Phải có phương án tạm cư, cam kết về mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi thu hồi đất

Chiều 28/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về định hướng chính sách đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Trình bày tờ trình tóm tắt, Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, sau khi Luật Đất đai năm 2024 được ban hành, Trung ương và Bộ Chính trị đã có nhiều nghị quyết, kết luận mới về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và hoàn thiện thể chế.

Những chủ trương mới này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về đất đai, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Việc sửa luật cũng hướng đến đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.

7 nhóm chính sách lớn được đề xuất

Trên cơ sở kết quả sơ kết Nghị quyết số 18-NQ/TW và tổng kết việc thi hành Luật Đất đai năm 2024, Chính phủ đã thông qua bảy nhóm chính sách lớn để đưa vào dự án luật sửa đổi.

Một là đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng tích hợp, số hóa, đơn giản hóa hệ thống quy hoạch phù hợp tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; nâng cao chất lượng quy hoạch, kiểm soát chặt việc điều chỉnh quy hoạch và ưu tiên quỹ đất cho kết cấu hạ tầng, nhà ở xã hội, giáo dục, y tế và các động lực tăng trưởng mới.

Hai là hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch; quy định rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất. Chính phủ cũng hoàn thiện cơ chế khai thác quỹ đất cơ quan, trụ sở dôi dư và ưu tiên đất cho giáo dục, y tế, nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội và các lĩnh vực ưu tiên phát triển.

Ba là hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo hướng hài hòa lợi ích Nhà nước, người dân và nhà đầu tư; rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế linh hoạt đối với dự án trọng điểm, cấp bách và trường hợp có sự đồng thuận cao của người dân.

Bốn là đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất theo hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển về đất đai. Giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch.

Năm là hoàn thiện quy định về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất theo hướng khơi thông nguồn lực tài nguyên thông qua mở rộng cơ chế sử dụng đất đa mục đích, khai thác không gian đa chiều, không gian trên cao và lấn biển, thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai…

Sáu là đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia; xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Cuối cùng là đổi mới, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục bằng được tình trạng không sử dụng đất, để đất hoang hóa, ô nhiễm suy thoái…

Thu hồi đất phải bảo đảm quyền lợi của người dân

Thẩm tra dự án luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ làm rõ sự cần thiết và căn cứ đề xuất bổ sung các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với một số dự án đầu tư kinh doanh.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban đề nghị dự thảo luật phải quy định rõ tiêu chí xác định dự án thuộc phạm vi Nhà nước thu hồi đất trong trường hợp thật sự cần thiết vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Cơ quan thẩm tra đặc biệt lưu ý các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt hoặc trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư.

Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đây là những chính sách có tác động trực tiếp, rất lớn đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân nên cần được rà soát kỹ lưỡng.

Thường trực Ủy ban đề nghị nghiên cứu bổ sung điều kiện đối với những trường hợp thu hồi đất này. Trước khi thu hồi, cơ quan có thẩm quyền phải phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chuẩn bị phương án tạm cư và có cam kết cụ thể về mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dành cho người có đất bị thu hồi.

Đối với cơ chế tài chính đất đai và giá đất, cơ quan thẩm tra đề nghị tách bạch việc xác định giá đất với chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Trong đó, giá đất được xác định là công cụ kinh tế để Nhà nước quản lý, điều tiết nguồn lực đất đai; còn bồi thường, hỗ trợ và tái định cư là chính sách nhằm bảo đảm an sinh, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân khi bị thu hồi đất.

Theo cơ quan thẩm tra, việc ban hành hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường cùng với bảng giá đất, đồng thời bỏ quy định về giá đất cụ thể, có thể giúp cơ quan Nhà nước chủ động hơn, đơn giản hóa quy trình thực hiện.

Tuy nhiên, việc xây dựng phương pháp định giá đất bảo đảm tính khoa học, khả thi là thách thức lớn. Các địa phương cũng sẽ phải tự xây dựng, ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất và tỷ lệ bồi thường phù hợp với điều kiện thực tế.

Do đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng, chỉ quy định trong luật những nội dung mang tính nguyên tắc về giá đất. Những vấn đề cụ thể nên giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm sự linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tiễn và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

×