Phỏng vấn độc quyền: Nga-phương Tây và cú nhầm chết người

Andrew Korybko là một nhà phân tích chính trị người Mỹ sống tại Moscow, có bằng Tiến sĩ Khoa học Chính trị từ Viện Quan hệ Quốc tế Nhà nước Moscow, trực thuộc Bộ Ngoại giao Nga. Ông chuyên về quá trình chuyển đổi hệ thống toàn cầu sang đa cực và đã làm việc với tư cách là nhà phân tích chính trị từ năm 2013 khi chuyển đến Nga.

Thưa ông Korybko, ông đánh giá như thế nào về cục diện hiện tại của cuộc chiến Nga-Ukraine? Liệu chúng ta đang chứng kiến giai đoạn chuẩn bị cho một giải pháp đóng băng xung đột, hay các bên vẫn đang hướng tới một chiến thắng quân sự tuyệt đối?

Theo tôi, cả hai bên đều đánh giá thấp nhau. Phương Tây đã nhầm tưởng rằng Nga sẽ nhanh chóng sụp đổ do các lệnh trừng phạt khắc nghiệt chưa từng có và sau đó rút khỏi toàn bộ biên giới Ukraine trước năm 2014 vì tuyệt vọng muốn được giảm nhẹ trừng phạt, trong khi Nga lại nhầm tưởng rằng phương Tây không có đủ nguồn lực cũng như sự đoàn kết cho một cuộc chiến tranh tiêu hao kéo dài nếu điều đó xảy ra.

Do đó, tương lai của cuộc xung đột rất khó dự đoán, nhưng hai kịch bản khả thi nhất vào thời điểm này là: Nga hoặc đóng băng xung đột, hoặc tiếp tục chiến đấu cho đến khi giành được ít nhất là toàn quyền kiểm soát Donbass, khu vực quan trọng đối với Nga vì nơi đây có một số thị trấn pháo đài của Ukraine và mang tính biểu tượng gắn liền với nguồn gốc của cuộc xung đột, vì đây là nơi khởi nguồn của cuộc Nội chiến Ukraine.

Thật khó để hình dung Nga đạt được tất cả các mục tiêu đã nêu khi bắt đầu chiến dịch đặc biệt của mình, cũng giống như việc khó hình dung Nga rút khỏi toàn bộ Ukraine trước năm 2014.

Sự hỗ trợ từ phương Tây dành cho Ukraine đang đối mặt với những rạn nứt và mệt mỏi về mặt chính trị nội bộ, đặc biệt là từ Mỹ và EU. Theo ông, "ngưỡng chịu đựng" của phương Tây sẽ kéo dài bao lâu trước khi họ buộc Kiev phải bước vào bàn đàm phán với những nhượng bộ về lãnh thổ?

Phương Tây đã làm các nhà phê bình, kể cả những người trong chính dân chúng của họ, ngạc nhiên khi duy trì hỗ trợ tài chính, quân sự, hậu cần, tình báo và các hình thức hỗ trợ khác cho Ukraine lâu như vậy.

Trái ngược với một số dự đoán, một làn sóng cách mạng bầu cử dân túy đã không nổ ra ở châu Âu để đưa những lực lượng muốn đình chỉ sự tham gia của đất nước họ vào cuộc xung đột Ukraine lên nắm quyền. Xu hướng hiện tại là Mỹ đang rút lui và EU đang thay thế vai trò giảm dần nhưng vẫn còn hiện diện của mình.

Do đó, và cùng với việc đình chỉ trên thực tế các cuộc đàm phán Nga-Ukraine do Mỹ làm trung gian, xung đột có thể sẽ tiếp diễn cho đến khi Nga quyết định đóng băng hoặc Nga gây đủ thiệt hại quân sự-chiến lược cho Ukraine để Ukraine đồng ý với nhiều yêu cầu hòa bình hơn của Nga.

Các cuộc "tấn công có hệ thống" mới được Nga công bố nhằm vào các mục tiêu quân sự trong và xung quanh Kiev có thể là một bước ngoặt có lợi cho Nga nếu họ duy trì tốc độ này và gây ra thiệt hại đáng kể.

Nga đã thích ứng như thế nào với các lệnh trừng phạt kinh tế toàn diện từ phương Tây trong những năm qua? Sự xoay trục của Nga sang kinh tế thời chiến và thắt chặt quan hệ với nhóm các nước Bán cầu Nam đã thay đổi vị thế địa chính trị của họ ra sao?

