Rác thải thủy tinh: Nguy cơ ô nhiễm môi trường và bài toán quản lý phế thải

Đất nông nghiệp biến thành bãi tập kết phế liệu

Ghi nhận thực tế của phóng viên Báo điện tử Dân Việt, trên địa bàn TP Hà Nội xuất hiện một số bãi tập kết vật liệu xây dựng và phế liệu. Những đống gạch đá, bê tông vỡ được chất cao, xen lẫn các bãi thủy tinh nghiền nhỏ được tập kết thành từng khu riêng biệt, nhiều nơi được bao quanh bằng bao tải.

Bên trong khu đất còn xuất hiện nhà tạm, container cùng nhiều phương tiện phục vụ hoạt động thu gom, phân loại thủy tinh. Xe tải và máy xúc liên tục ra vào, vận chuyển vật liệu, cho thấy hoạt động tập kết phế thải diễn ra thường xuyên và có quy mô lớn.

Không chỉ phế thải xây dựng, nhiều khu vực còn xuất hiện rác thải sinh hoạt đổ lẫn với chai lọ, nhựa và kim loại. Dọc lối đi trong khu đất, bao tải xi măng, nhựa thải và các loại phế liệu bị chất thành hàng dài, biến con đường thành nơi tập kết rác tạm bợ.

Bà Nguyễn Thị Huế, một người dân đang làm việc tại khu vực tập kết thủy tinh trái phép cho biết: “Tình trạng tập kết thủy tinh ở đây đã tồn tại trong thời gian dài nhưng vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Đáng lo ngại hơn, nhiều khu ruộng nước và đất sản xuất nằm sát các bãi tập kết, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng đến hoạt động canh tác nông nghiệp”.

Theo tìm hiểu của phóng viên, thủy tinh thường được xem là vật liệu tương đối “sạch” vì không chứa các hóa chất độc hại như nhiều loại nhựa. Tuy nhiên, khi trở thành phế thải, thủy tinh lại gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường.

Điểm đáng lo ngại nhất của thủy tinh chính là khả năng tồn tại gần như vĩnh viễn trong tự nhiên. Theo các nghiên cứu khoa học, một chai thủy tinh có thể mất khoảng 1 triệu năm để phân hủy hoàn toàn. Khi bị chôn lấp, các mảnh thủy tinh tích tụ trong đất, chiếm diện tích và cản trở hoạt động của hệ vi sinh vật trong đất.

Bên cạnh đó, các mảnh thủy tinh vỡ còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Dưới ánh nắng mặt trời, một số mảnh thủy tinh cong có thể tạo ra hiệu ứng thấu kính, hội tụ ánh sáng và làm tăng nguy cơ cháy tại các bãi rác hoặc khu vực khô hạn. Ngoài ra, các mảnh vỡ sắc nhọn cũng dễ gây chấn thương cho con người và động vật nếu vô tình dẫm phải.

Việc tập kết và chôn lấp thủy tinh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường đất và hệ sinh thái xung quanh. Khi bị vùi lấp, các mảnh thủy tinh làm thay đổi cấu trúc đất, cản trở sự phát triển của rễ cây và làm giảm độ phì nhiêu của đất nông nghiệp.

Trong bối cảnh các bãi tập kết phế thải tự phát vẫn tồn tại, việc tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm và quy hoạch lại hoạt động thu gom – tái chế phế liệu là yêu cầu cấp thiết. Chỉ khi quản lý chặt chẽ nguồn thải và thúc đẩy tái chế, nguy cơ ô nhiễm từ “núi rác thủy tinh” mới có thể được kiểm soát.

Việc sản xuất thủy tinh mới cũng tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên thiên nhiên. Nguyên liệu chính để sản xuất thủy tinh là cát thạch anh, và quá trình khai thác cát quy mô lớn có thể gây xói mòn bờ sông, phá vỡ hệ sinh thái dưới nước. Quá trình sản xuất thủy tinh từ nguyên liệu thô cũng đòi hỏi nhiệt độ rất cao, khoảng 1.500°C, khiến lượng năng lượng tiêu thụ lớn và phát thải nhiều khí CO₂ ra môi trường.

