Phó Chủ tịch UBCK Hoàng Văn Thu: Vai trò của địa phương trong Nghị định 200 không chỉ là “biết” doanh nghiệp

Sáng nay, ngày 07/7 Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức Hội nghị “Phát hành chứng khoán – Động lực cho tăng trưởng kinh tế”. Nội dung trọng tâm của Hội nghị là giới thiệu các nghiệp vụ chào bán, phát hành chứng khoán và phổ biến những quy định mới tại Nghị định số 200/2026/NĐ-CP ngày 05/6/2026 của Chính phủ quy định về chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế.

Sau ba nghị định 153, 65 và 08, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (Nghị định 200) ngày 05/6/2026 của Chính phủ quy định về chào bán trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán trái phiếu doanh nghiệp ra thị trường quốc tế được kỳ vọng là bước ngoặt để thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của Việt Nam chuyển sang giai đoạn phát triển ổn định, bền vững và chuyên nghiệp hơn. Về nội dung này, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đã trao đổi về những thay đổi cốt lõi của nghị định này, đặc biệt là vai trò mới của chính quyền địa phương trong việc giám sát dòng vốn hàng trăm nghìn tỷ đồng đang lưu thông trên thị trường.

Thưa ông, Nghị định 200 tháo gỡ những gì cho doanh nghiệp phát hành trái phiếu?

Nghị định 200 được ban hành để thay thế ba nghị định trước đây về thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, gồm Nghị định 153, Nghị định 65 và Nghị định 08. Mục tiêu của nghị định mới là phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ theo hướng ổn định, bền vững và chuyên nghiệp hơn.

Điểm quan trọng là Nghị định 200 tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp có cơ hội huy động vốn thông qua kênh trái phiếu, phục vụ phát triển sản xuất, kinh doanh. Nếu nhìn vào các điểm mới, có thể thấy Nghị định 200 vừa mở rộng hành lang cho doanh nghiệp, vừa đặt ra yêu cầu quản trị vốn chặt chẽ hơn.

Trước hết là vấn đề phương án và mục đích sử dụng vốn. Trước đây, quy định chỉ khu trú ở một hình thức đầu tư. Với Nghị định 200, phương án sử dụng vốn được mở rộng cho cả năm hình thức đầu tư theo pháp luật về đầu tư. Đây là điểm tạo hành lang rộng hơn cho doanh nghiệp triển khai hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, nghị định cho phép doanh nghiệp thay đổi điều kiện, điều khoản trái phiếu, đồng thời cho phép thay đổi phương án sử dụng vốn. Đây là một điểm mới đáng chú ý, bởi đây là cách hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích từng xảy ra. Tuy nhiên, việc thay đổi này không phải được thực hiện tùy tiện, mà phải căn cứ từng trường hợp cụ thể và kèm theo những điều kiện nhất định.

Thứ ba, nghị định xử lý một điểm vướng trong quá trình sử dụng tiền sau phát hành. Trong trường hợp doanh nghiệp đã phát hành nhưng chưa sử dụng ngay nguồn vốn cho dự án, nghị định cho phép doanh nghiệp gửi tiền tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoặc mua chứng chỉ tiền gửi. Quy định này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn tiền phát hành trong thời gian chưa giải ngân cho dự án.

Thứ tư, nguồn vốn thu được từ phát hành trái phiếu phải được quản trị và theo dõi riêng. Đây là điểm mới quan trọng, nhằm tăng kỷ luật quản trị dòng tiền, hạn chế sử dụng vốn sai mục đích và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Một điểm nữa là nghị định tách bạch điều kiện và hồ sơ phát hành theo loại hình doanh nghiệp và loại trái phiếu. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn khi lựa chọn hồ sơ phát hành phù hợp với đặc thù của mình.

Ngoài ra, nghị định phân định rõ hơn phạm vi tham gia của nhà đầu tư cá nhân. Nhà đầu tư tổ chức được tham gia đầu tư vào tất cả các loại trái phiếu. Trong khi đó, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp chỉ được tham gia vào các loại trái phiếu có tài sản bảo đảm và được xếp hạng tín nhiệm, hoặc có bảo lãnh ngân hàng và được xếp hạng tín nhiệm.

