Quốc gia nào nhỏ nhất thế giới chỉ rộng 0,49km², dân số hơn 800 người nhưng đón hàng triệu du khách mỗi năm?

Giữa lòng thành phố Rome của Ý tồn tại một quốc gia độc lập có diện tích chỉ 0,49 km², nhỏ hơn nhiều công viên đô thị trên thế giới. Dù có quy mô khiêm tốn đến mức chỉ cần đi bộ vài phút là có thể băng qua biên giới, quốc gia này lại sở hữu tầm ảnh hưởng vượt xa kích thước địa lý của mình. Đó chính là Thành phố Vatican – trung tâm của Giáo hội Công giáo La Mã, nơi ở của Giáo hoàng và là điểm hành hương quan trọng bậc nhất đối với hơn 1,4 tỷ tín đồ Công giáo trên toàn cầu.

Không chỉ là quốc gia nhỏ nhất thế giới xét về diện tích và dân số, Vatican còn là một trong những quốc gia đặc biệt nhất hành tinh khi toàn bộ lãnh thổ đều được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Hằng năm, hàng triệu du khách từ khắp nơi đổ về đây để chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc vĩ đại, các kiệt tác nghệ thuật thời Phục hưng và khám phá lịch sử hơn 1.600 năm gắn liền với Kitô giáo.

Từ lăng mộ Thánh Phêrô đến sự ra đời của quốc gia nhỏ nhất thế giới

Lịch sử của Vatican bắt nguồn từ những thế kỷ đầu tiên của Kitô giáo. Theo truyền thống Công giáo, Thánh Phêrô – một trong 12 môn đệ của Chúa Giêsu và được xem là Giáo hoàng đầu tiên đã tử đạo tại Rome vào khoảng năm 64 - 67 sau Công nguyên dưới thời Hoàng đế Nero.

Ngôi mộ của Thánh Phêrô được cho là nằm trên ngọn đồi Vatican, phía tây sông Tiber. Vào thế kỷ IV, sau khi Kitô giáo được hợp pháp hóa trong Đế chế La Mã, Hoàng đế Constantine Đại đế đã cho xây dựng một vương cung thánh đường đồ sộ trên vị trí được cho là nơi an táng vị thánh này.

Công trình đó chính là tiền thân của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô ngày nay. Việc xây dựng đã biến khu vực Vatican trở thành một trong những trung tâm tôn giáo quan trọng nhất châu Âu thời Trung cổ.

Trong nhiều thế kỷ tiếp theo, các Giáo hoàng không chỉ là lãnh đạo tôn giáo mà còn là những nhà cai trị thế tục. Họ kiểm soát một vùng lãnh thổ rộng lớn ở miền trung nước Ý được gọi là Lãnh địa Giáo hoàng (Papal States).

Tuy nhiên, đến thế kỷ XIX, phong trào thống nhất nước Ý đã khiến phần lớn lãnh thổ này bị sáp nhập vào Vương quốc Ý. Năm 1870, quân đội Ý tiến vào Rome, chấm dứt quyền cai trị lãnh thổ của Giáo hoàng. Trong nhiều thập niên sau đó, Vatican và chính quyền Ý tồn tại trong tình trạng bất đồng về chủ quyền.

Bước ngoặt chỉ xuất hiện vào ngày 11/2/1929 khi Hiệp ước Lateran được ký kết giữa Tòa Thánh và Chính phủ Ý dưới thời Thủ tướng Benito Mussolini. Hiệp ước này chính thức công nhận Thành phố Vatican là một quốc gia có chủ quyền độc lập.

Kể từ thời điểm đó, quốc gia nhỏ bé này có đầy đủ các yếu tố của một nhà nước độc lập theo luật pháp quốc tế, bao gồm lãnh thổ, dân cư, chính phủ và khả năng thiết lập quan hệ ngoại giao với các quốc gia khác. Đến nay, Tòa Thánh duy trì quan hệ ngoại giao với hơn 180 quốc gia và đóng vai trò đáng kể trong nhiều vấn đề quốc tế liên quan đến hòa bình, nhân đạo và đối thoại liên tôn giáo.

