tạo đất và tăng khả năng hấp thụ carbon.

Bên cạnh đó, họ áp dụng mô hình xen canh với cây tiêu và ớt để hạn chế sâu bệnh theo hướng tự nhiên, giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Các biện pháp này không chỉ nâng cao độ phì nhiêu của đất, tăng khả năng giữ nước mà còn góp phần cải thiện khả năng chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu, hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững.

Hướng tới chế biến sâu và chuyển đổi số trong nông nghiệp

Để giải quyết tình trạng thiếu lao động có tay nghề, trang trại của Dan và Ramatah đang hợp tác với Chương trình Đào tạo nghề Nông nghiệp Công nghệ cao (Agri-Tech Vocational Pathway), Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên và Trường Cao đẳng Nông nghiệp Zambia. Thông qua chương trình này, các sinh viên xuất sắc sẽ được thực tập tại trang trại trong thời gian sáu tháng, góp phần hình thành đội ngũ kỹ thuật viên trẻ có trình độ chuyên môn về nông nghiệp hiện đại.

Song song với đó, hai vợ chồng cũng đang tìm kiếm các nguồn vốn phù hợp để mở rộng quy mô sản xuất và đầu tư vào các công nghệ nông nghiệp thích ứng với khí hậu.

Mục tiêu trong giai đoạn tiếp theo là chuyển từ sản xuất nguyên liệu sang chế biến sâu và thương mại điện tử. Họ dự định phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng như tương và các loại nước sốt cà chua và xây dựng nền tảng số để phân phối trực tiếp sản phẩm đến người tiêu dùng đô thị.

Dan cho biết: “Trong 5 năm tới, chúng tôi muốn mở rộng sản xuất, ứng dụng công nghệ thủy canh và tận dụng hiệu quả từng phần diện tích đất. Chúng tôi cũng đang lên kế hoạch sản xuất tương và các loại nước sốt cà chua”.

Lan tỏa động lực cho thế hệ nông dân trẻ

Không chỉ phát triển trang trại của riêng mình, Dan và Ramatah còn mong muốn hỗ trợ những thanh niên khác tham gia sản xuất nông nghiệp bền vững.

Hai vợ chồng đang xây dựng chương trình liên kết sản xuất với các hộ nông dân trẻ ở khu vực đô thị và ven đô, tập trung đào tạo về nông nghiệp thông minh thích ứng với khí hậu và phục hồi đất đai. Sáng kiến này không chỉ giúp nâng cao năng lực sản xuất tại địa phương mà còn tạo điều kiện để các hộ liên kết tham gia vào các chuỗi cung ứng quy mô lớn.

Câu chuyện của Dan và Ramatah cho thấy nông nghiệp đô thị và ven đô không chỉ góp phần bảo đảm nguồn cung thực phẩm cho các thành phố đang phát triển mà còn mở ra cơ hội việc làm, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo cho thanh niên nông thôn. Với sự hỗ trợ phù hợp về đào tạo, kỹ thuật và tài chính, những doanh nhân nông nghiệp trẻ như Dan và Ramatah hoàn toàn có thể trở thành lực lượng tiên phong trong quá trình xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và có khả năng chống chịu cao trước biến đổi khí hậu.

Tại Việt Nam, xu hướng chuyển dịch sang nông nghiệp tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu cũng đang là mục tiêu trọng tâm của ngành nông nghiệp và khuyến nông. Những bài học kinh nghiệm về việc chuyển đổi tư duy từ "người làm nông" sang "chủ doanh nghiệp thực thụ", cùng việc chủ động liên kết đào tạo nguồn nhân lực trẻ từ câu chuyện trên hoàn toàn có thể gợi mở nhiều hướng đi hiệu quả cho các hợp tác xã, trang trại và thanh niên nông thôn trên lộ trình xây dựng một nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững.

×