Một điểm mới khác cũng cần nhấn mạnh là cơ chế xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại. Đây là quy định hoàn toàn mới so với các nghị định trước đây. Cơ chế này tạo khuôn khổ để các quan hệ dân sự giữa các chủ thể trên thị trường có phương thức xử lý rõ ràng hơn, đặc biệt trong giải quyết tranh chấp, nhằm tránh tình trạng khiếu kiện, khiếu nại mất trật tự như đã từng xảy ra.

Nghị định cũng đưa ra giới hạn dư nợ trái phiếu không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu. Quy định này tác động thế nào đến doanh nghiệp?

Nguyên tắc cơ bản của thị trường trái phiếu riêng lẻ vẫn là tính tự chịu trách nhiệm: tổ chức phát hành tự vay tự trả và tự giải quyết khiếu nại; nhà đầu tư cá nhân tự tìm hiểu doanh nghiệp, tự đánh giá, tự quản trị rủi ro và tự chịu trách nhiệm về hiệu quả đầu tư của mình.

Việc xây dựng giới hạn hệ số nợ nhằm giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro tốt hơn. Nói cách khác, khi phát hành công cụ nợ, doanh nghiệp phải dựa trên khả năng cân đối nguồn lực của chính mình. Đây cũng là cách nâng chuẩn đối với tổ chức phát hành.

Quy định này còn hướng tới việc bảo đảm doanh nghiệp có kế hoạch và khả năng thanh toán gốc, lãi khi đến hạn. Nếu nhu cầu vốn vượt quá năng lực hiện có, doanh nghiệp có thể lựa chọn các hình thức khác, chẳng hạn cơ cấu lại nợ hoặc sử dụng các công cụ tài chính khác, để vừa phát triển sản xuất, kinh doanh, vừa kiểm soát được rủi ro.

Nghị định 200 cũng tăng cường phân cấp giám sát cho địa phương. Vì sao điểm này lại quan trọng?

Đây là mặt thứ hai, đi kèm với việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn dễ hơn. Khi nới lỏng điều kiện và trình tự thủ tục, khâu kiểm tra, giám sát buộc phải được tăng cường tương ứng.

Trước đây, các nghị định chưa quy định cụ thể trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trong việc quản lý, giám sát doanh nghiệp phát hành trên địa bàn. Nghị định 200 đã bổ sung sự tham gia của cấp tỉnh vào cơ chế này, để bảo đảm rằng mọi tổ chức phát hành đều có một cơ quan quản lý nhà nước theo dõi, không để lọt bất kỳ nhóm doanh nghiệp nào ra ngoài phạm vi giám sát.

Việc phân cấp này không tạo ra sự chồng chéo giữa các chủ thể, mà ngược lại, từng nhóm doanh nghiệp đều được phân công rõ ràng cho một cơ quan chịu trách nhiệm cụ thể giữa Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Ủy ban nhân dân các tỉnh. Cơ chế giám sát được thực hiện thông qua công bố thông tin, kết hợp với hậu kiểm và tăng cường kiểm tra thực địa tại từng địa phương.

Vai trò của các tỉnh liệu có dừng lại ở việc giám sát tuân thủ, hay còn xa hơn thế?

Tinh thần của Nghị định 200 là tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn, nhưng không buông lỏng quản lý. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp muốn phát triển bền vững thì phải dựa trên hai trụ cột: doanh nghiệp có thêm kênh vốn trung và dài hạn, còn nhà đầu tư có thêm niềm tin vào kỷ luật thị trường.

Trong cấu trúc đó, địa phương có vai trò rất quan trọng. Vai trò của địa phương vì thế không chỉ là “biết” doanh nghiệp trên địa bàn phát hành trái phiếu, mà còn là một mắt xích trong hệ thống giám sát sau phát hành. Địa phương gần doanh nghiệp hơn, nắm được thực tế hoạt động của doanh nghiệp trên địa bàn, từ đó có thể hỗ trợ việc theo dõi, báo cáo và phối hợp với cơ quan trung ương khi cần thiết.

