PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa: Văn hoá là "chiếc neo" giữa biến động

Sáng 15/4, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề: “Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết số 80 – NQ/TW của Bộ Chính trị”. Hội thảo thu hút nhiều học giả, nhà nghiên cứu, giảng viên, các nhà quản lý văn hóa – nghệ thuật, các văn nghệ sĩ trên cả nước tham dự, trao đổi và phát biểu ý kiến.

Truyền thông là huyết mạch của Văn hóa

Chia sẻ với Dân Việt từ góc nhìn của “Vai trò của truyền thông trong xây dựng hệ giá trị quốc gia và hệ giá trị con người trong kỷ nguyên mới”, PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa - Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đại biểu quốc hội khóa XVI cho hay, văn hóa không thể tự tỏa sáng nếu thiếu đi "hơi thở" của truyền thông. Trong bối cảnh hiện nay, truyền thông không chỉ là công cụ quảng bá mà là một thành tố hữu cơ của văn hóa.

Để giá trị dân tộc không bị đóng băng trong quá khứ, chúng ta phải chấp nhận quy luật của sự thay đổi. Nghệ thuật truyền thống như tuồng, chèo không nên chỉ đóng khung trên sân khấu thánh đường mà cần "xuống đường", bước vào đời sống du lịch và phủ sóng trên không gian số để tiếp cận nhịp sống gấp gáp của giới trẻ.

Sâu xa hơn, văn hóa chính là chiếc neo giữ cho con người không mất phương hướng giữa bão táp của sự biến đổi toàn cầu. Một chính sách văn hóa đúng đắn phải bắt đầu từ việc trân trọng những nghệ nhân âm thầm cống hiến, tạo cho họ một tương lai để thế hệ trẻ nhìn vào đó mà tiếp nối. Khi con người được bồi đắp đủ đầy về trí tuệ và đạo đức, văn hóa sẽ tự nuôi sống được chính mình, trở thành động lực nội sinh cho hạnh phúc cá nhân và sự hưng thịnh của quốc gia.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn đã nhận định ở góc nhìn sự chuyển dịch từ "quản lý" sang "quản trị" là bước đi sống còn để thực thi hiệu quả Nghị quyết 80. Trong kỷ nguyên số, không gian mạng không còn là thế giới ảo mà là một thực thể đời sống sống động, nơi các hành vi ứng xử của người nổi tiếng có sức công phá hoặc lan tỏa mạnh mẽ đến nhận thức cộng đồng. Để làm sạch môi trường này, bộ quy tắc ứng xử chỉ là điều kiện cần, còn luật pháp và sự tỉnh thức của công chúng mới là điều kiện đủ.

Việc xây dựng Luật về hoạt động nghệ thuật là một tất yếu để tạo ra chế tài đủ mạnh, điều tiết những phát ngôn và hành vi lệch chuẩn của nghệ sĩ. Tuy nhiên, quyền lực lớn nhất thuộc về công chúng. Khi cộng đồng biết sử dụng "quyền lực yêu ghét" một cách văn minh, họ sẽ buộc người nghệ sĩ phải tự soi chiếu và rèn luyện đạo đức. Một hệ sinh thái văn hóa bền vững chỉ hình thành khi có sự cộng hưởng giữa chính sách nhà nước, trách nhiệm của người sáng tạo và sự thẩm định khắt khe từ phía xã hội.

GS.TSKH Vũ Minh Giang cho hay, văn hóa là nguồn tài nguyên chiến lược. Văn hóa Việt Nam không chỉ là những giá trị để bảo tồn trong bảo tàng, mà là một loại "vũ khí đặc biệt" đã được minh chứng qua hàng nghìn năm lịch sử. Sức mạnh của dân tộc ta nằm ở chỗ: dù mất chủ quyền ở cấp độ quốc gia, chúng ta vẫn giữ vững bản sắc trong lũy tre làng. Văn hóa chính là nguồn lực vô tận giúp Việt Nam hóa giải những bài toán quân sự và chính trị mà các cường quốc hiện đại không thể lường trước.

