Phim tiểu sử và những cuộc chiến pháp lý hàng trăm triệu USD ngoài rạp chiếu

Không ít nhân vật từng khởi kiện nhà sản xuất vì cho rằng hình ảnh của mình bị xuyên tạc, trong khi các tác phẩm khai thác Hoàng gia Anh liên tục vấp phải tranh luận về ranh giới giữa sự kiện lịch sử và chi tiết hư cấu của biên kịch.

Phim tiểu sử hay bóp méo sự thật? Những vụ kiện hàng trăm triệu USD

The Wolf of Wall Street - Vụ kiện 50 triệu USD vì hình tượng trên màn ảnh

Ra mắt năm 2013, The Wolf of Wall Street của đạo diễn Martin Scorsese tái hiện hành trình thăng trầm của Jordan Belfort, nhà môi giới chứng khoán từng xây dựng đế chế Stratton Oakmont trước khi sa lầy vào hàng loạt hoạt động tài chính phi pháp.

Với Leonardo DiCaprio trong vai chính, bộ phim gây chú ý khi khắc họa thế giới của Belfort ngập trong tiền bạc, ma túy, tình dục và những bữa tiệc vượt ngoài tầm kiểm soát. Thành công của tác phẩm cũng kéo theo một cuộc chiến pháp lý với người từng làm việc tại Stratton Oakmont.

Andrew Greene, cựu lãnh đạo của công ty, đã khởi kiện Paramount Pictures cùng các bên liên quan, yêu cầu bồi thường 50 triệu USD. Greene cho rằng nhân vật Nicky Koskoff được xây dựng dựa trên hình ảnh của mình nhưng lại bị khắc họa theo hướng tiêu cực, gắn với những hành vi làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh tiếng.

Đáng chú ý, bộ phim không sử dụng tên thật của Andrew Greene. Tuy nhiên, phía nguyên đơn lập luận rằng những đặc điểm của nhân vật vẫn đủ để những người từng quen biết ông ngoài đời nhận ra nguyên mẫu.

Cuối cùng, Greene không giành chiến thắng. Dẫu vậy, vụ tranh chấp của The Wolf of Wall Street vẫn được xem là ví dụ điển hình về rủi ro mà dòng phim dựa trên sự kiện có thật có thể gặp phải. Việc thay đổi tên nhân vật không phải lúc nào cũng đủ để ngăn chặn tranh cãi nếu nguyên mẫu ngoài đời vẫn có thể bị nhận diện.

Straight Outta Compton - Cựu quản lý N.W.A đòi bồi thường 110 triệu USD

Nếu The Wolf of Wall Street dẫn đến vụ kiện trị giá 50 triệu USD thì Straight Outta Compton còn phải đối mặt với yêu cầu bồi thường lớn hơn.

Ra mắt năm 2015, bộ phim kể lại quá trình hình thành, thành công và tan rã của N.W.A, nhóm nhạc có sức ảnh hưởng sâu rộng đối với lịch sử hip-hop Mỹ. Trong câu chuyện, Jerry Heller, quản lý của nhóm, được xây dựng như nhân vật trung tâm trong các mâu thuẫn về tiền bạc và hợp đồng giữa các thành viên.

Heller ngoài đời không đồng tình với cách khắc họa này. Ông cho rằng bộ phim đã biến mình thành một nhà quản lý tham lam, thiếu trung thực và lợi dụng các nghệ sĩ. Cựu quản lý N.W.A sau đó đệ đơn kiện, yêu cầu khoản bồi thường lên tới 110 triệu USD.

Vụ việc phản ánh một vấn đề thường xuyên xuất hiện khi Hollywood kể lại lịch sử từ góc nhìn của những người từng trực tiếp tham gia. Với cùng một sự kiện, mỗi bên có thể lưu giữ những ký ức hoàn toàn khác nhau. Khi một phiên bản được lựa chọn để trở thành câu chuyện chính thức trên màn ảnh, những người ở phía đối diện rất dễ bị đặt vào vai phản diện.

Heller qua đời năm 2016 khi vụ kiện vẫn đang được giải quyết. Sau đó, phần lớn các yêu cầu trong đơn kiện đều không được tòa án chấp nhận.

Feud: Bette and Joan - Minh tinh 101 tuổi đưa nhà sản xuất ra tòa

Một trong những cuộc chiến pháp lý đặc biệt nhất giữa Hollywood và chính những nhân vật được đưa lên màn ảnh diễn ra sau khi Feud: Bette and Joan phát sóng.

Loạt phim tái hiện cuộc cạnh tranh nổi tiếng giữa hai minh tinh Bette Davis và Joan Crawford. Trong đó, Olivia de Havilland, nữ diễn viên hai lần giành giải Oscar, cũng xuất hiện qua phần thể hiện của Catherine Zeta-Jones.

