Quốc gia nào ghi nhận kỷ lục nhiệt độ cao nhất Đông Nam Á?

Quốc gia nào từng ghi nhận kỷ lục nhiệt độ cao nhất Đông Nam Á?

Báo cáo "Tình trạng khí hậu châu Á năm 2024" của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho thấy châu Á đang nóng lên với tốc độ đáng lo ngại.

Xu hướng này khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện dày đặc hơn, đặt ra những rủi ro lớn đối với đời sống con người, hệ sinh thái tự nhiên và hoạt động kinh tế.

Trong năm 2024, châu Á ghi nhận một trong những năm nóng trong lịch sử quan trắc, thậm chí có nơi đạt mức cao kỷ lục. Những đợt nắng nóng kéo dài, lan rộng trên nhiều quốc gia đã trở thành dấu hiệu rõ rệt của biến đổi khí hậu. Cùng với đó, nhiệt độ bề mặt biển tăng lên mức chưa từng có, làm bùng phát các đợt sóng nhiệt trên biển tại nhiều vùng rộng lớn.

Mực nước biển tại khu vực Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương cũng dâng nhanh hơn mức trung bình toàn cầu, khiến các vùng ven biển thấp đối mặt nguy cơ ngập lụt, xói lở và mất sinh kế ngày càng nghiêm trọng.

Không chỉ trên biển, các khu vực núi cao của châu Á cũng đang chịu tác động nặng nề. Sông băng tại dãy Himalaya trung tâm và dãy Thiên Sơn tiếp tục suy giảm mạnh về khối lượng, làm gia tăng nguy cơ lũ quét do vỡ hồ băng, sạt lở đất và đe dọa an ninh nguồn nước trong dài hạn.

Cùng thời điểm, mưa cực đoan, hạn hán và các cơn bão nhiệt đới có sức tàn phá lớn đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản tại nhiều quốc gia trong khu vực.

Theo WMO, năm 2024, nhiệt độ trung bình của châu Á cao hơn khoảng 1,04°C so với mức trung bình giai đoạn 1991-2020, xếp hạng là năm nóng nhất hoặc nóng thứ hai trong lịch sử, tùy thuộc vào bộ dữ liệu.

Châu Á là lục địa có diện tích đất liền lớn nhất, trải dài đến tận Bắc Cực và đang ấm lên nhanh hơn gấp đôi so với mức trung bình toàn cầu vì sự gia tăng nhiệt độ trên đất liền lớn hơn sự gia tăng nhiệt độ trên đại dương.

Nhiều khu vực trong vùng đã trải qua các đợt nắng nóng cực độ vào năm 2024. Các đợt nắng nóng kéo dài đã ảnh hưởng đến Đông Á từ tháng 4 đến tháng 11.

Các kỷ lục về nhiệt độ trung bình hàng tháng liên tiếp bị phá vỡ ở Nhật Bản (tháng 4, tháng 7 và tháng 10), ở Hàn Quốc (tháng 4, tháng 6, tháng 8 và tháng 9) và ở Trung Quốc (tháng 4, tháng 5, tháng 8, tháng 9 và tháng 11).

Các đợt nắng nóng cũng được ghi nhận ở Đông Nam Á, Trung Á và Trung Đông.

Về khu vực Đông Nam Á, theo thường lệ, tháng 4 thường là giai đoạn nóng và khô nhất ở nhiều nước thuộc khu vực này. Vào năm 2024, nắng nóng cực đoan bao trùm nhiều quốc gia như Thái Lan, Myanmar, Campuchia, Việt Nam, Philippines và Malaysia, có nơi nhiệt độ đạt hoặc vượt 40-45°C.

Trang Le Monde ghi nhận Thái Lan có điểm nóng lên tới 43°C, Myanmar vượt 40°C ở nhiều khu vực, Philippines ghi nhận mức 42-44°C tại một số tỉnh, còn Malaysia phát cảnh báo nắng nóng ở nhiều địa phương.

Đặc biệt, Myanmar đã ghi nhận kỷ lục nhiệt độ cao nhất Đông Nam Á, trở thành một trong những điểm nóng khí hậu đáng chú ý của khu vực. Kỷ lục này diễn ra trong bối cảnh nắng nóng cực đoan lan rộng khắp Đông Nam Á, từ Thái Lan, Campuchia đến Việt Nam và Philippines, cho thấy khu vực đang đối mặt ngày càng rõ hơn với tác động của biến đổi khí hậu.

Theo đó, tại thị trấn Chauk, vùng Magway của nước này đạt mức nhiệt 48,2°C vào ngày 28/4/2024. Đây là kỷ lục nhiệt độ quốc gia của Myanmar, cũng là mức nhiệt cao nhất của Đông Nam Á được Cơ quan Khí tượng và Thủy văn Myanmar công bố.

Tại nhiều khu vực khác của nước này, nhiệt độ cũng ở mức cao trên 40°C khiến cuộc sống của nhiều người dân bị ảnh hưởng, và dẫn đến thương vong do sốc nhiệt.

Ngày 3/5/2024, Tân Hoa xã dẫn lời một quan chức thuộc Tổ chức Cứu hộ Mani Sala cho biết, trong tháng 4, hơn 50 người đã tử vong do sốc nhiệt tại Mandalay, miền Trung Myanmar. Số ca sốc nhiệt gia tăng trong bối cảnh Myanmar trải qua đợt nắng nóng gay gắt. Các trường hợp nhập viện liên quan đến nắng nóng cũng tăng mạnh, từ 8 ca trong tháng 3 lên hơn 50 ca trong tháng 4.

Hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan năm 2024

Năm 2024, phần lớn các vùng biển châu Á hứng chịu sóng nhiệt biển ở mức mạnh đến cực kỳ mạnh, nghiêm trọng nhất kể từ khi có dữ liệu vào năm 1993. Các khu vực chịu tác động nặng gồm bắc Ấn Độ Dương, vùng biển quanh Nhật Bản, Biển Hoàng Hải và Biển Hoa Đông.

Riêng trong tháng 8 và 9/2024, gần 15 triệu km² đại dương trong khu vực bị ảnh hưởng, tương đương 1/10 diện tích đại dương toàn cầu, gần bằng diện tích Liên bang Nga và lớn hơn 1,5 lần diện tích Trung Quốc. Cùng giai đoạn 1993–2024, mực nước biển tại các vùng Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương giáp châu Á cũng dâng nhanh hơn mức trung bình toàn cầu.

Theo WMO, các vùng biển thuộc khu vực châu Á đều ghi nhận xu hướng ấm lên trong nhiều thập kỷ qua, đặc biệt nhanh ở phía bắc Biển Ả Rập và Thái Bình Dương. Nhiệt độ bề mặt biển trung bình tăng 0,24°C mỗi thập kỷ, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu là 0,13°C mỗi thập kỷ.

Tình trạng nóng lên ở Đông Nam Á trong năm 2024 có một phần nguyên nhân từ sự trở lại của hiện tượng El Niño. Hiện tượng này bắt đầu hình thành từ tháng 10/2023 tại khu vực xích đạo Thái Bình Dương, dọc bờ biển Peru, sau đó tác động đến đại dương và khí hậu khu vực trong năm 2024.

El Niño làm nhiệt độ tăng, khiến thời tiết ở Đông Nam Á trở nên khô nóng hơn, trong khi một số khu vực ở Bắc bán cầu lại ghi nhận lượng mưa gia tăng.

Tuy nhiên, nắng nóng năm 2024 không phải là hiện tượng đơn lẻ. Đây là biểu hiện của một xu hướng dài hạn: Theo NASA, 10 năm gần đây là 10 năm nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn cầu.

Năm 2024 cũng là năm châu Á tiếp tục hứng chịu hàng loạt hiện tượng thời tiết cực đoan, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản tại nhiều quốc gia.

Bão nhiệt đới Yagi, cơn bão mạnh nhất trong năm, đã tàn phá trên diện rộng tại Việt Nam, Philippines, Lào, Thái Lan, Myanmar và Trung Quốc, để lại hậu quả nặng nề về dân sinh, hạ tầng và sản xuất.

Tại Trung Á, tuyết tan mạnh kết hợp với lượng mưa kỷ lục, chủ yếu ở Kazakhstan và miền nam nước Nga, đã gây ra trận lũ lụt nghiêm trọng nhất trong ít nhất 70 năm. Thảm họa này buộc khoảng 118.000 người phải sơ tán.

Ở Tây Á, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất ghi nhận lượng mưa lên tới 259,5 mm chỉ trong 24 giờ, thuộc nhóm sự kiện mưa lớn nhất kể từ khi nước này bắt đầu quan trắc vào năm 1949.

Tại Ấn Độ, ngày 30/7, nhiều vụ sạt lở đất nghiêm trọng xảy ra ở phía bắc bang Kerala sau các trận mưa lớn, với lượng mưa cục bộ vượt 500 mm trong 48 giờ trước đó. Thảm họa này khiến hơn 350 người thiệt mạng.

Cuối tháng 9, Nepal cũng trải qua đợt mưa kỷ lục gây lũ lụt nghiêm trọng, làm ít nhất 246 người thiệt mạng. Tổng thiệt hại ước tính vượt 12,85 tỷ rupee Nepal, tương đương khoảng 94 triệu USD. Tuy nhiên, nhờ các biện pháp ứng phó chủ động và phối hợp kịp thời, hơn 130.000 người đã được cứu, góp phần giảm thiểu thương vong và rủi ro y tế.

Trong khi đó, Trung Quốc lại đối mặt với hạn hán trên diện rộng. Gần 4,8 triệu người bị ảnh hưởng, khoảng 335.200 ha cây trồng bị thiệt hại, gây tổn thất kinh tế trực tiếp ước tính 2,89 tỷ nhân dân tệ, tương đương hơn 400 triệu USD.

Sẽ có thêm nhiều kỷ lục nhiệt độ toàn cầu trong tương lai

Theo dự báo, trong giai đoạn 2026-2030, nhiệt độ trung bình toàn cầu gần bề mặt Trái đất có thể cao hơn 1,3-1,9°C so với thời kỳ tiền công nghiệp 1850-1900. Đáng chú ý, có 86% khả năng sẽ có ít nhất một năm trong giai đoạn này nóng hơn năm 2024, tức trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận.

Báo cáo cũng cho biết, khả năng nhiệt độ trung bình toàn cầu vượt ngưỡng 1,5°C trong ít nhất một năm từ 2026-2030 lên tới 91%. Trước đó, năm 2024 đã tạm thời vượt ngưỡng này, khi nhiệt độ toàn cầu cao hơn khoảng 1,55°C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Nếu tính trung bình cả 5 năm từ 2026-2030, khả năng nhiệt độ toàn cầu vượt mức 1,5°C là 75%. Tuy vậy, khả năng một năm bất kỳ trong giai đoạn này nóng hơn 2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp vẫn rất thấp, dưới 1%.

Báo cáo cũng ghi nhận dấu hiệu cho thấy hiện tượng El Niño có thể xuất hiện trở lại, đặc biệt rõ hơn vào các năm 2027 và 2028. Theo Tiến sĩ Leon Hermanson, nếu El Niño hình thành vào cuối năm 2026, năm 2027 có thể trở thành một năm nóng kỷ lục mới.

Nguồn: WMO, Tân Hoa Xã, Le Monde, NASA

×