Tái chế, giải pháp quan trọng giảm ô nhiễm từ thủy tinh

Dù gây nhiều tác động khi trở thành rác thải, thủy tinh lại là vật liệu có khả năng tái chế mà không làm suy giảm chất lượng. Việc tái chế thủy tinh giúp tiết kiệm đáng kể tài nguyên và năng lượng. Theo các nghiên cứu, cứ mỗi 10% thủy tinh vụn được sử dụng trong quá trình sản xuất có thể giúp giảm khoảng 2–3% năng lượng tiêu thụ.

Để hạn chế ô nhiễm từ rác thải thủy tinh, các chuyên gia môi trường cho rằng cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là phân loại rác tại nguồn, tách riêng chai lọ thủy tinh để các đơn vị tái chế dễ dàng thu gom. Bên cạnh đó, việc tái sử dụng chai lọ cũ trong sinh hoạt, biến chúng thành lọ hoa, đồ trang trí hoặc vật dụng gia đình cũng góp phần giảm lượng rác thải.

Ngoài ra, mô hình chai hoàn trả vỏ đối với các sản phẩm như nước giải khát, bia… cũng được xem là giải pháp hiệu quả để giảm lượng thủy tinh bị thải bỏ. Hiện nay rất nhiều cơ sở kinh doanh nước giải khát đã áp dụng hình thức này và mang lại hiệu quả cao.

Theo Viện Kinh tế Môi trường Đông Nam Á, những năm gần đây, mặc dù, các doanh nghiệp sản xuất thuỷ tinh có nhu cầu lớn đối với vụn phế liệu thủy tinh để làm nguyên liệu đầu vào, nhưng cơ sở hạ tầng cho việc thu gom và tái chế thủy tinh vẫn chưa phát triển.

Đặc biệt, ở nước ta hiện nay, rất nhiều bãi rác khi quan sát có thể thấy nhiều chai lọ, mảnh vụn thủy tinh, kính vỡ được vứt xem lẫn rác thải hữu cơ. Điều đó cho thấy, nhiều địa phương, nhiều gia đình vẫn còn thiếu nơi thu gom rác thủy tinh dẫn đến nhiều chai lọ bị vứt bỏ hoặc xử lý không đúng cách trong môi trường.

Theo báo cáo mới nhất của Viện Kinh tế Môi trường Đông Nam Á, chỉ có 6% vựa phế liệu mua chai lọ thủy tinh đã qua sử dụng. Nhu cầu thấp này từ các vựa ve chai không tạo nhiều động lực cho người thu mua phế liệu, người nhặt ve chai, và người thu gom rác thực hiện thu gom và bán phế liệu thủy tinh.

Đầu năm 2025, báo cáo của Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại, Bộ Công thương cho biết, chế biến thủy tinh là một ngành công nghiệp quan trọng, nhưng quá trình sản xuất có thể có tác động đáng kể đến môi trường. Một trong những mối quan tâm chính về môi trường liên quan đến quá trình chế biến thủy tinh là năng lượng cần thiết để nấu chảy và đúc thủy tinh. Sản xuất thủy tinh đòi hỏi nhiệt độ cao, có thể dẫn đến phát thải khí nhà kính đáng kể.

TMặc dù là ngành có khả năng tái chế cao, nhưng tỷ lệ tái chế đối với ngành thủy tinh ở Việt Nam vẫn rất thấp chỉ khoảng 15%, trong khi đó chúng là loại rác thải không thể phân hủy. Hiện nay, Việt Nam tung ra thị trường khoảng 220.000 tấn thủy tinh mỗi năm, cho thấy tiềm năng lớn để phát triển cơ sở hạ tầng tái chế.

Theo quy định, sản xuất đồ thủy tinh tại Việt Nam phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về môi trường để giải quyết vấn đề ô nhiễm và sử dụng tài nguyên. Đặc biệt là từ các quy trình tiêu tốn nhiều năng lượng như nấu chảy thủy tinh. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đã ban hành các văn bản quy định chi tiết Luật Bảo vệ môi trường bao gồm Nghị định số 08/2022/NĐ-CP; Nghị định số 05/2025/ NĐ-CP; Thông tư số 02/2022/TT-BTNTM, Thông tư số 07/2025/TT-BTNMT đã quy định rõ các nội dung liên quan. Trong đó, Nghị định số 05/2025/NĐ-CP, ban hành ngày 6/ 1/2025, đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2022/NĐ-CP ngày 10/01/2022 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đối với sản phẩm từ thủy tinh.

×