Diện tích Vatican chỉ có 0,49 km² nhưng sở hữu tầm ảnh hưởng toàn cầu

Vatican hiện có diện tích khoảng 0,49 km², tương đương 49 hecta hoặc gần 100 mẫu Anh. Để dễ hình dung, toàn bộ lãnh thổ quốc gia này chỉ bằng khoảng một phần tám diện tích Công viên Central Park nổi tiếng ở New York.

Biên giới của Vatican dài khoảng 3,2 km và gần như toàn bộ được bao quanh bởi các bức tường thành cổ. Chỉ cần đi bộ chưa đầy một giờ, du khách có thể khám phá hầu hết lãnh thổ quốc gia này.

Theo số liệu của Vatican, dân số thường trú dao động quanh mức 800 - 900 người. Đây là quốc gia có dân số ít nhất thế giới. Điều đáng chú ý là phần lớn cư dân không sinh ra tại Vatican mà được cấp quyền công dân do chức vụ hoặc nhiệm vụ họ đảm nhận. Những người mang quốc tịch Vatican chủ yếu gồm các hồng y, giám mục, linh mục, thành viên của Lực lượng Cận vệ Thụy Sĩ, cùng một số ít nhân viên hành chính và gia đình của họ.

Không giống hầu hết các quốc gia khác, quyền công dân Vatican thường gắn liền với chức vụ. Khi thôi đảm nhiệm công việc tại đây, nhiều người sẽ mất quốc tịch Vatican và trở lại quốc tịch gốc của mình.

Mặc dù có quy mô dân số cực nhỏ, Vatican lại sở hữu một hệ thống hành chính hoàn chỉnh. Quốc gia này có bưu điện riêng, hệ thống điện thoại riêng, biển số xe riêng, đài phát thanh riêng, lực lượng an ninh riêng và cả đồng tiền riêng.

Từ năm 2002, Vatican sử dụng đồng euro theo thỏa thuận với Liên minh châu Âu và được phép phát hành các đồng tiền euro mang biểu tượng riêng. Những đồng tiền này thường trở thành vật phẩm sưu tầm có giá trị đối với giới numismatics (nghiên cứu tiền tệ) trên toàn thế giới.

Ngoài ra, Vatican còn vận hành tờ báo chính thức L'Osservatore Romano, Đài phát thanh Vatican và nhiều cơ quan truyền thông đa ngôn ngữ phục vụ cộng đồng Công giáo toàn cầu.

Quốc gia duy nhất trên thế giới được UNESCO công nhận toàn bộ lãnh thổ

Một trong những điều đặc biệt nhất về Vatican là toàn bộ lãnh thổ quốc gia được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1984. Đây là trường hợp gần như độc nhất trên thế giới. Thông thường, UNESCO chỉ công nhận một số công trình hoặc khu vực nhất định. Nhưng tại Vatican, toàn bộ lãnh thổ đều mang giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc biệt.

Trái tim của Vatican là Vương cung thánh đường Thánh Phêrô, một trong những nhà thờ lớn nhất và nổi tiếng nhất thế giới. Công trình hiện nay được xây dựng từ năm 1506 đến năm 1626 với sự tham gia của nhiều kiến trúc sư và nghệ sĩ thiên tài như Bramante, Raphael, Michelangelo và Bernini.

Mái vòm khổng lồ của nhà thờ do Michelangelo thiết kế đã trở thành biểu tượng nổi tiếng của Rome và Vatican. Nhà thờ có thể chứa khoảng 60.000 người cùng lúc, khiến nơi đây trở thành một trong những không gian tôn giáo lớn nhất hành tinh.