Năm 2017, khi đã bước sang tuổi 101, de Havilland khởi kiện FX Networks cùng ê-kíp sản xuất. Bà phản đối việc hình ảnh của mình bị sử dụng mà không có sự cho phép, đồng thời cho rằng một số lời thoại và tình huống trong phim có thể khiến công chúng hiểu sai về con người thật của bà.

Vụ kiện nhanh chóng trở thành một trường hợp đáng chú ý liên quan đến quyền tự do sáng tạo tại Hollywood. Tòa phúc thẩm California cuối cùng đứng về phía nhà sản xuất, cho rằng việc tái hiện một nhân vật có thật trong tác phẩm nghệ thuật thuộc phạm vi được bảo vệ bởi quyền tự do biểu đạt.

Phán quyết này cũng đặt ra một câu hỏi lớn đối với dòng phim tiểu sử. Nếu nhà làm phim luôn phải có sự đồng ý của nhân vật trước khi kể câu chuyện về họ, những tác phẩm mang góc nhìn phản biện hoặc trái chiều sẽ rất khó được thực hiện. Ngược lại, người thật cũng phải đối mặt với nguy cơ phiên bản hư cấu trên màn ảnh trở nên nổi tiếng hơn chính câu chuyện mà họ muốn kể về bản thân.

The Crown - Khi Hoàng gia Anh trở thành tâm điểm tranh cãi

Không cần đến một vụ kiện trị giá hàng triệu USD, The Crown vẫn tạo nên một trong những cuộc tranh luận lớn nhất về giới hạn của phim dựa trên người thật.

Loạt phim của Netflix tái hiện nhiều thập niên dưới triều đại Nữ hoàng Elizabeth II, đồng thời khai thác sâu đời sống riêng tư của Hoàng gia Anh. Tranh cãi đặc biệt gia tăng khi câu chuyện tiến gần đến những sự kiện còn khá mới, nhất là cuộc hôn nhân giữa Thái tử Charles và Công nương Diana.

Năm 2020, Bộ trưởng Văn hóa Anh khi đó là Oliver Dowden từng đề nghị Netflix bổ sung cảnh báo để khán giả hiểu rằng The Crown là một tác phẩm hư cấu dựa trên lịch sử. Netflix ban đầu từ chối đề nghị này và cho rằng người xem có thể nhận thức đây là một bộ phim chính kịch.

Đến mùa thứ năm, cựu Thủ tướng Anh John Major công khai phản đối tình tiết Thái tử Charles gặp ông để bàn về khả năng Nữ hoàng thoái vị, khẳng định cuộc trò chuyện như vậy chưa từng diễn ra. Minh tinh Judi Dench cũng lên tiếng chỉ trích một số chi tiết, cho rằng cần phân định rõ ràng giữa lịch sử và hư cấu.

Những tranh luận xoay quanh The Crown cho thấy sức ảnh hưởng đặc biệt của phim tiểu sử trong thời đại phát trực tuyến. Với hàng triệu khán giả không trực tiếp chứng kiến các biến động của Hoàng gia Anh trong nhiều thập niên trước, phiên bản của Charles, Diana hay Elizabeth II trên Netflix có thể trở thành hình ảnh quen thuộc nhất về những nhân vật này.

The Queen - Khi điện ảnh bước vào những căn phòng kín của Hoàng gia

Trước khi The Crown trở thành tâm điểm tranh cãi, biên kịch Peter Morgan đã đưa Hoàng gia Anh lên màn ảnh rộng với The Queen vào năm 2006.

Helen Mirren vào vai Nữ hoàng Elizabeth II trong những ngày sau khi Công nương Diana qua đời năm 1997. Đây là giai đoạn Hoàng gia phải đối mặt với làn sóng chỉ trích mạnh mẽ từ công chúng, trong khi Thủ tướng Tony Blair tìm cách thuyết phục Điện Buckingham thích nghi với tâm lý xã hội đang thay đổi.

Khác với những sự kiện diễn ra công khai, các cuộc trò chuyện giữa các thành viên Hoàng gia phía sau cánh cửa đóng kín gần như không thể được kiểm chứng đầy đủ. Vì vậy, Peter Morgan buộc phải sử dụng yếu tố hư cấu để lấp đầy khoảng trống giữa những dữ kiện lịch sử đã được xác lập.

Dẫu vậy, The Queen vẫn lựa chọn cách tiếp cận tương đối cân bằng. Nữ hoàng Elizabeth II không đơn thuần được xây dựng như một người lạnh lùng trước cái chết của Diana, mà được đặt trong xung đột giữa trách nhiệm với truyền thống quân chủ và sức ép từ một xã hội đang đòi hỏi Hoàng gia phải bộc lộ cảm xúc nhiều hơn trước công chúng.

So với những phản ứng dữ dội mà The Crown phải đối mặt nhiều năm sau đó, The Queen cho thấy việc tái hiện người thật không nhất thiết dẫn đến đối đầu nếu tác phẩm vẫn duy trì được khoảng cách giữa diễn giải nghệ thuật và những khẳng định quá cụ thể về đời tư.

×