Nga đã gây bất ngờ cho giới phê bình khi chứng tỏ khả năng phục hồi trước các lệnh trừng phạt khắc nghiệt nhất thế giới, điều này là kết quả của việc người dân ủng hộ chính phủ, chính phủ thực hiện các chính sách tài chính rất hiệu quả và Nga được ưu đãi với nguồn tài nguyên thiên nhiên khổng lồ.

Sự kết hợp này đã cho phép Nga phát triển tự cung tự cấp ở mức độ lớn trong giai đoạn chuyển tiếp ban đầu khi nước này chuyển hướng khỏi sự phụ thuộc trước đây vào phương Tây sang thương mại cân bằng hơn với các nước đang phát triển.

Gần bốn năm rưỡi sau, Nga đã giảm bớt sự phụ thuộc kinh tế và tài chính nói trên vào phương Tây trong khi vẫn cẩn thận không thay thế nó bằng sự phụ thuộc mới vào Trung Quốc, và để đạt được mục tiêu đó, các mối quan hệ với Ấn Độ, các quốc gia Hồi giáo và Đông Nam Á đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự cân bằng này.

Hiện tại, Nga đang nỗ lực khôi phục một phần ảnh hưởng kinh tế thời Liên Xô ở châu Phi và Mỹ Latinh, nhưng đó là một quá trình đang diễn ra và châu Á vẫn là trọng tâm của các mối quan hệ thương mại mới.

Sau những đụng độ trực tiếp và gián tiếp gần đây giữa Iran và Israel, ông nhận định thế nào về chiến lược "Trục kháng chiến” của Tehran? Liệu Iran có khả năng kiểm soát các lực lượng ủy nhiệm của mình để tránh một cuộc chiến tổng lực với Mỹ và Israel hay không?

Iran đã chống chọi một cách ấn tượng với chiến dịch ném bom kéo dài một tháng của Mỹ và Israel, nhưng tương lai của "Trục Kháng chiến" của nước này vẫn còn bất ổn sau khi lực lượng Houthi từ chối nối lại việc phong tỏa eo biển Bab el Mandeb, Hamas phần lớn tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn với Israel, và Hezbollah vẫn đang bị Israel ném bom.

Trên thực tế, mặc dù nền tảng chính trị và tư tưởng của mạng lưới này vẫn còn nguyên vẹn, "Trục Kháng chiến" không còn hoạt động như một liên minh quân sự thống nhất như trước đây vài năm. Địa chính trị Tây Á đã bị cách mạng hóa bởi vụ tấn công khủng bố ngày 7 tháng 10 do những sự kiện thay đổi cuộc chơi sau đó.

"Trục Kháng chiến" giờ đây chỉ còn là cái bóng của chính nó trước đây về mặt an ninh khu vực, trong khi ảnh hưởng của Israel và Thổ Nhĩ Kỳ đã lấp đầy khoảng trống mà Iran để lại.

Các quốc gia vùng Vịnh cũng bị phơi bày là những con hổ giấy sau khi từ chối trả đũa Iran bất chấp sự ủng hộ chung của Mỹ và do đó khiến các nền kinh tế phụ thuộc vào năng lượng của Mỹ rơi vào tay Tehran.

Vai trò của Nga và Trung Quốc tại Trung Đông đang ngày càng rõ nét, đặc biệt là mối quan hệ đối tác chiến lược Nga - Iran. Vai trò của hai cường quốc này có ý nghĩa gì đối với cán cân quyền lực tại khu vực vốn trước đây do Mỹ thống trị?

Mối quan hệ của hai nước này với Iran rất quan trọng nhưng không nên đánh giá quá cao vì Nga được cho là chỉ cung cấp thông tin tình báo mục tiêu cho Iran trong cuộc chiến gần đây nhất, trong khi Trung Quốc được cho là chỉ cung cấp một số hỗ trợ vật chất cấp thấp (ví dụ: nguồn cung cấp được cho là để bổ sung kho tên lửa đạn đạo của mình).

Cả hai đều không can thiệp trực tiếp, không giống như những gì một số người, bao gồm nhiều người ủng hộ họ trên mạng xã hội và cộng đồng truyền thông thay thế, đã dự đoán trước khi xung đột nổ ra. Tuy nhiên, mỗi nước gần đây đã mở rộng ảnh hưởng của mình ở Tây Á, bao gồm cả các vương quốc vùng Vịnh.

