Quê hương vẫn ở đó, giữa một đất nước đang đổi thay

1. Chưa có năm nào trong lòng mỗi người dân Việt Nam, ý nghĩ về quê hương lại nhiều như năm Ất Tỵ 2025 vừa qua. Trong sự thay đổi lớn lao của đất nước có sự thay đổi có mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng, mỗi làng quê. Còn nhớ, vào lúc 0 giờ ngày 1/7/2025, trên Fanpage Thông tin Chính phủ đăng tải một thông điệp:“Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc”. Chỉ sau vài giờ đồng hồ, dòng trạng thái đã tạo hiệu ứng mạnh mẽ trên mạng xã hội, thu hút hàng trăm nghìn lượt tương tác.

Trong tình cảm riêng, tâm tư, chộn rộn riêng không tránh khỏi của mỗi người về những cái tên xã, tên huyện, tên tỉnh chỉ còn trong bản đồ ký ức, có một tình cảm lớn hơn, bao trùm hơn, vĩ đại và thiêng liêng hơn: Tình yêu Tổ quốc! Mạch nguồn ấy kết nối lòng dân cùng nghĩ đến sự nghiệp chung.

Sức mạnh kỳ diệu của lòng dân là ở đó!

Dân mình, nghĩ cho cùng, dù là thời nào cũng bao dung và vĩ đại. Trong đó, có những người nông dân bình dị ở những vùng đất xa xôi, mà từ dấu mốc đặc biệt 2025 này, trong căn cước công dân, hiện diện những thông tin mới về tên xã, tên tỉnh. Thì họ vẫn ở đó, trong những ngôi làng trải qua những biến động thăm thẳm cả hàng nghìn năm, chiến tranh, giặc giã. Lòng dân vẫn ở đó, giữ hồn làng, giữ đất đai châu thổ mà “làm ra đất nước”.

Quê - nơi những đứa trẻ mai ngày lớn lên, đã quen với cách gọi địa giới hành chính mới, sẽ tiếp tục giữ hồn “quê ta bánh đa, bánh đúc”, trong một diện mạo làng quê đã khác, vừa hiện đại vừa bản sắc và khác biệt.

2. Tôi người ngoại thành Hà Nội, tên xã cũ trong công cuộc sáp nhập và vận hành chính quyền 2 cấp đã thành một tên mới. Nhưng nơi tôi trở về mỗi cuối tuần vẫn là ngôi nhà cha tôi ngồi ngóng ra ngõ, chờ từng đứa con, đứa cháu. Nơi sông Hồng chảy qua làng. Mùa này rau khúc mọc xanh cả triền sông. Làng trong ký ức và làng hôm nay đã khác. Nhưng sức sống của một ngôi làng đang trong quá trình đô thị hoá thì vẫn bền bỉ, để xã đã mang tên khác, mà ngoài kia sông Hồng vẫn cuồn cuộn chảy, bồi đắp phù sa cho bờ bãi, không nệ vào những đường viền trên bản đồ hành chính.

Giống như khi tôi đặt chân xuống sân bay Buôn Ma Thuột, bầu trời ở Tây Nguyên xanh một cách đặc biệt, lại thấy hiện ra câu thơ “Tự chân trời mây núi có chia đâu”. Những bản tin về lũ lụt lịch sử xảy ra ở Đăk Lăk khiến nhiều người lo lắng hỏi thăm, nhưng Đăk Lăk bây giờ còn bao hàm cả phần sát biển, tức là lũ lụt xảy ra ở khu vực Phú Yên (cũ). Diễn đạt về địa danh mới – với nhiều người bây giờ có thể còn chưa quen, hơi phức tạp. Nhưng tình người thì không bao giờ có giới hạn. Như cái cách mà những người dân Buôn Trí - một buôn làng biên giới nằm sát Vườn quốc gia York Đôn, đời sống dân bản còn vô vàn khó khăn, nhưng họ đã cùng ngồi lại, soạn sửa đồ cứu trợ rồi nhờ bộ đội biên phòng đem xuống gửi đồng bào vùng đất phía biển đang lũ lụt, nơi bây giờ cùng một địa danh hành chính.

Lòng dân vĩ đại và bao dung, họ ít nói to tát, họ không nói nhiều về khát vọng, họ bởi thế cũng không quá đắn đo trước những hy sinh cho công cuộc dịch chuyển vĩ đại về địa giới hành chính. Như một buổi chiều muộn ở thôn Che Ngù (có tên chính thức là thôn Tân Minh 3, xã Yên Thịnh), nơi bây giờ thuộc về tỉnh Thái Nguyên nhưng trước đây vốn là cả vùng ATK Chợ Đồn của tỉnh Bắc Kạn (cũ), nơi mà Bác Hồ và Trung ương Đảng đã từng ở những năm tháng kháng chiến, người dân hồn hậu múa hát trong không khí ngày hội Đại đoàn kết. Hình như trong những câu hát, điệu múa, trong chén rượu, trong tình người say nồng không có chút vướng bận vì bây giờ mấy xã gộp lại thành xã Yên Thịnh, hay vì ATK Chợ Đồn giờ không còn gắn với địa danh Bắc Kạn như xưa. Thậm chí nghe trong cách nói còn có chút tự hào vì sản phẩm OCOP (Mỗi xã một sản phẩm) của xã giờ đã nhiều lên, do gộp các xã vào. Ở đây, giữa những tháng năm này, người dân vẫn sẵn lòng hiến đất cho các khu di tích.