Một điểm tham quan khác thu hút đông đảo du khách là Nhà nguyện Sistine. Công trình này nổi tiếng nhờ những bức bích họa tuyệt mỹ trên trần nhà do Michelangelo thực hiện từ năm 1508 đến 1512.

Nhà nguyện Sistine còn có vai trò đặc biệt trong đời sống Giáo hội Công giáo. Đây là nơi diễn ra Mật nghị Hồng y để bầu chọn Giáo hoàng mới. Mỗi khi xuất hiện khói trắng từ ống khói nhà nguyện, thế giới biết rằng một vị Giáo hoàng mới đã được lựa chọn.

Bên cạnh đó, Bảo tàng Vatican cũng là một trong những tổ hợp bảo tàng lớn và quan trọng nhất thế giới. Hệ thống bảo tàng sở hữu hàng chục nghìn hiện vật nghệ thuật, khảo cổ và lịch sử được tích lũy qua nhiều thế kỷ. Tổng chiều dài các hành lang trưng bày lên tới khoảng 7 km. Nếu muốn tham quan toàn bộ bảo tàng một cách kỹ lưỡng, du khách có thể cần nhiều ngày mới khám phá hết.

Du lịch là nguồn sống của quốc gia nhỏ bé giữa lòng Rome

Mặc dù là trung tâm tôn giáo của hơn một tỷ tín đồ Công giáo, Vatican không sở hữu ngành công nghiệp, nông nghiệp hay nguồn tài nguyên thiên nhiên đáng kể. Nền kinh tế của quốc gia này chủ yếu dựa vào du lịch, các khoản đóng góp của tín đồ trên khắp thế giới, hoạt động xuất bản, bán tem thư, tiền xu lưu niệm và doanh thu từ hệ thống bảo tàng.

Mỗi năm, Vatican đón khoảng 5-7 triệu lượt khách tham quan. Riêng Bảo tàng Vatican thường xuyên nằm trong nhóm những bảo tàng được ghé thăm nhiều nhất thế giới với hàng triệu lượt khách mỗi năm.

Năm Thánh Công giáo 2025 được tổ chức tại Rome với chủ đề "Những người hành hương của Hy vọng" đã làm gia tăng đáng kể lượng khách đến Vatican. Sự kiện này diễn ra khoảng 25 năm một lần và thu hút hàng chục triệu người hành hương từ khắp các châu lục.

Ngoài khách hành hương, Vatican còn hấp dẫn những người yêu nghệ thuật, lịch sử và kiến trúc. Chỉ trong phạm vi chưa đầy nửa kilomet vuông, du khách có thể chiêm ngưỡng những kiệt tác được tạo nên bởi các thiên tài như Michelangelo, Raphael, Bernini hay Bramante.

Một điều thú vị khác là Vatican sở hữu tuyến đường sắt ngắn nhất thế giới. Tuyến đường này chỉ dài khoảng 300 mét và chủ yếu phục vụ nhu cầu vận chuyển hàng hóa cũng như các hoạt động đặc biệt.

Quốc gia này cũng có đội quân riêng mang tên Cận vệ Thụy Sĩ. Được thành lập từ năm 1506, đây là lực lượng quân sự hoạt động liên tục lâu đời nhất thế giới. Các thành viên mặc bộ đồng phục đầy màu sắc lấy cảm hứng từ thời Phục hưng và có nhiệm vụ bảo vệ Giáo hoàng.

Dù chỉ rộng 0,49 km² và có chưa đầy 1.000 cư dân, Thành phố Vatican vẫn là một trong những quốc gia có sức ảnh hưởng lớn nhất thế giới về tôn giáo, văn hóa và ngoại giao. Sự kết hợp giữa lịch sử gần hai thiên niên kỷ, những công trình kiến trúc kiệt xuất cùng vai trò trung tâm của Giáo hội Công giáo đã biến nơi đây thành một điểm đến độc nhất vô nhị trên hành tinh.

×