Phủ Thân vương nhà Thanh có bao nhiêu lính gác? Được cấp 200 suất nhưng chỉ khoảng 20 hộ vệ được theo hầu chủ nhân

Triều đình ấn định số lượng hộ vệ được bố trí theo từng cấp tước

Trong những năm đầu nhà Thanh, mối quan hệ giữa các vương công Mãn Châu với quân lính dưới quyền vẫn mang nhiều dấu vết từ thời Hậu Kim. Các vương công vốn gắn chặt với hệ thống Bát Kỳ, có đông thuộc hạ và binh lính trong kỳ mình. Quan hệ chủ - thuộc rất sâu, đến mức binh sĩ dưới quyền các kỳ chủ vẫn gọi vương công là “chủ nhân”, tự xưng là “nô tài”. Tuy nhiên, sau khi nhà Thanh tiến vào Trung Nguyên và xây dựng bộ máy cai trị tập trung, triều đình từng bước thu hẹp quyền kiểm soát trực tiếp của các hoàng thân đối với binh lực.

Ngay từ năm đầu Thuận Trị, triều đình đã bắt đầu ấn định số lượng hộ vệ được bố trí theo từng cấp tước. Cấp cao nhất được bố trí khoảng 20 hộ vệ thân cận, các cấp thấp hơn lần lượt giảm xuống 15, 6 hoặc 4 người tùy địa vị. Đây là nhóm trực tiếp theo hầu, bảo vệ chủ nhân chứ chưa phải toàn bộ lực lượng canh giữ bên ngoài phủ.

Đến năm Thuận Trị thứ 8, tức 1651, cơ cấu quan lại và nhân viên phục vụ trong phủ vương công được tổ chức bài bản hơn, hình thành hệ thống gồm các chức phụ trách văn thư, lễ nghi, thị vệ và công việc nội phủ.

Điểm quan trọng là triều đình phân biệt khá rõ hộ vệ thân cận với binh lính canh giữ phủ. Hộ vệ là những người có phẩm cấp, có thể theo vương công khi ra ngoài hoặc vào những khu vực nhất định trong cung. Trong khi đó, lực lượng canh cổng, bảo vệ tường phủ và làm nhiệm vụ bên ngoài có số lượng lớn hơn nhiều.

Và đặc biệt, một Thân vương có thể được cấp hàng trăm suất tiền lương và lương thực cho lực lượng bảo vệ phủ, nhưng số hộ vệ thực sự được phép đi sát bên chủ nhân chỉ vào khoảng vài chục người.

Quan trọng hơn, những người đó cũng không hoàn toàn thuộc quyền sở hữu của vương công. Hồ sơ bổ nhiệm, phẩm cấp và chế độ lương của họ đều chịu sự quản lý của triều đình. Đây chính là cách nhà Thanh từng bước tách các hoàng thân khỏi khả năng sở hữu một lực lượng quân sự độc lập.

Số suất lương của Phủ Thân vương và Quận vương dưới thời Ung Chính

Bước thay đổi quan trọng diễn ra dưới thời Hoàng đế Ung Chính. Sau khi lên ngôi năm 1722, Ung Chính tiến hành nhiều điều chỉnh đối với hệ thống quản lý hoàng tộc. Trong đó có việc quy định cụ thể hơn lực lượng canh giữ các phủ vương công.

Trước đó số binh lính được bố trí tại phủ chưa hoàn toàn thống nhất. Việc cấp người, tiền và lương thực nhiều lúc phụ thuộc vào quyết định của hoàng đế, dẫn đến tình trạng nơi thiếu kinh phí, nơi thiếu gạo và khó quản lý. Đến năm Ung Chính thứ 2, tức 1724, triều đình xác lập hạn ngạch rõ hơn.

Theo quy định một phủ Thân vương có 40 người thuộc nhóm hộ vệ, chỉ huy và nhân viên canh gác, cộng với 160 kỵ binh, tổng cộng tương ứng 200 suất tiền và lương thực.

Đối với phủ Quận vương, con số giảm xuống còn 30 người thuộc nhóm hộ vệ và chỉ huy cùng 120 kỵ binh, tổng cộng 150 suất.

Cấp thấp hơn tiếp tục giảm. Một cấp vương công tiếp theo được bố trí 20 hộ vệ và 80 kỵ binh, tổng cộng 100 suất. Các cấp dưới nữa nhận số lượng thấp hơn, trong một số tài liệu có sự khác nhau giữa mức 60 và 80 suất.

Số “200 suất tiền và lương thực” trước hết là hạn mức tiền và lương thực mà triều đình cho phép cấp, chứ không có nghĩa lúc nào bên ngoài phủ cũng thực sự tập trung đủ 200 binh sĩ. Những người này được nhận tiền lương, khẩu phần từ ngân khố nhà nước. Vì vậy, họ làm nhiệm vụ bảo vệ phủ nhưng về mặt tài chính và tổ chức vẫn thuộc hệ thống nhà nước chứ không phải quân đội tư nhân do Thân vương tự bỏ tiền nuôi.

