Quy định xử phạt có làm mất nét đẹp văn hoá lì xì?

Mới đây, Nghị định 282 năm 2025 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng chống tệ nạn xã hội; phòng chống bạo lực gia đình (có hiệu lực từ 15-12-2025) đã được ban hành.

Theo đó, tiền lì xì của con dưới 15 tuổi do cha mẹ quản lý. Cha mẹ có thể ủy quyền cho người khác quản lý số tiền này.

Tiền lì xì của con do cha mẹ hoặc người khác quản lý được giao lại cho con khi con từ đủ 15 tuổi hoặc khi con khôi phục năng lực hành vi dân sự đầy đủ, trừ trường hợp cha mẹ và con có thỏa thuận khác. Nếu cha mẹ cố tình lấy tiền lì xì của con để sử dụng riêng hoặc sử dụng vào mục đích trái ý của con có thể bị xử phạt.

Việc luật hoá ranh giới này lập tức làm dấy lên nhiều câu hỏi trong dư luận: mốc 15 tuổi có thực sự phù hợp? Cha mẹ nên giữ vai trò quản lý đến đâu, và trao quyền cho con như thế nào để vừa đúng luật, vừa không làm tổn thương những giá trị văn hoá truyền thống?

Từ góc nhìn văn hoá, xã hội và giáo dục tài chính, các chuyên gia cho rằng điều quan trọng không nằm ở việc “giữ hay giao”, mà ở cách cha mẹ đồng hành cùng con trong hành trình học cách sử dụng tiền và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.

"Mốc 15 tuổi là hợp lý về mặt định hướng"

Trao đổi với Dân Việt, PGS.TS Bùi Hoài Sơn (Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội) nhận định:

Ở góc độ văn hoá – xã hội, mốc 15 tuổi không phải là điều gì xa lạ với truyền thống Á Đông nói chung và Việt Nam nói riêng. Trong quan niệm xưa, đây là độ tuổi "thiếu niên", bắt đầu bước vào giai đoạn hình thành ý thức rõ rệt về bản thân, về trách nhiệm và vị trí của mình trong gia đình, xã hội.

Ngày nay, trong hệ thống pháp luật, 15 tuổi cũng là một mốc quan trọng liên quan đến năng lực hành vi dân sự ở mức độ nhất định, nên việc lựa chọn mốc này có cơ sở cả về pháp lý lẫn tâm lý học phát triển.

Tuy nhiên, văn hoá Việt Nam vốn coi trọng gia đình, tính cộng đồng và sự gắn bó giữa các thế hệ. Vì vậy, điều quan trọng không phải là ranh giới cứng nhắc "dưới 15" hay "trên 15", mà là cách chúng ta thực thi quy định đó bằng tinh thần văn hoá Việt – tức là đối thoại, hướng dẫn và đồng hành.

Một em 15–16 tuổi có thể đã đủ nhận thức để quyết định việc sử dụng tiền lì xì của mình, nhưng vẫn rất cần sự tư vấn của cha mẹ. Nếu cha mẹ dùng uy quyền để tước đoạt thì không phù hợp; nhưng nếu cha mẹ cùng con trao đổi: nên tiết kiệm bao nhiêu, chi tiêu thế nào cho hợp lý, thì đó lại là một hình thức giáo dục gia đình rất đẹp.

Vì vậy, tôi cho rằng mốc 15 tuổi là hợp lý về mặt định hướng. Điều cần nhấn mạnh thêm trong đời sống văn hoá là tinh thần “quyền đi đôi với trách nhiệm” và “tự chủ đi cùng yêu thương”. Khi pháp luật và văn hoá gặp nhau ở điểm này, chúng ta không hề đánh mất truyền thống, mà đang làm cho truyền thống thích ứng với một xã hội ngày càng tôn trọng cá nhân và quyền trẻ em.

Lì xì chỉ trở thành mâu thuẫn khi người lớn quên mất rằng đây trước hết là một thông điệp yêu thương, chứ không phải một khoản thu – chi. Vì vậy, điều đầu tiên phụ huynh cần làm là thay đổi cách nhìn: đừng coi tiền lì xì của con là “nguồn tài chính phụ” của gia đình, mà hãy coi đó là cơ hội giáo dục con về giá trị đồng tiền, về biết ơn và về trách nhiệm với chính mình.

Với trẻ nhỏ, cha mẹ có thể giữ hộ nhưng nên giải thích rõ: giữ để làm gì, dùng vào việc gì, có thể lập một khoản tiết kiệm đứng tên con. Với trẻ lớn hơn, nhất là từ 15 tuổi trở lên, hãy tôn trọng quyền quyết định của con, nhưng không buông lỏng. Thay vì áp đặt “đưa đây bố mẹ giữ hết”, hãy hỏi: “Con định dùng tiền này thế nào?”, “Có nên để dành một phần cho mục tiêu dài hạn không?”. Những cuộc trò chuyện nhẹ nhàng ấy vừa giúp con trưởng thành, vừa giữ được không khí ấm áp trong gia đình.

