PGS, TS Đinh Công Tuấn: "Lòng tin chiến lược" là tài sản lớn giữa Việt Nam và LB Nga

Thưa ông, chuyến thăm Nga lần này của Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng diễn ra trong bối cảnh rất đặc biệt, ngay sau khi VN đảm nhận vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN- NGA. Ông đánh giá như thế nào về thời điểm và tầm vóc chiến lược của chuyến thăm Nga của Thủ tướng đối với quan hệ song phương và đa phương?

Tôi đánh giá đây là một chuyến công tác đối ngoại có "tầm vóc kép" – vừa mang tính đột phá song phương, vừa thể hiện rõ nét vai trò đa phương của Việt Nam. Để thấy rõ bản chất khoa học và chiều sâu của sự kiện này, chúng ta cần phân tích qua hai chiều kích: "Thời điểm vàng" và "Tầm vóc chiến lược".

Thứ nhất, về mặt thời điểm, đây là sự giao thoa của các dấu mốc lịch sử và trách nhiệm quốc tế. Cụ thể, chuyến thăm diễn ra vào một thời điểm mang tính "bản lề" đặc biệt. Chuyến đi diễn ra ngay khi Việt Nam chuẩn bị đảm nhiệm vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga (giai đoạn 2027 - 2030), đồng thời trùng với dịp kỷ niệm 35 năm quan hệ Đối tác đối thoại giữa hai bên (1991 - 2026). Điều này đặt Việt Nam vào vị trí "trọng tâm của trọng tâm" trong cấu trúc quan hệ giữa Nga và khu vực Đông Nam Á.

Chuyến thăm tạo xung lực từ nhiệm kỳ mới: Đây là chuyến công tác đầu tiên của Thủ tướng Lê Minh Hưng tới Liên bang Nga trên cương vị mới. Xúc tiến một chuyến đi cấp cao vào lúc này cho thấy sự kế thừa và tính liên tục trong chính sách đối ngoại của Việt Nam, mang thông điệp mạnh mẽ về sự ổn định chiến lược đến các đối tác quốc tế.

Thứ hai, về tầm vóc chiến lược chuyến thăm này không dừng lại ở các nghi thức ngoại giao thông thường, mà có giá trị định vị chiến lược rất cao. Trong bối cảnh cục diện thế giới có nhiều biến động và các cơ chế đa phương đang đứng trước áp lực tái cấu trúc, việc Thủ tướng dẫn đầu đoàn đại biểu tham dự Hội nghị tại Kazan khẳng định vai trò là thành viên tích cực của Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế. Việt Nam đang hiện thực hóa vai trò "cầu nối" để thúc đẩy đồng thuận, hóa giải các rào cản và định hình các không gian hợp tác mới mang tính thực chất giữa ASEAN và Nga, đặc biệt trong các lĩnh vực an ninh phi truyền thống, an ninh năng lượng và lương thực.

Trên phương diện song phương, đối với quan hệ Việt - Nga, chuyến thăm là lời khẳng định cho đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng. Việc duy trì và làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Nga – một cường quốc thế giới – dựa trên nền tảng lòng tin chính trị cao độ là minh chứng cho thấy sự uyển chuyển nhưng kiên định của nghệ thuật "Ngoại giao cây tre Việt Nam". Chuyến đi này mở ra cơ hội đột phá để giải quyết các nút thắt kinh tế, thúc đẩy thương mại song phương vốn đang phục hồi mạnh mẽ (đạt gần 18 tỷ USD năm 2025).

Chuyến thăm của Thủ tướng Lê Minh Hưng đã vượt ra khỏi khuôn khổ của một hành trình ngoại giao thông thường. Đó là một bước đi chủ động, khoa học và kịp thời nhằm tối đa hóa lợi ích quốc gia - dân tộc, khẳng định vị thế một Việt Nam trách nhiệm, có năng lực dẫn dắt và điều phối các chương trình nghị sự quốc tế lớn.

Hợp tác năng lượng và dầu khí luôn là trụ cột vững chắc trong quan hệ Việt- Nga. Trước xu thế chuyển dịch xanh toàn cầu và các thách thức địa- chính trị hiện tại, theo ông không gian hợp tác năng lượng giữa hai nước cần có những bước đột phá nào mới?

