Phát triển cảng biển và logistics TP.HCM: Sức mạnh cộng hưởng từ khu thương mại tự do (bài 2)

Trên thế giới, các khu thương mại tự do (FTZ) được nhìn nhận là động lực để thúc đẩy thương mại toàn cầu nhờ các ưu điểm nổi bật như tối ưu hóa thuế quan và chi phí, thủ tục hải quan thông thoáng, thu hút vốn đầu tư chất lượng cao, nâng tầm logistics và chuỗi cung ứng.

Thế mạnh khu thương mại tự do đầu tiên

Mới đây, TP.HCM thành lập FTZ Cái Mép Hạ tọa lạc tại phường Tân Phước và Tân Hải (địa bàn Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây).

Tháng 6/2026, TP.HCM thành lập Ban chỉ đạo để thúc đẩy hiện thực hóa 4 khu thương mại tự do; Trưởng ban là Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Công Vinh. Ban với sự tham gia của lãnh đạo nhiều sở, ngành và đơn vị như Sở Tư pháp, Sở Công Thương, Sở Tài chính, Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch - Kiến trúc, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Ngoại vụ, Sở Y tế...

Khu thương mại tự do đầu tiên tại TP.HCM được quy hoạch thành 3 khu chức năng với 8 phân khu liền kề, tích hợp cảng container, trung tâm logistics, khu công nghiệp, thương mại dịch vụ, cảng thủy nội địa và ga đường sắt trên tuyến Biên Hòa - Vũng Tàu (tương lai).

Tại đây sẽ thu hút các ngành công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn; hình thành khu phi thuế quan với cơ chế giám sát hải quan chuyên biệt, sẽ trở thành trung tâm kết nối thương mại quốc tế.

Theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương, TP.HCM sau khi mở rộng địa giới (gồm Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương) đã có cụm cảng quốc tế Cái Mép - Thị Vải, sân bay quốc tế, hàng trăm khu công nghiệp, Trung tâm Tài chính Quốc tế và mạng lưới giao thông liên vùng để phát triển các FTZ đa chức năng.

Việc TP.HCM chọn Cái Mép Hạ để xây dựng FTZ đầu tiên dựa vào lợi thế thế giới của cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, nơi đã khẳng định năng lực khai thác hàng đầu thế giới khi đứng vị trí thứ 7 về chỉ số hoạt động cảng container năm 2024 do Ngân hàng Thế giới xếp hạng, đứng trên cả Yokohama Nhật Bản, Hồng Kông hay Singapore.

Cụm này hiện duy trì tới 48 tuyến dịch vụ quốc tế mỗi tuần với hơn 20 tuyến tàu mẹ đi thẳng châu Âu và Mỹ, tạo ra lợi thế mà ít nơi nào có được.

Theo chuyên gia du lịch Nguyễn Minh Mẫn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các FTZ chỉ phát huy hiệu quả khi được phát triển thành hệ sinh thái tích hợp giữa cảng biển, sân bay, logistics, tài chính và các dịch vụ giá trị gia tăng, vận hành trên nền quản trị số minh bạch.

Ông nhận định rằng khi vận hành hiệu quả, các FTZ sẽ giúp TP.HCM tiếp tục thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao vào logistics, công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, điện tử, dịch vụ tài chính và thương mại quốc tế. Đây cũng là động lực để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nâng tỷ lệ nội địa hóa và phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng.

Thu hút đầu tư vào khu thương mại tự do

Theo ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban HEPZA, các FTZ tại TP.HCM sẽ áp dụng nhiều cơ chế ưu đãi vượt trội theo Nghị quyết 260/2025/QH15 của Quốc hội, tạo sức hút lớn với nhà đầu tư.

Theo đó, FTZ tại Cái Mép Hạ ưu tiên thu hút các dự án hạ tầng quy mô lớn, gồm bến cảng có quy mô vốn từ 75.000 tỷ đồng trở lên, trung tâm logistics từ 25.000 tỷ đồng và các khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ từ 20.000 tỷ đồng trở lên.

Về thủ tục, FTZ này đơn giản hóa quy trình đầu tư giúp nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trước khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; miễn kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa đã công bố hợp chuẩn, không áp dụng quản lý ngoại thương đối với hàng hóa lưu chuyển trong FTZ. Chuyên gia, lao động chất lượng cao được ưu tiên cấp thị thực đến 5 năm, thẻ tạm trú đến 10 năm.

Doanh nghiệp cũng được hưởng ưu đãi thuế: Thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức 10% trong 20 năm (nhưng miễn 4 năm và giảm một nửa trong 9 năm tiếp theo), giảm 50% thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia, nhà quản lý trong 10 năm; chính sách ưu đãi về tiền thuê đất và cơ chế thuế như khu phi thuế quan. Ngoài ra, doanh nghiệp được phép kinh doanh chuyển khẩu, tạm nhập tái xuất, thanh toán bằng ngoại tệ trong FTZ.

Một lợi thế khác khi TP.HCM xây dựng các FTZ là Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) đã chính thức ra mắt vào tháng 2/2026. Theo PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, VIFC-HCMC chính là nơi cung cấp các dịch vụ tài chính hỗ trợ cho các FTZ.

Cụ thể, VIFC-HCMC đóng vai trò cầu nối huy động vốn dài hạn từ các quỹ đầu tư, ngân hàng quốc tế cho hạ tầng logistics, cảng biển, kho bãi và công nghệ cao trong FTZ, giúp giảm chi phí vốn. Sự kết hợp này cũng hình thành hệ sinh thái tài chính chuỗi cung ứng hiện đại, hỗ trợ tài trợ đơn hàng, bao thanh toán và thanh toán xuyên biên giới.

×