Nga phối hợp chặt chẽ với Ả Rập Xê Út thông qua OPEC+ trong khi vẫn duy trì mối quan hệ tài chính mật thiết với UAE. Trung Quốc cũng nhập khẩu rất nhiều dầu từ vùng Vịnh.

Dù sao đi nữa, Mỹ vẫn giữ ảnh hưởng lớn hơn ở đó so với các nước vùng Vịnh, mặc dù có khả năng Mỹ sẽ rút quân khỏi vùng Vịnh như một phần của thỏa thuận hòa bình với Iran, một phần là do thất vọng vì các nước này không trả đũa Iran.

Trong trường hợp eo biển Hormuz bị phong tỏa hoặc xung đột leo thang đỉnh điểm tại vùng Vịnh, cục diện kinh tế và an ninh năng lượng toàn cầu sẽ bị tổn thương ở mức độ nào, thưa ông?

Nền kinh tế toàn cầu đã bị ảnh hưởng đáng kể bởi Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ ba, cả do việc phong tỏa kép (nhưng không hoàn hảo) eo biển và thiệt hại mà Iran gây ra cho cơ sở hạ tầng năng lượng của các vương quốc vùng Vịnh.

Tuy nhiên, tác động này đã bị trì hoãn phần nào đối với nhiều nền kinh tế do kho dự trữ chiến lược của họ đã làm giảm bớt cú sốc, và có thể sẽ không thể hiện đầy đủ cho đến giữa mùa hè.

Tác động cuối cùng cũng có thể ít hơn dự kiến nếu một thỏa thuận hòa bình sớm được ký kết để mở cửa hoàn toàn eo biển.

Mặc dù nền kinh tế toàn cầu vẫn cần thời gian để phục hồi, nhưng kịch bản xấu nhất về một cuộc khủng hoảng toàn diện sẽ được tránh khỏi, và ngay cả khi điều đó xảy ra, Mỹ vẫn sẽ có vị thế tốt hơn hầu hết các quốc gia khác.

Đó là bởi vì Mỹ đã khôi phục lại phần lớn quyền bá chủ đã mất ở Tây bán cầu kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ 2.0 của ông Trump và do đó có thể dựa vào nửa thế giới của mình để có nguồn lực và thị trường trong kịch bản đen tối là Đông bán cầu rơi vào hỗn loạn nếu tất cả năng lượng vùng Vịnh bị ngừng hoạt động vô thời hạn.

Ông đã viết rất nhiều về quá trình chuyển dịch sang thế giới đa cực. Các cuộc xung đột tại Ukraine và Trung Đông đang thúc đẩy hay làm chậm lại tiến trình này?

Chiến dịch đặc biệt của Nga đã đẩy nhanh một cách chưa từng có các xu hướng đa cực vốn đã tồn tại từ trước, nhưng Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ ba đã nhắc nhở các nhà quan sát về mức độ phụ thuộc của bán cầu Đông vào nhập khẩu năng lượng khu vực, điều này đặc biệt ảnh hưởng đến Trung Quốc.

Trung Quốc được coi là động lực kép của các quá trình đa cực toàn cầu cùng với Nga và có lý do chính đáng để Mỹ coi đây là đối thủ chiến lược duy nhất của Trung Quốc do ảnh hưởng kinh tế, tài chính và hậu cần khổng lồ của nước này, kết hợp lại để định hình lại trật tự toàn cầu.

Ông Tập Cận Bình hiện đang có quan hệ tốt với ông Trump, bằng chứng là việc ông tuyên bố một "mối quan hệ mang tính xây dựng về ổn định chiến lược" mới giữa hai nước vào đầu tháng 5, điều này có thể bị ảnh hưởng một phần không nhỏ bởi việc Trung Quốc bị Mỹ làm cho mất sự ảnh hưởng khi gián tiếp cắt đứt nhập khẩu dầu từ vùng Vịnh trong một thời gian ngắn.

Điều này cho thấy nền kinh tế Trung Quốc dễ bị tổn thương như thế nào trước kịch bản Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz và/hoặc Malacca và có thể dẫn đến sự chậm lại tạm thời, nhưng không phải là dừng lại, các chính sách đa cực của nước này.

Xin cảm ơn ông!

×