Có thể khẳng định hợp tác dầu khí và năng lượng không chỉ là "trụ cột vững chắc" mà chính là "DNA" trong quan hệ chiến lược Việt - Nga, với biểu tượng sống động là Liên doanh Vietsovpetro. Tuy nhiên, trước làn sóng chuyển dịch xanh toàn cầu và những biến động địa - chính trị phức tạp hiện nay, mô hình hợp tác năng lượng truyền thống (đơn thuần là khai thác dầu thô và khí tự nhiên) đang đứng trước áp lực phải tự tái cấu trúc. Để duy trì tính động lực, không gian hợp tác giữa hai nước cần những bước đột phá mang tính chiến lược sau đây:

Hiện thực hóa "Chuyển dịch xanh" trong hợp tác dầu khí truyền thống: Đột phá đầu tiên không phải là từ bỏ dầu khí, mà là xanh hóa và công nghệ hóa chuỗi giá trị dầu khí sẵn có như: Ứng dụng công nghệ giảm phát thải: Các liên doanh như Vietsovpetro hay Rusvietpetro cần tiên phong ứng dụng công nghệ thu hồi, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS) tại các mỏ đang khai thác. Điều này giúp bảo đảm các dự án dầu khí chung đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về phát thải của quốc tế, duy trì tính cạnh tranh thương mại; Nâng cấp sâu công nghệ chế biến dầu khí: Chuyển trọng tâm từ khai thác thô sang chế biến sâu, hóa dầu và sản xuất các dạng năng lượng sạch hơn từ hydro như hydro xanh, amoniac xanh – vốn là những lĩnh vực Nga có tiềm lực khoa học rất mạnh và Việt Nam đang có nhu cầu lớn để thực hiện cam kết Net Zero.

Thứ hai là dịnh hình mũi nhọn mới: Chuỗi giá trị LNG (Khí tự nhiên hóa lỏng). Trong Quy hoạch điện VIII, Việt Nam định vị khí LNG là nguồn điện nền tảng, chuyển tiếp quan trọng. Đây chính là không gian đột phá cho hai nước: Nga hiện là một trong những quốc gia sở hữu công nghệ và năng lực xuất khẩu LNG hàng đầu thế giới (đặc biệt là các dự án tại vùng Bắc Cực và Viễn Đông). Bước đột phá mới cần hướng tới việc xây dựng chuỗi cung ứng LNG trọn gói Việt - Nga, bao gồm: Nga bảo đảm nguồn cung LNG ổn định về giá; hai bên hợp tác đầu tư xây dựng các kho cảng tiếp nhận, tái hóa khí và các tổ hợp nhà máy điện khí LNG tại Việt Nam. Điều này giúp Việt Nam đa dạng hóa nguồn an ninh năng lượng nền và giúp Nga mở rộng thị trường sang khu vực Đông Nam Á đầy tiềm năng.

Thứ ba là khai phá tiềm năng năng lượng tái tạo và năng lượng mới. Nga có lợi thế lớn về công nghệ nền tảng và chế tạo thiết bị cơ khí nặng. Không gian đột phá ở đây là sự kết hợp giữa năng lực công nghệ của Nga và điều kiện tự nhiên của Việt Nam: Điện gió ngoài khơi: Tận dụng kinh nghiệm xây dựng các công trình biển cực kỳ phức tạp của Vietsovpetro để chuyển hướng sang phát triển các trang trại điện gió ngoài khơi tại Việt Nam. Đây là sự kế thừa hoàn hảo về mặt hạ tầng kỹ thuật và con người từ ngành dầu khí sang năng lượng tái tạo.

Thứ tư là thúc đẩy công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình. Đây là dư địa mang tầm nhìn thế kỷ và thể hiện mức độ lòng tin chiến lược cao nhất giữa hai quốc gia: Trọng tâm ngắn và trung hạn: Cần đẩy nhanh tiến độ và đưa vào vận hành hiệu quả Dự án Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Công nghệ Hạt nhân (CNST) tại Đồng Nai với lò phản ứng nghiên cứu mới do Tập đoàn Rosatom (Nga) hỗ trợ. Đây sẽ là cái nôi đào tạo nhân lực chuyên sâu, sản xuất đồng vị phóng xạ phục vụ y tế, nông nghiệp và công nghiệp cho Việt Nam và khu vực.

Trong bối cảnh Việt Nam cần nguồn điện nền sạch, ổn định công suất lớn để thay thế dần điện than, việc tái khởi động nghiên cứu điện hạt nhân công nghệ thế hệ mới (như lò phản ứng mô-đun nhỏ - SMR, vốn an toàn và linh hoạt hơn) phối hợp cùng Nga là một lựa chọn khoa học cần được đặt lên bàn nghị sự cấp cao.

Thách thức địa chính trị hiện nay vô hình trung lại tạo ra một áp lực tích cực, buộc hợp tác năng lượng Việt - Nga phải nâng cấp từ "chiều rộng" (sản lượng khai thác) sang "chiều sâu" (công nghệ, chuyển dịch xanh và tính bền vững). Chuyến thăm của Thủ thiện Lê Minh Hưng chính là thời điểm thích hợp để hai bên thống nhất một "Lộ trình năng lượng mới" tương thích với kỷ nguyên xanh.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, dự kiến Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ có cuộc hội kiến Tổng thống Nga V.Putin, hai bên dự kiến sẽ thảo luận về việc làm sâu sắc hơn "Lòng tin chiến lược", theo ông trong bối cảnh quốc tế có nhiều biến động như hiện nay, khái niệm "Lòng tin chiến lược" giữa Việt Nam và LB NGA cần được cụ thể hóa bằng hành động cốt lõi nào?

