Petrodollars là gì? Ảnh hưởng của Petrodollars với giá dầu mỏ toàn thế giới?

Petrodollars là gì? Nguồn gốc của Petrodollars

Petrodollars là một thuật ngữ kinh tế dùng để chỉ lượng tiền thu về bằng đồng USD từ hoạt động xuất khẩu dầu thô. Theo nghĩa rộng, đây là toàn bộ số USD mà các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ thu được từ việc bán dầu ra thị trường quốc tế. Theo nghĩa hẹp, khái niệm này thường gắn với nguồn thu bằng USD của các nước thành viên OPEC, sau đó được tái đầu tư ra nước ngoài nhằm sinh lời.

Về bản chất, Petrodollars chính là đồng USD, do đó sức mua của chúng phụ thuộc trực tiếp vào lạm phát của Mỹ cũng như biến động tỷ giá của đồng bạc xanh trên thị trường quốc tế. Nói cách khác, mọi yếu tố kinh tế tác động đến USD đều ảnh hưởng tương tự đến Petrodollars. Khi đồng USD mất giá, giá trị thực của nguồn thu từ dầu mỏ cũng suy giảm, kéo theo việc thu nhập của các quốc gia xuất khẩu dầu bị bào mòn.

Trong kịch bản thỏa thuận Petrodollars chấm dứt, nền kinh tế Mỹ có thể đối mặt với những hệ lụy đáng kể. Nhu cầu sử dụng USD trong các giao dịch mua bán dầu toàn cầu có nguy cơ sụt giảm, từ đó gây sức ép lên tỷ giá đồng USD và làm lung lay vai trò thống trị của đồng tiền này trong hệ thống tài chính quốc tế.

Petrodollars từ lâu đã giữ vai trò then chốt trong cấu trúc kinh tế toàn cầu. Ra đời từ thập niên 1970, cơ chế này không chỉ làm thay đổi cán cân thương mại của các quốc gia giàu tài nguyên năng lượng mà còn củng cố vị thế thống trị của đồng USD trong thương mại quốc tế.

Trong suốt nhiều thập kỷ, giá dầu và các giao dịch liên quan đến dầu mỏ đều được niêm yết, thanh toán bằng USD. Việc “định giá bằng đô la” trở thành chuẩn mực toàn cầu, bất kể biến động chính trị hay thay đổi cục diện năng lượng. Điều này đồng nghĩa với việc dòng tiền từ dầu mỏ tiếp tục chảy qua hệ thống tài chính gắn với đồng bạc xanh.

Sự phổ biến của USD trong thương mại dầu mỏ không đơn thuần dựa vào sự lựa chọn của các nước xuất khẩu dầu, mà bắt nguồn từ nền tảng kinh tế vững mạnh của Mỹ. Với quy mô nền kinh tế lớn nhất thế giới, thị trường vốn sâu rộng, thanh khoản cao và hệ thống tài chính ổn định, Mỹ tạo ra một “hạ tầng tiền tệ” đủ sức hấp thụ và luân chuyển khối lượng Petrodollars khổng lồ. Chính yếu tố cấu trúc này mới là nền tảng duy trì vai trò trung tâm của USD trong thương mại năng lượng toàn cầu.

Trước đó, khái niệm Petrodollars xuất hiện trong bối cảnh hệ thống tiền tệ quốc tế biến động mạnh đầu thập niên 1970. Năm 1971, Tổng thống Richard Nixon chấm dứt cơ chế quy đổi USD ra vàng, chính thức khép lại hệ thống Bretton Woods. Đồng USD từ đó không còn neo trực tiếp vào vàng, buộc Mỹ phải tìm cách duy trì nhu cầu toàn cầu đối với đồng tiền này.

Hệ thống Bretton Woods (1944–1971) là khuôn khổ quản lý tiền tệ quốc tế thiết lập tỷ giá hối đoái cố định, trong đó các đồng tiền được neo vào đồng đô la Mỹ (USD), và USD được neo vào vàng ($35/ounce). Ra đời tại Mỹ sau Thế chiến II, hệ thống này tạo ra Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) nhằm ổn định kinh tế, thúc đẩy thương mại toàn cầu trước khi sụp đổ vào đầu thập niên 1970.

Cú sốc dầu mỏ năm 1973, khi OPEC áp đặt lệnh cấm vận nhằm phản ứng với cuộc chiến Trung Đông đã khiến giá dầu tăng vọt. Các quốc gia xuất khẩu dầu, đặc biệt là Saudi Arabia, thu về lượng USD khổng lồ từ việc bán dầu. Đây chính là nền tảng hình thành thuật ngữ “Petrodollars” – số đô la Mỹ thu được từ xuất khẩu dầu thô.

Sau khủng hoảng 1973–1974, Mỹ và Saudi Arabia đạt được một thỏa thuận chiến lược: dầu mỏ của Saudi Arabia (và sau đó là phần lớn OPEC) sẽ được định giá và thanh toán bằng USD. Đổi lại, Mỹ cam kết bảo đảm an ninh và hỗ trợ quân sự cho vương quốc này.

Từ đó, toàn bộ thương mại dầu mỏ toàn cầu neo vào USD, buộc các quốc gia nhập khẩu dầu phải dự trữ và sử dụng đồng bạc xanh. Và dòng Petrodollars được tái đầu tư vào Mỹ, thông qua việc mua trái phiếu chính phủ Mỹ, gửi tiền tại ngân hàng Mỹ hoặc đầu tư vào thị trường tài chính Mỹ – quá trình này còn gọi là “tái chu chuyển Petrodollar”.

