Phát hiện hòn đảo hình thành từ thức ăn thừa của người cổ đại

Kể từ khi rời khỏi châu Phi lần đầu tiên cách đây hàng nghìn năm trước, loài người hiện đại (Homo sapiens) đã làm thay đổi cảnh quan theo nhiều cách đáng kinh ngạc. Các thành phố trên khắp thế giới tạo ra những “môi trường bê tông” đặc trưng chỉ có ở loài người, và nhiều khu vực rộng lớn của tự nhiên trở nên trơ trụi do nạn phá rừng. Thậm chí, phần lớn lãnh thổ của một số quốc gia có thể đã bị chìm dưới nước nếu không có sự sáng tạo của con người.

Và các nhà nghiên cứu có thể vừa tìm thấy một ví dụ khác. Ở phía tây nam Thái Bình Dương, gần đảo Vanua Levu (thuộc Fiji), tồn tại một hòn đảo nhỏ diện tích khoảng 3.000 m², được bao quanh bởi rừng ngập mặn và chỉ nhô cao khoảng 60 cm so với mực nước biển khi thủy triều lên. Với khoảng 330 hòn đảo, sự xuất hiện của thêm một đảo nhỏ trong vùng đầm lầy ngập mặn ở Fiji không có gì đáng ngạc nhiên – cho đến khi người ta phát hiện rằng hòn đảo này được tạo thành từ vỏ của các loài sinh vật biển ăn được bị con người thải bỏ.

Trong một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Geoarchaeology, các nhà khoa học từ Fiji và Australia đã phân tích một “bãi rác vỏ sò” (thuật ngữ khảo cổ dùng để chỉ đống phế thải gồm tàn tích động vật thân mềm) có niên đại khoảng 1.200 năm. Hai tác giả của nghiên cứu đã phát hiện hòn đảo này vào tháng 1/2017 khi tiến hành khảo sát địa khảo cổ gần khu vực Culasawani (nằm ở bờ tây đảo Vanua Levu). Phương pháp định tuổi bằng carbon phóng xạ cho thấy bãi rác này có niên đại khoảng 1.190 năm, tức được hình thành bởi người Lapita – nền văn hóa khảo cổ gắn liền với những cư dân đầu tiên của Fiji. Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện những mảnh nhỏ gốm không trang trí, cho thấy sự hiện diện của đồ gốm đất nung Fiji thời kỳ tiền hiện đại. Tuy nhiên, không tìm thấy dấu vết xương cá hay công cụ bằng đá.

Từ đó, nhanh chóng xuất hiện hai giả thuyết cạnh tranh.

“Giả thuyết thứ nhất cho rằng đây là một đảo hình thành từ bãi rác vỏ sò tại chỗ, khi một nhóm cư dân thời kỳ đầu (hậu Lapita) sinh sống tại hoặc gần khu vực này vào khoảng năm 760 sau Công nguyên và chế biến một lượng lớn hải sản có vỏ để tiêu thụ trong vài trăm năm”, các tác giả viết. Một giả thuyết khác cho rằng “việc không có sự phân tầng địa chất rõ ràng cùng với độ mỏng tương đối của lớp trầm tích trên hòn đảo có mật độ vỏ sò dày đặc ngoài khơi Culasawani cho thấy đây có thể chỉ đơn giản là một cấu trúc được hình thành do sóng biển bồi đắp”.

Để kiểm chứng giả thuyết thứ hai, nhóm nghiên cứu đã khảo sát các lớp trầm tích bên ngoài hòn đảo vỏ sò, bởi nếu do sóng thần bồi tụ, lớp vỏ này nhiều khả năng sẽ kéo dài về phía đông và mỏng dần. Tuy nhiên, không có bằng chứng nào ủng hộ giả thuyết này. Việc thiếu lớp trầm tích giảm dần, cùng với thực tế rằng các vỏ sò đều thuộc những loài thường được con người tiêu thụ, cho thấy hòn đảo thực chất là một bãi rác vỏ sò khổng lồ. Điều này đồng nghĩa với việc hòn đảo tưởng chừng bình thường gần Culasawani lại là bãi rác vỏ sò đầu tiên từng được phát hiện ở khu vực Nam Thái Bình Dương phía đông Papua New Guinea.

Có khả năng bãi rác vỏ sò này được hình thành từ một khu định cư từng tồn tại phía trên khu vực này. Trong thời kỳ Lapita ở Fiji, các khu dân cư thường được xây dựng trên cọc gỗ gần bờ biển thoáng. Điều này cũng cho thấy rừng ngập mặn hiện tại có thể xuất hiện sau khi khu vực này bị bỏ hoang, và những khu rừng này có lẽ đã phát triển trên lớp trầm tích được bồi đắp từ hoạt động phá rừng của con người ở sâu trong đất liền. Đây có thể đã tạo nên nền tảng lý tưởng để rừng ngập mặn phát triển xung quanh bãi vỏ sò.

“Vanua Levu, dù là hòn đảo lớn thứ hai trong quần đảo Fiji, lại ít được các nhà khảo cổ nghiên cứu hơn so với những khu vực khác”, các tác giả nhận định. “Khía cạnh quan trọng nhất của nghiên cứu này là khả năng nó đã xác định được một hòn đảo hình thành từ bãi rác vỏ sò, được tạo nên một cách tình cờ nhờ sự kết hợp giữa việc mực nước biển tương đối hạ thấp và sự tích tụ theo chiều thẳng đứng của các lớp vỏ sò”.

×