Mặt khác, việc phân cấp cho UBND các tỉnh thực hiện công tác quản lý, giám sát cũng giúp Bộ Tài chính có thêm cơ sở đánh giá việc thực hiện cơ chế, chính sách. Thông qua chế độ báo cáo và sự phối hợp với địa phương, cơ quan quản lý có thể kiến nghị điều chỉnh chính sách phù hợp hơn.

Về lâu dài, chúng tôi kỳ vọng rằng theo từng thời kỳ phát triển của nền kinh tế, sự phối hợp giữa Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và UBND các tỉnh, thành phố sẽ giúp nhận diện tốt hơn nhu cầu phát hành công cụ nợ ra thị trường, đồng thời kiểm soát tốt hơn rủi ro của thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Nghị định 200 còn có điểm gì mới về xử lý tranh chấp?

Đây là điểm hoàn toàn mới so với các nghị định trước: cơ chế xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại lần đầu tiên được đưa vào văn bản này. Mục tiêu là tạo ra các quan hệ dân sự có chủ thể rõ ràng và có giải pháp xử lý tương ứng, đặc biệt là cơ chế giải quyết tranh chấp, nhằm tránh tình trạng mất trật tự trong khiếu kiện, khiếu nại của nhà đầu tư như từng xảy ra trong quá khứ.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ sau giai đoạn biến động cần một khuôn khổ mới: cởi mở hơn cho huy động vốn, nhưng kỷ luật hơn trong sử dụng vốn, công bố thông tin, xử lý tranh chấp và giám sát sau phát hành. Nghị định 200 được xây dựng theo hướng đó.

Vốn trung và dài hạn: Ván bài mà ngân hàng không thể một mình gánh vác
Ông Đoàn Duy Tú, Trưởng phòng phân tích Công ty Chứng khoán VPBank, cho hay nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp Việt Nam đang ở mức "cực kỳ lớn", trong khi kênh dẫn vốn truyền thống ngân hàng lại đang chịu áp lực ngắn hạn đáng kể: các ngân hàng đã phải sử dụng tới 40% nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn, một tỷ lệ cho thấy hệ thống tín dụng đang bị kéo căng quá mức thiết kế ban đầu của nó.
Trong bối cảnh đó, các kênh dẫn vốn khác, thị trường niêm yết và phát hành trái phiếu, vốn trước đây chịu những yêu cầu mang tính siết chặt hành chính, nay đã có sự dịch chuyển đáng kể.
“Thay vì thắt chặt bằng thủ tục, chính sách mới tập trung kiểm soát tính minh bạch của các đợt phát hành, đồng thời rút ngắn thời gian chuẩn bị và chờ đợi của các đợt IPO. Thay đổi này sẽ tác động tích cực đến doanh nghiệp trong thời gian tới”, ông Tú phân tích.
Ông Tú cho biết thêm, hiệu ứng không dừng lại ở từng doanh nghiệp riêng lẻ. Việc tăng khả năng tiếp cận vốn trung và dài hạn sẽ tạo cho doanh nghiệp một bộ đệm vốn dày hơn, giúp tăng trưởng ổn định hơn theo thời gian. Và khi tính minh bạch được cải thiện, các đợt phát hành trái phiếu tương lai của doanh nghiệp sẽ nhận được đánh giá tín nhiệm ổn định hơn từ các tổ chức quốc tế — điều mở ra khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh với chi phí lãi suất thấp hơn.
“Một doanh nghiệp năng lượng muốn huy động 1.000 tỷ đồng, nếu được các tổ chức quốc tế xếp hạng tín nhiệm ở mức A hoặc B, hoàn toàn có thể huy động vốn kỳ hạn 5 năm với mức lãi suất thấp. Đây chính là bệ phóng cho sự phát triển ổn định của doanh nghiệp, đồng thời củng cố uy tín của chính doanh nghiệp đó trên thị trường vốn”, ông Tú dẫn chứng.

×