Cách bố trí này có ý nghĩa chính trị rất rõ. Một vương công được hưởng nghi thức và lực lượng bảo vệ tương xứng với tước vị, nhưng không được tự do xây dựng một đội quân vượt ngoài hạn ngạch. Nhà Thanh vẫn bảo đảm địa vị đặc biệt của hoàng tộc, đồng thời giữ quyền kiểm soát nhân sự và quân lực trong tay trung ương.

Hộ vệ đi theo chủ chỉ vài chục người, không phải toàn bộ binh lính trong phủ

Trong số hàng trăm suất được cấp cho phủ vương công, nhóm có quan hệ gần gũi nhất với chủ nhân là hộ vệ có phẩm cấp. Theo quy định nhà Thanh, hộ vệ chia thành ba bậc (từ bậc 1 đến bậc 3).

Đối với phủ Thân vương, có khoảng 20 hộ vệ, trong đó gồm 6 người bậc nhất, 6 người bậc hai và 8 người bậc ba. Cấp tước thấp hơn có số hộ vệ ít hơn.

Phẩm cấp của hộ vệ cũng được quy định tương ứng với địa vị của chủ nhân. Tước vị chủ nhân càng thấp thì số lượng và phẩm cấp của người hầu cận càng giảm. Bởi vậy, chỉ cần nhìn vào đội hình hộ vệ đi theo một vương công, người đương thời cũng có thể phần nào nhận ra địa vị của người đó trong hệ thống hoàng tộc.

Việc tuyển hộ vệ cũng không hoàn toàn do vương công tự quyết. Khi một vị trí hộ vệ hoặc quan nghi lễ bị khuyết, vương công có thể lựa chọn người đủ điều kiện trong phạm vi đơn vị, đề cử ứng viên chính và dự bị. Sau đó danh sách phải báo lên Bộ Binh. Đối với các chức vụ từ một cấp nhất định trở lên, Bộ Binh cùng quan phụ trách phải đưa ứng viên vào diện kiến hoàng đế trước khi được chính thức bổ nhiệm.

Tiêu chuẩn về thâm niên cũng được quy định khá chặt. Những trường hợp không đáp ứng điều kiện phải giải trình, chứ phủ vương công không được tùy tiện đưa người thân tín vào một vị trí có phẩm cấp.

Từ Càn Long đến cuối Thanh: Hạn ngạch có thể thay đổi, nhưng vương công không được tự tăng quân

Sau thời Ung Chính, hệ thống tiếp tục được điều chỉnh nhưng nền tảng kiểm soát vẫn giữ nguyên. Năm Càn Long thứ 19, tức 1754, triều đình chuẩn hóa thêm cách gọi phẩm cấp đối với các quan và hộ vệ phục vụ trong phủ vương công. Những thay đổi này chủ yếu liên quan đến quy chế và thuật ngữ, không làm thay đổi nguyên tắc căn bản là lực lượng trong phủ phải chịu sự quản lý của triều đình.

Đầu thời Gia Khánh, một số Thân vương được hoàng đế đặc cách tăng thêm hộ vệ ở các cấp. Tuy nhiên, đây là đặc ân dành cho từng cá nhân, không trở thành quy định chung áp dụng vĩnh viễn.

Đến năm Tuyên Thống nguyên niên, tức 1909, một số chức danh lại được đổi tên để tránh húy tên Phổ Nghi, nhưng cơ cấu căn bản của đội ngũ hộ vệ vẫn tiếp tục tồn tại.

Đáng chú ý, hạn ngạch trên giấy tờ và số người thực tế trong phủ không phải lúc nào cũng giống nhau. Trong thực tế nhiều phủ vương công không tuyển đủ toàn bộ số người được phép. Số lượng vệ sĩ và binh canh thực tế vì vậy thường thấp hơn mức quy định.

Trường hợp đặc biệt nổi tiếng là Di Thân vương Dận Tường, người được Ung Chính đặc biệt tín nhiệm. Năm Ung Chính thứ 2, số hộ vệ của ông được tăng lên 12 người bậc nhất, 12 người bậc hai và 16 người bậc ba; hạn ngạch lực lượng bảo vệ phủ của ông được nâng lên tới 400. Đây là một ngoại lệ xuất phát từ ân sủng của hoàng đế chứ không phải tiêu chuẩn chung của mọi Thân vương.

Qua nhiều đời hoàng đế, nguyên tắc quan trọng vẫn không thay đổi: số người có thể thiếu so với định mức, nhưng không được tự ý vượt quá giới hạn mà triều đình cho phép.

×