Phát triển giảng viên không còn là lựa chọn mà là yếu tố "sống còn"

Sáng 9/5, Hội nghị Khoa học và Công nghệ lần thứ XIX năm 2026 được tổ chức tại Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Tại đây, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào - Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch đã trình bày báo cáo phân tích chiến lược về thực trạng và hướng đi cho công tác phát triển đội ngũ giảng viên y khoa. Báo cáo thu hút sự chú ý của đông đảo các nhà quản lý giáo dục và lãnh đạo trường đại học khi chạm đến một điểm nghẽn cốt lõi của giáo dục y học hiện đại.

PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào khẳng định: "Phát triển nguồn nhân lực của các cơ sở giáo dục đại học không còn là lựa chọn mà là điều bắt buộc, yếu tố sống còn giúp cho các cơ sở giáo dục đại học phát triển".

Theo ông, nếu không làm tốt khâu then chốt này, các cơ sở đào tạo trước hết sẽ thất bại trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn kiểm định quốc tế khắt khe như AUN-QA hay WFME. Hệ lụy kéo theo là nhà trường sẽ gặp vô vàn khó khăn để duy trì và phát triển hoạt động lâu dài. Quan trọng hơn, đích đến cao nhất của việc bồi dưỡng người thầy không chỉ dừng ở lợi ích của cơ sở đào tạo, mà "đó là đem lại cái hiệu quả cho bệnh nhân cũng như đem lại hiệu quả cho cộng đồng".

Sự thay đổi cần có của người thầy thế kỷ 21

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào để đáp ứng sứ mệnh đó, vai trò của giảng viên y khoa đang phải trải qua một cuộc lột xác toàn diện.

Ông lấy dẫn chứng, ở thập niên 70, người thầy chỉ cần vững kiến thức chuyên môn và có khả năng giao tiếp tốt để truyền đạt thông tin. Đến những năm 80-90, triết lý lấy người học làm trung tâm đòi hỏi họ phải chuyển mình thành người truyền cảm hứng và dẫn dắt.

Tuy nhiên, bước sang thế kỷ 21, những tiêu chuẩn này đã trở nên chật hẹp. Theo chuyên gia y học R.M. Harden, người thầy hiện đại phải gánh vác cùng lúc nhiều trọng trách phức tạp, trải dài từ việc thiết kế chương trình, đánh giá năng lực cho đến vai trò lãnh đạo và quản lý. Phát triển giảng viên giờ đây, theo định nghĩa của Giáo sư Yvonne Steinert từ Đại học McGill, là sự nâng cấp toàn diện về kiến thức, kỹ năng và hành vi. Họ không chỉ làm nhiệm vụ dạy học thuần túy mà phải thực sự trở thành một nhà giáo dục, người lãnh đạo và nhà nghiên cứu thực thụ.

Dù đóng vai trò then chốt, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào cho rằng bức tranh phát triển giảng viên tại Việt Nam và nhiều nước châu Á vẫn đang đối mặt với vô vàn thách thức. Khảo sát trên thế giới cho thấy, các quốc gia Bắc Mỹ đang đi đầu trong lĩnh vực này. Trong khi đó, phần lớn các chương trình bồi dưỡng hiện nay mới chỉ tạo ra sự thay đổi ở mức độ nhận thức và thái độ của người học, rất hiếm hoi mới đạt đến mức làm thay đổi hành vi của cả một hệ thống tổ chức.

Tại Việt Nam, một nghiên cứu từ Đại học VinUni đã chỉ rõ những điểm nghẽn nghiêm trọng cản bước tiến trình này. Trở ngại lớn nhất là quỹ thời gian eo hẹp, khi có đến 80% ý kiến chuyên gia cho biết giảng viên đang bị vắt kiệt sức giữa 3 vai trò: chuyên môn, giảng dạy và khám chữa bệnh.

Sự thiếu vắng các cơ chế quyền lợi rõ ràng về lương thưởng hay lộ trình bổ nhiệm sau đào tạo cũng khiến đội ngũ thiếu đi động lực cống hiến. Đáng quan ngại hơn, bên cạnh các rào cản về chi phí đắt đỏ hay sự khan hiếm chuyên gia huấn luyện, có tới 23% ý kiến thẳng thắn phản ánh sự thiếu ủng hộ từ chính ban lãnh đạo các cơ sở đào tạo.

Định hình chiến lược tương lai, giải bài toán phát triển giảng viên

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn từ Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào cho biết gần một thập kỷ qua, trường đã vận hành bài bản mạng lưới hợp tác cùng Đại học Sức khỏe Texas Tech (Hoa Kỳ), tổ chức thành công hàng loạt khóa huấn luyện từ kỹ năng cơ bản đến năng lực quản lý.

Những bước đi tiên phong như triển khai mô hình giáo dục phối hợp liên ngành, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy hay đổi mới lượng giá qua hệ thống trạm OSCE đã mang lại nhiều bài báo công bố quốc tế ấn tượng.

Từ những dữ liệu thực tiễn, ông đề xuất các nhà quản lý giáo dục cần nhanh chóng tái định hình chiến lược hành động. Các trường đại học phải mạnh dạn thoát khỏi lối mòn đào tạo kỹ năng truyền đạt truyền thống, thiết kế các chương trình mở rộng để bao phủ trọn vẹn 12 vai trò của người giảng viên hiện đại.

Song song đó, việc tăng cường kết nối, mở rộng hợp tác với các cơ sở giáo dục y khoa uy tín trên thế giới cần được xem là đòn bẩy để chuẩn hóa chương trình. Đặc biệt, các trường phải chú trọng việc thống kê, nhìn lại chuỗi hoạt động của mình nhằm đẩy mạnh nghiên cứu và công bố quốc tế.

Đây không chỉ là thước đo đánh giá hiệu quả phát triển nhân sự, mà còn là con đường ngắn nhất để định vị tên tuổi, khẳng định vị thế của các trường y khoa Việt Nam trên bản đồ giáo dục thế giới.

PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào cho rằng thể chế hoá phát triển giảng viên như một đòn bẩy chiến lược thay vì hoạt động bổ trợ. Điều này tạo ra cải thiện có thể đo lường bằng chất lượng chương trình đào tạo, hợp tác liên ngành và năng suất nghiên cứu.

Tại TPHCM, trong 2 ngày 8 và 9/5, ở hai cơ sở Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch diễn ra Hội nghị Khoa học Công nghệ lần thứ XIX.

Với chủ đề “Khoa học sức khỏe đa lĩnh vực trong kỷ nguyên công nghệ số”, sự kiện quy tụ khoảng 4.000 đại biểu tham dự với hơn 400 công trình nghiên cứu khoa học được trình bày tại 53 phiên chuyên đề.

Điểm nổi bật là các nội dung liên quan đến chuyển đổi số trong y tế, ứng dụng AI trong khám chữa bệnh và các mô hình chăm sóc sức khỏe hiện đại. Nhiều báo cáo khoa học đề cập đến việc sử dụng AI trong phân tích dữ liệu hình ảnh y khoa, hỗ trợ phát hiện sớm bệnh lý, xây dựng hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng và nâng cao hiệu quả điều trị. Bên cạnh đó là các nghiên cứu về hồ sơ sức khỏe điện tử, quản trị dữ liệu bệnh viện, mô phỏng lâm sàng và y học cá thể hóa.

×