Thì quê hương vẫn thế, vẫn ở đây trong những đồi cọ, trong sự nhọc nhằn và trong những niềm vui của tình quê, tình đất, tình người. Đêm ở vùng rừng núi buông xuống rất nhanh, trên con đường quê giờ sáng ngời ánh điện. Trên bầu trời đêm, không có sự ngăn cách nào của những đường viền trên bản đồ hành chính, là màu đêm của núi rừng, của một khu căn cứ cách mạng, từng chở che cán bộ.

3. Ở trên khắp đất nước Việt Nam này, vùng quê nào cũng thế, quê hương như sợi dây giữ lại những hồn cốt, người quê toả đi khắp nơi làm ăn, sinh sống rồi vẫn đằng đẵng đời người hướng về. Địa giới hành chính có thể thay đổi, tên xã, tên tỉnh có thể thay đổi, nhưng những hồn cốt quê hương chảy trong huyết quản thì không. Đâu đó trên bản đồ, có những cái tên giờ chỉ còn trong ký ức, không thể nói rằng không để lại một khoảng trống trong lòng người, nhưng hồn quê không phải chỉ ở cái tên, nó là không gian văn hoá, là phiên chợ, là món ăn, là tập tục… Những thứ vẫn vẹn nguyên ở đó, được giữ lại, được lưu truyền đời này qua đời khác.

Nghĩ đến quê hương trong năm 2025 - Ất Tỵ, giữa những đổi thay, mỗi người tự giữ cho mình một nỗi nhớ riêng. Rồi ai cũng bước đi tiếp trong một đất nước đang đổi thay mạnh mẽ mỗi ngày. Bản đồ hành chính đã được vẽ lại, nhưng dáng hình Tổ quốc thì không thay đổi, “vùng trời quê hương đâu cũng là bầu trời Tổ quốc”.

Nếu có một thống kê nào đó, có thể bài hát được người Việt hát karaoke nhiều nhất trong những năm qua chính là những bài hát về quê hương. Ở đâu, trong mỗi kỳ cuộc, người ta cũng hát, cũng nhớ “vời vợi tuổi thơ một xu bánh đa vừng”. Nhưng trong sự phát triển, quê hương cũng thay đổi mỗi ngày, có thứ tốt lên, có thứ mất đi. Cần một cuộc sống tiến tới văn minh cho mỗi người, nhưng lại làm sao không mất đi bản sắc. Sự giằng xé ấy trong suốt mấy chục năm qua đã làm chúng ta mất mát nhiều phần hồn cốt, cũng có thêm cuộc sống đầy đủ hơn cho mỗi làng quê. Chuyển đổi số len lỏi vào từng ngõ từng nhà kết nối người quê với toàn cầu hoá. Một cô giáo vùng cao có thể tình nguyện dạy học cho học sinh ở tận Nam Phi. Những thanh niên nông thôn tự tin livestream bán hàng nông sản của mình hay bà con quê nhà làm ra…

4. Ca sĩ Đen Vâu trong một sáng tác phần ca từ: “Cùng lắm thì mình về quê/Mình nuôi cá và trồng thêm rau”. Không, tôi không đồng tình với Đen, “cùng lắm” là thế nào (?!) Quê không phải là nơi để người ta sau khi vật lộn với chốn thị thành, khó khăn hay thất nghiệp, bí bách mới lại chạy về. Quê càng không thể là chỗ thành phố thừa cái gì thì chuyển về biến quê thành chỗ chứa đồ cũ. Quê không phải là nơi lúc nào tâm hồn rách nát mới lại bám víu vào…

Quê trong lòng mỗi người là ký ức, là nỗi nhớ. Nhưng nông thôn hôm nay, làng quê hôm nay phải là nơi để mỗi người kiêu hãnh sống. Những người già sống trong điều kiện được chăm lo đầy đủ, trao truyền hồn cốt làng quê cho thế hệ tiếp nối. Thanh niên ở lại quê là một lựa chọn kiêu hãnh, không phải là nơi “cùng lắm” mới chọn. Ở đó họ khởi nghiệp, họ làm giàu, họ phát triển các dự án cộng đồng. Ở đó, hàng hoá, nông sản chất lượng cao đi ra khắp thế giới. Ở đó, khách du lịch quốc tế phải tìm đến, không phải như đến một vùng đất hoang vu, chậm phát triển, mà là điểm đến của nghỉ dưỡng, của thưởng ngoạn, của hài lòng với dịch vụ, với văn hoá bản địa…

Quê – nơi những đứa trẻ mai ngày lớn lên, đã quen với cách gọi địa giới hành chính mới, sẽ tiếp tục giữ hồn “quê ta bánh đa, bánh đúc”, trong một diện mạo làng quê đã khác, vừa hiện đại vừa bản sắc và khác biệt.

×