Phát triển cảng biển và logistics TP.HCM: Hướng tới trung tâm trung chuyển Đông Nam Á (bài 3)

Nhằm cụ thể hóa tầm nhìn này, UBND TP.HCM gần đây đã ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược xuất nhập khẩu giai đoạn 2026 - 2030 với những con số mục tiêu rất cụ thể.

Thành phố phấn đấu tốc độ tăng trưởng doanh thu dịch vụ logistics của các doanh nghiệp trên địa bàn duy trì ở mức từ 13% đến 16% mỗi năm, đóng góp từ 8% đến 10% vào GRDP và kéo chi phí logistics xuống chỉ còn khoảng 11% đến 14% vào năm 2030.

Cùng với định hướng nâng tỷ lệ hàng hóa xuất khẩu trực tiếp qua hệ thống cảng biển, cảng hàng không, ga đường sắt và các cảng cạn ICD lên trên 80%, TP.HCM cũng tập trung phát triển hệ thống logistics nông sản chế biến sâu, kho lạnh, kiểm nghiệm và ứng dụng công nghệ cao để gia tăng giá trị. Những chỉ tiêu này tạo nền tảng thực tế vững chắc để siêu đô thị khẳng định sức cạnh tranh và vai trò trung tâm thương mại lớn của khu vực.

Phát triển kinh tế biển theo chính sách mới

Những mục tiêu cụ thể của TP.HCM đang đặt trong nhịp đập chung của chiến lược biển toàn diện cấp quốc gia. Mới nhất, Trung ương đã ban hành Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam thành quốc gia biển mạnh. Nghị quyết đề ra 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp lớn, trong đó có huy động, phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; phát triển mạnh các doanh nghiệp liên quan đến biển, nhất là các tập đoàn, tổng công ty.

Cảng SSIT trong hệ thống cảng biển Cái Mép - Thị Vải tại TP.HCM. Ảnh: SSIT

Theo ông Phạm Quốc Long, Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, dịch vụ hàng hải (VISABA), việc đặt đúng vị trí của kinh tế hàng hải là vô cùng quan trọng đối với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam. Hàng hải không đơn thuần là một ngành dịch vụ đơn lẻ mà chính là hạ tầng chiến lược của toàn bộ chuỗi sản xuất và xuất nhập khẩu, quyết định trực tiếp chi phí và năng lực cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế.

Chính sách này càng có ý nghĩa quan trọng hơn đối với TP.HCM (đã mở rộng địa giới hành chính, bao gồm 2 tỉnh Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây), vì TP.HCM sở hữu lợi thế với không gian ven biển và hệ thống cảng quốc tế ở khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu.

Theo nhận định của PGS-TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, việc mở rộng quy mô không gian biển giúp TP.HCM giải quyết triệt để tình trạng chia cắt hành chính trước đây, tạo ra diện tích đủ lớn để hấp dẫn các nhà đầu tư chiến lược.

Theo ông Hồi, TP.HCM cần “ra biển bằng đôi chân thể chế và công nghệ”, chủ động ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo để quản trị không gian biển tổng hợp, từ đó làm nền tảng phát triển các ngành kinh tế biển mới như năng lượng tái tạo, du lịch sinh thái và kinh tế biển sâu trong tương lai gần.

Để gánh vác các dự án hạ tầng giao thông và cảng biển trị giá hàng tỷ USD, TP.HCM đang tích cực kiến tạo môi trường để thu hút các doanh nghiệp kinh tế biển, cả trong nước và quốc tế. Theo Chủ tịch VISABA, điểm mới thực chất của thể chế hiện nay chính là cơ chế Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ và chia sẻ rủi ro thực chất với doanh nghiệp mà không phân biệt công tư, qua đó khơi thông nguồn lực từ khu vực kinh tế tư nhân.

Nguồn lực tài chính cho TP.HCM

Sự chủ động này của TP.HCM đã có thêm cơ sở khi Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) đi vào vận hành, kết hợp cùng các chính sách ưu đãi vượt trội tại các khu thương mại tự do trong tương lai, giúp thu hút nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý cho các dự án hạ tầng logistics và cảng biển.

Tổng hòa các yếu tố cho thấy TP.HCM đang chứng kiến nhiều điều kiện thuận lợi. Đó là Nghị quyết 20-NQ/TW mở ra không gian phát triển biển rộng lớn, các mô hình khu thương mại tự do gắn với cảng biển tạo ra giá trị gia tăng trực tiếp trên từng dòng hàng hóa, còn Trung tâm Tài chính Quốc tế VIFC-HCMC đảm nhận vai trò khơi thông dòng vốn đầu tư, là nơi cung cấp các dịch vụ tài chính hỗ trợ cho các khu thương mại tự do.

Tổ Tư vấn Trung tâm Tài chính Quốc tế VIFC-HCMC ra mắt ngày 12/7 tại TP.HCM. Nguồn: VIFC-HCMC

Đáng chú ý, khung vận hành của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) đang được hoàn thiện với tốc độ rất nhanh. Cuối tháng 7 vừa qua, Hội đồng điều hành VIFC do Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng làm Chủ tịch đã ban hành quy chế hoạt động của Trung tâm VIFC, quy định rõ cơ chế đăng ký, công nhận tư cách thành viên, lựa chọn nhà đầu tư, hệ thống hành chính một cửa và cơ chế xử lý nhanh những vướng mắc chính sách phát sinh.

Từ Nghị quyết 222 của Quốc hội về trung tâm tài chính quốc tế có hiệu lực ngày 1/9/2025, các nghị định hướng dẫn của Chính phủ đến quy chế vận hành VIFC cụ thể chỉ trong hơn một năm.

Đây là tốc độ hoàn thiện thể chế được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá rất cao và đã mang lại kết quả: VIFC-HCMC đến nay đã ghi nhận 20 tỷ USD vốn cam kết từ giới đầu tư trong và ngoài nước. Và mục tiêu cao hơn là đưa dòng vốn vào dòng chảy kinh tế như lời khẳng định của PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC.

Ông Huân nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của Cơ quan điều hành không phải là các cam kết đầu tư, mà là biến các cam kết thành hiện thực, đưa nguồn vốn quốc tế tham gia vào kinh tế Việt Nam

Bằng việc chủ động cụ thể hóa các kế hoạch hành động xuất nhập khẩu 2026 - 2030 gắn với tầm nhìn quốc gia, TP.HCM tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế và quyết tâm trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa lớn tại Đông Nam Á.

×