Petrodollar ảnh hưởng thế nào đến giá dầu mỏ toàn thế giới?

Các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ có xu hướng ưa chuộng đồng USD bởi đây là đồng tiền chiếm vị trí trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu. Với độ thanh khoản cao, thị trường vốn sâu rộng và nhiều công cụ đầu tư đa dạng, USD trở thành kênh lưu trữ giá trị hiệu quả đối với nguồn thu từ dầu thô.

Khi lượng ngoại tệ thu về ở quy mô lớn, yêu cầu không chỉ là bảo toàn giá trị mà còn phải sinh lợi. Trong bối cảnh đó, đồng USD được xem là lựa chọn tối ưu để vừa duy trì an toàn tài sản, vừa tạo cơ hội đầu tư sinh lời cho các quốc gia xuất khẩu năng lượng.

Khả năng Petrodollars suy giảm vai trò không phải là điều không thể, song trong ngắn hạn, kịch bản này được đánh giá là khó xảy ra. Dù tỷ trọng nắm giữ USD trong dự trữ toàn cầu đã có xu hướng giảm so với trước đây, đồng bạc xanh vẫn duy trì vị thế đồng tiền dự trữ chủ đạo của thế giới và chưa xuất hiện đối thủ đủ sức thay thế.

Số liệu của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) cập nhật năm 2025, quy mô dự trữ ngoại hối toàn cầu vào khoảng 13.000 tỷ USD, trong đó đồng đô la Mỹ tiếp tục giữ vị trí chủ đạo.

Tính đến giữa năm 2025, USD chiếm xấp xỉ 56 – 57% tổng dự trữ ngoại tệ được phân bổ, dù đã giảm nhẹ so với giai đoạn trước. Mức này vẫn cao vượt trội so với các đồng tiền khác như euro (khoảng 21%), yên Nhật (gần 6%), bảng Anh (khoảng 5%) và nhân dân tệ Trung Quốc (khoảng 2%). Các con số cho thấy, bất chấp xu hướng đa dạng hóa dự trữ ở một số quốc gia, đồng USD vẫn duy trì vai trò trung tâm trong hệ thống tài chính và thanh toán quốc tế năm 2025.

Việc dầu mỏ được niêm yết và thanh toán chủ yếu bằng USD khiến giá dầu có mối quan hệ chặt chẽ với sức mạnh của đồng bạc xanh.

Thông thường, khi USD tăng giá, đặc biệt trong bối cảnh Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) thắt chặt tiền tệ, giá dầu có xu hướng giảm do chi phí nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn đối với các quốc gia sử dụng đồng tiền khác, từ đó làm suy giảm nhu cầu.

Ngược lại, khi USD suy yếu, giá dầu thường được hỗ trợ tăng. Hệ thống Petrodollars cũng góp phần chuẩn hóa giá dầu trên quy mô toàn cầu, giảm thiểu rủi ro tỷ giá trong giao dịch, song đồng thời buộc các nước nhập khẩu phải duy trì lượng dự trữ USD lớn, tạo áp lực lên cán cân thanh toán.

Đối với các nền kinh tế mới nổi có đồng nội tệ yếu, biến động của USD có thể làm gia tăng chi phí nhập khẩu dầu, kéo theo áp lực lạm phát nội địa. Bên cạnh yếu tố tiền tệ, Petrodollar còn gắn chặt với cấu trúc địa chính trị, đặc biệt là mối quan hệ giữa Mỹ, Ả Rập Xê Út và OPEC, khiến giá dầu nhạy cảm với các biến động chính trị tại Trung Đông cũng như các quyết sách ngoại giao của Washington.

Trong bối cảnh một số quốc gia như Trung Quốc và Nga thúc đẩy thanh toán dầu bằng nội tệ nhằm giảm phụ thuộc vào USD, hệ thống Petrodollar đang đứng trước những thách thức mới, có thể khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu biến động khó lường hơn trong dài hạn.

Trước đó, theo báo cáo của Enodo Economics – một tổ chức chuyên dự báo kinh tế vĩ mô hồi đầu năm 2025, quá trình phát triển đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) cùng với hạ tầng công nghệ tài chính của Trung Quốc đang từng bước mở rộng vai trò của đồng Nhân dân tệ trong thanh toán thương mại dầu thô. Xu hướng này được cho là làm suy yếu dần cơ chế Petrodollars. Vào ngày 26/3/2018, chính phủ Trung Quốc đã ban hành các hợp đồng mua bán dầu dài hạn đầu tiên bằng đồng Petroyuan. Tuy vậy, các chuyên gia nhận định khả năng thay thế hoàn toàn hệ thống Petrodollars trong ngắn hạn là khó xảy ra, do vị thế thống trị của USD trong dự trữ ngoại hối và thị trường tài chính toàn cầu vẫn còn rất lớn.

Thỏa thuận petrodollars 50 năm giữa Mỹ và Saudi Arabia đã hết hạn vào ngày 9/6/2024 và không được gia hạn, cho phép Riyadh bán dầu bằng các loại tiền tệ khác ngoài USD. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt lớn, thúc đẩy xu hướng phi đô la hóa, làm suy yếu vị thế đồng đô la Mỹ trên thị trường năng lượng toàn cầu và thay đổi cấu trúc tài chính thế giới.

×