Trong khoa học quan hệ quốc tế, "Lòng tin chiến lược" là tài sản lớn giữa hai quốc gia, cần được nuôi dưỡng liên tục. Khi thế giới đang trải qua những biến động địa chính trị sâu sắc, sự phân tách chuỗi cung ứng và cạnh tranh gay gắt giữa các đại cường, "Lòng tin chiến lược" giữa Việt Nam và Liên bang Nga không thể chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính trị mang tính nguyên tắc. Điều đó cần được cụ thể hóa bằng các hành động then chốt, mang tính đột phá và thực chất sau đây:

1Xây dựng cơ chế thanh toán độc lập và an toàn (Đột phá về hạ tầng tài chính). Đây là hành động then chốt mang tính cấp bách nhất hiện nay để bảo vệ xung lực hợp tác kinh tế: Dưới áp lực từ các lệnh trừng phạt tài chính quốc tế đối với Nga, các kênh thanh toán truyền thống đang gặp rào cản lớn, trực tiếp ảnh hưởng đến doanh nghiệp hai nước để đầu tư không bị gián đoạn.

Lòng tin chiến lược phải được nhìn thấy thông qua các công trình cụ thể, có sức nặng tương đương với Thủy điện Hòa Bình hay Vietsovpetro trong thế kỷ trước: Hai bên cần tháo gỡ triệt để các vướng mắc pháp lý và nguồn vốn để đẩy nhanh các dự án hạ tầng giao thông kết nối, đặc biệt là Tuyến hành lang vận tải biển trực tiếp giữa các cảng biển Việt Nam (như Hải Phòng, TP.HCM) với cảng Vladivostok ở vùng Viễn Đông Nga; Thúc đẩy các tập đoàn lớn của Nga (như GAZ, Zarubezhneft) đầu tư vào các tổ hợp công nghiệp chế tạo, lắp ráp xe hơi, máy móc công nghiệp nặng tại Việt Nam để tận dụng lợi thế từ Hiệp định thương mại tự do VN - EAEU, biến Việt Nam thành cứ điểm sản xuất của Nga tại Đông Nam Á.

Hợp tác quốc phòng luôn là thước đo sâu sắc nhất của lòng tin chiến lược Việt - Nga. Trong bối cảnh mới, mối quan hệ này cần phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu:

Bên cạnh các hợp tác truyền thống về kỹ thuật quân sự, bảo dưỡng vũ khí trang thiết bị, hai bên cần ưu tiên chuyển giao công nghệ làm chủ kỹ thuật và đồng chế tạo.

Đặc biệt, cần mở rộng mạnh mẽ sang các lĩnh vực an ninh phi truyền thống, bao gồm: hợp tác an ninh mạng, bảo vệ hạ tầng thông tin trọng yếu quốc gia, cứu hộ cứu nạn, và ứng phó với biến đổi khí hậu. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi mức độ chia sẻ thông tin và tin cậy chính trị rất cao.

Phát huy vai trò "Cầu nối đa phương" để hóa giải áp lực địa chính trị. Trong một thế giới đa cực, hành động bảo vệ lòng tin là việc hai nước ủng hộ và bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhau trên các diễn đàn quốc tế: Việt Nam, với vai trò nước điều phối quan hệ ASEAN - Nga, sẽ là nhân tố tích cực giúp Nga can dự sâu rộng, xây dựng cấu trúc an ninh và hợp tác toàn diện, cân bằng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Ngược lại, Nga luôn tôn trọng và ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN, đồng thời ủng hộ lập trường của Việt Nam về việc giải quyết các tranh chấp ở Biển Đông bằng biện pháp hòa bình, dựa trên luật pháp quốc tế (nhất là UNCLOS 1982). Sự đồng điệu mang tính chiến lược này giúp cả hai nước gia tăng dư địa ngoại giao và giảm thiểu áp lực từ sự chọn bên.

Cuộc hội kiến giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Tổng thống V. Putin là cơ hội lớn để đưa ra những quyết sách chính trị mạnh mẽ. Khi "Lòng tin chiến lược" được bảo đảm bằng một hạ tầng tài chính thông suốt, những dự án kinh tế thực chất và sự phối hợp đa phương nhịp nhàng, mối quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt - Nga sẽ có đủ sức bền để vượt qua mọi "cơn bão" địa chính trị toàn cầu.

Xin cảm ơn ông!

×