Quan trọng hơn cả là thái độ. Nếu cha mẹ ứng xử bằng sự tin tưởng và hướng dẫn, con sẽ học được cách tự trọng và biết lắng nghe. Nếu cha mẹ dùng mệnh lệnh và nghi ngờ, con dễ nảy sinh phản kháng. Văn hoá gia đình Việt vốn đề cao tình nghĩa và sự gắn bó, nên hãy để phong tục lì xì tiếp tục là khoảnh khắc của niềm vui, của tiếng cười đầu năm – nơi tiền bạc chỉ là cái cớ nhỏ bé để trao nhau lời chúc lớn lao về một năm mới bình an và trưởng thành.

"Cha mẹ nên trao cho con là không gian thử nghiệm an toàn"

Nói về việc trẻ quản lý tiền xì lì, ông Lê Hoài Việt (Giảng viên Trường đại học Mở TP HCM, Thành viên Hội đồng Tư vấn và Hỗ trợ Khởi nghiệp Quốc gia Phía Nam) chia sẻ với Dân Việt:

Theo tôi, việc cho trẻ trên 15 tuổi tự quản lý tiền lì xì giống như việc lần đầu một đứa trẻ thật sự được cầm trong tay một nguồn lực thuộc về mình. Giá trị nằm ở trải nghiệm tự quyết, chứ không nằm ở con số nhiều hay ít.

Khi trẻ tự quản lý tiền, trẻ bắt đầu cảm nhận được mối liên hệ giữa hành động và hệ quả. Tiêu hôm nay thì ngày mai bớt lựa chọn, giữ lại thì có thêm dư địa cho những mong muốn khác. Đây là cách đơn giản và tự nhiên nhất để hình thành tư duy về nguồn lực, điều mà bất kỳ ai làm kinh tế hay khởi nghiệp đều phải đối diện mỗi ngày.

Trẻ học cách nhìn vào những gì mình đang có, hình dung điều mình muốn đạt tới, rồi cân nhắc cách sử dụng tiền sao cho hợp lý. Dù ở quy mô vài chục nghìn hay sau này là vốn làm ăn, cấu trúc tư duy đó gần như không thay đổi.

Quan trọng hơn, khi được tự quản lý tiền, trẻ dần hiểu rằng quyết định của mình tạo ra kết quả tương ứng. Quyết định hợp lý mang lại cảm giác hài lòng, quyết định chưa phù hợp trở thành một bài học thực tế. Kiểu học này thường bền hơn rất nhiều so với những lời dạy mang tính lý thuyết.

Nhìn dài hạn, cho trẻ tự quản lý tiền lì xì sớm là một cách để đặt nền móng cho tư duy kinh tế chủ động và khả năng ra quyết định. Tất cả điều này đều là những năng lực cốt lõi của người làm kinh doanh và khởi nghiệp về sau.

Cha mẹ không nên cân nhắc tiền lì xì của con như một khoản cần “dạy cho đúng”. Thay vào đó, cha mẹ nên xem việc để con tự quản lý tiền lì xì là cách để con tập làm quen với thế giới người lớn. Cách cha mẹ đồng hành trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách con nhìn tiền, nhìn rủi ro và nhìn lựa chọn sau này.

Từ trải nghiệm của bản thân, tôi nhận ra rằng trẻ em sẽ học tốt nhất thông qua những tình huống cụ thể chứ không phải những lời khuyên thuần tuý. Thay vì hỏi con nên tiêu hay nên tiết kiệm, cha mẹ có thể gợi mở để con tự tưởng tượng. Ví dụ như nếu con dùng tiền theo cách này, cuộc sống của con trong vài tháng tới sẽ trông như thế nào. Nếu con chọn cách khác, điều gì sẽ thay đổi. Khi tiền được đặt trong bối cảnh thời gian, trẻ bắt đầu hiểu giá trị của việc phân bổ nguồn lực.

Cha mẹ cũng có thể giúp con nhìn tiền như một công cụ có nhiều vai trò khác nhau. Có lúc tiền dùng để mang lại niềm vui. Có lúc tiền cần được giữ lại để nuôi dưỡng một mong muốn lớn hơn. Có lúc tiền được đặt sang một bên để chờ cơ hội tốt hơn. Trẻ không cần gọi tên tiết kiệm hay đầu tư, chỉ cần cảm nhận rằng tiền có thể đi theo nhiều con đường khác nhau, tuỳ vào cách mình chọn.

Và điều quan trọng nhất cha mẹ có thể trao cho con là không gian thử nghiệm an toàn. Con được phép quyết định với những khoản nhỏ, được phép thấy kết quả của lựa chọn đó, được phép điều chỉnh ở lần sau. Đây chính là phiên bản thu nhỏ của tư duy khởi nghiệp, nơi mỗi quyết định đều là một lần học, chứ không phải một lần đúng sai tuyệt đối.

Với tôi, sự đồng hành lý tưởng của cha mẹ giống như cách một người dẫn đường đi bên cạnh. Không kéo tay con đi nhanh hơn, cũng không đứng ngoài quan sát. Chỉ đủ gần để con biết mình luôn có chỗ dựa, và đủ xa để con tự cảm nhận con đường mình đang chọn.

Khi làm được điều đó, tiền lì xì tự nhiên vượt ra khỏi vai trò một khoản chi tiêu ngắn hạn. Nó trở thành trải nghiệm đầu đời về cách suy nghĩ dài hơn một mùa Tết, cách cân nhắc trước khi lựa chọn, và cách chịu trách nhiệm với quyết định của chính mình.

×