Bước vào giai đoạn mới, chúng ta cần thay đổi tư duy từ "phòng ngự, bảo tồn" sang "chủ động, phát huy". Công nghiệp văn hóa phải được coi là một ngành kinh tế dựa trên khai thác tài nguyên di sản. Để làm được điều này, cần sự liên kết chặt chẽ của "ba nhà": Nhà quản lý có tầm nhìn, Nhà trí thức có giải pháp và Nhà đầu tư có nguồn lực. Đầu tư cho văn hóa phải thoát khỏi sự dàn trải, manh mún; thay vì chi tiền xây dựng những vỏ bọc giả tạo, hãy đầu tư để tạo ra những sản phẩm văn hóa mới có sức cạnh tranh toàn cầu.

Cuối cùng, cốt lõi của mọi chiến lược vẫn là con người. Chúng ta cần đào tạo một thế hệ trẻ có "tự tin văn hóa" – những người biết tiếp thu tinh hoa thế giới nhưng luôn đứng vững trên đôi chân của bản sắc dân tộc. Khi biết biến văn hóa thành lợi thế cạnh tranh, Việt Nam không chỉ bảo vệ được mình mà còn khẳng định được tầm vóc trên bản đồ văn minh nhân loại.

Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề: “Phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Lý luận và thực tiễn tiếp cận từ Nghị quyết số 80 – NQ/TW của Bộ Chính trị” được tổ chức trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia, sức mạnh nội sinh và khát vọng phát triển nhanh, bền vững. Trong bối cảnh ấy, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam có ý nghĩa như một dấu mốc quan trọng, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về vị trí, vai trò của văn hóa và con người trong chiến lược phát triển đất nước.

Nếu như ở các giai đoạn trước, văn hóa được khẳng định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển, thì trong tinh thần mới của Nghị quyết số 80-NQ/TW, văn hóa và con người được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia; văn hóa được nhìn nhận không chỉ như một lĩnh vực giá trị, một không gian tinh thần, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực sáng tạo, sức mạnh mềm quốc gia và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững. Đây là bước chuyển rất căn bản, có ý nghĩa định hướng cả về lý luận, lẫn thực tiễn.

Hội thảo là diễn đàn khoa học để tiếp tục làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cốt lõi về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới; góp phần nhận diện sâu hơn những nội dung mới, những yêu cầu mới và những điểm đột phá của Nghị quyết số 80-NQ/TW. Trong bối cảnh thế giới đang biến đổi nhanh chóng, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ nằm ở kinh tế, công nghệ hay quân sự, mà ngày càng biểu hiện rõ ở sức mạnh mềm, ở năng lực sáng tạo, năng lực định vị giá trị và khả năng lan tỏa bản sắc, thì việc phát triển văn hóa trở thành yêu cầu khách quan của phát triển quốc gia.

Theo Ban tổ chức, Hội thảo nhận được 163 tham luận, tập trung vào 5 nhóm nội dung lớn, phản ánh khá toàn diện những vấn đề cốt lõi mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra.

Thứ nhất: Hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản lý, quản trị văn hóa.

Thứ hai: Xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Thứ ba: Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trong xây dựng thương hiệu.

Thứ tư: Phát triển công nghiệp văn hóa có sức cạnh tranh.

Thứ năm: Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phát triển chủ thể văn hóa trong kỷ nguyên số.

Các tham luận của 5 nhóm vấn đề lớn tuy tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau, song đã cùng gặp nhau ở một điểm chung rất căn bản: muốn phát triển đất nước nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới, nhất thiết phải phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội; phải xây dựng con người Việt Nam toàn diện; phải hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực; phải biến di sản thành nguồn lực phát triển; phải thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; phải đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời phải bảo vệ bản sắc, an ninh và chủ quyền văn hóa trong môi trường số.

×