"Rình" lũ về, người dân ĐBSCL giăng lưới dụ cá đồng vào nuôi, khách Tây - ta rủ nhau đến chèo thuyền bắt cá ngon

Theo đánh giá của Trung tâm Khuyến nông Đồng Tháp, các mô hình sinh kế "thuận theo con nước" đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội so với sản xuất truyền thống ở ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường.

Đặc biệt, về kinh tế, các mô hình giúp tăng lợi nhuận từ 20–60%, giảm chi phí đầu vào 10–15% nhờ tận dụng tài nguyên tự nhiên và phụ phẩm nông nghiệp. Bên cạnh đó còn tạo thêm việc làm trong mùa nhàn rỗi cho nhiều phụ nữ và người lớn tuổi, từ đó tăng thu nhập, tăng cường năng lực thích ứng của cộng đồng trước những biến đổi của thiên nhiên.

Nhiều mô hình sinh kế “thuận theo con nước” phát huy hiệu quả

Mấy năm nay, gia đình chị Mai Thanh Châu ở xã Tân Phước 2 (Đồng Tháp) chọn khởi nghiệp từ mô hình trồng sen và nuôi cá đồng trên vùng trũng Đồng Tháp Mười. Với diện tích canh tác 4 ha, chị cải tạo ruộng, đắp bờ bao trồng sen lấy ngó kết hợp nuôi các loại thủy sản đặc hữu vùng Đồng Tháp Mười như cá rô đồng, cá lóc, ốc bươu đen, cá trê…

Chị Châu cho biết, sen có ưu điểm cho thu hoạch ngó gần như quanh năm, rất thích hợp với thổ nhưỡng vùng này. Với giá ngó sen bình quân 30.000 đồng/kg, mỗi năm chị thu về 300 triệu đồng. Tính chung các nguồn lợi từ ngó sen, cá đồng, ốc bươu, mỗi năm chị thu khoảng 750 triệu đồng, trừ chi phí còn lãi ròng trên 550 triệu đồng.

Trong khi đó, cách Vườn Quốc gia Tràm Chim chỉ vài kilomet, HTX Sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến, thuộc xã Phú Thọ (tỉnh Đồng Tháp) cũng đang phát huy hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường khi thực hiện hiệu quả mô hình nuôi trữ cá mùa lũ. Trung bình mỗi vụ cá mùa lũ, mô hình thu hoạch gần 10 tấn cá đồng các loại, tổng nguồn thu hơn 220 triệu đồng.

Ông Nguyễn Minh Tuấn - Giám đốc HTX Sản xuất nông nghiệp sinh thái Quyết Tiến cho biết, thực hiện và duy trì mô hình nuôi trữ cá mùa lũ vì mang lại nguồn thu nhập trong thời gian rảnh rỗi cho nông dân; bảo vệ nguồn lợi thủy sản, sự da dạng sinh học. Sau khi thực hiện mô hình, có những loại cá từ lâu không thấy nhưng hiện nay đã xuất hiện trở lại, qua đó cho thấy cải thiện một phần nào đó về mặt hệ sinh thái. Hợp tác xã còn kết hợp nuôi trữ cá với khai thác dịch vụ du lịch trải nghiệm, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và mang lại thu nhập cho nông dân.

Theo tìm hiểu của NTNN, tỉnh Đồng Tháp là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong việc triển khai các mô hình sinh kế thích ứng với mùa lũ trong khuôn khổ Tiểu dự án WB9 – ICRSL (Dự án Chống chịu khí hậu tổng hợp và sinh kế bền vững ĐBSCL, do Ngân hàng Thế giới tài trợ), với tổng diện tích vùng dự án 22.806ha, thuộc 4 huyện: Hồng Ngự, Tam Nông, Thanh Bình và thành phố Hồng Ngự (trước sáp nhập).

Triển khai dự án, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Đồng Tháp đã triển khai thực hiện các mô hình với mục tiêu tạo được điều kiện sản xuất kết hợp trong mùa lũ, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sụt lún và khô hạn, giúp người dân vùng dự án có thêm thu nhập, tránh gia tăng tỷ lệ hộ nghèo hoặc tái nghèo; đồng thời góp phần nâng cao giá trị gia tăng của việc sản xuất trong vùng và đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp mùa lũ.

Cũng từ năm 2020 đến nay, Đồng Tháp triển khai dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại ĐBSCL” (CRxN), với sự hỗ trợ của Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên Việt Nam (WWF) và Chương trình Hợp tác Mekong-Úc cùng, nhằm hỗ trợ cộng đồng ứng phó với các thách thức chung của khu vực và xuyên biên giới tại Tiểu khu vực Mekong.

Dự án được tài trợ bởi Chính phủ Úc, với mục tiêu phục hồi 1.750ha hệ sinh thái nước ngọt quan trọng, đồng thời đảm bảo sinh kế bền vững cho gần 2.000 người dân dễ bị tổn thương tại 2 tỉnh Đồng Tháp và Tây Ninh.

Giai đoạn I của dự án CRxN đã triển khai thí điểm nhiều mô hình sinh kế “thuận theo con nước” như trồng lúa mùa nổi, sen - cá, lúa - cá… Kết quả cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa phục hồi hệ sinh thái và phát triển kinh tế hoàn toàn khả thi. Các mô hình không chỉ giúp đất ngập nước tự phục hồi mà còn cải thiện thu nhập, đồng thời giảm khoảng 25% lượng phát thải khí nhà kính.

Giảm phát thải, phục hồi 1.750ha hệ sinh thái nước ngọt

Tại Hội thảo khởi động giai đoạn 2 của dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại ĐBSCL” tổ chức mới đây ở Vườn Quốc gia Tràm Chim, bà H.E. Gillian Bird, Đại sứ Úc tại Việt Nam cho biết, Chính phủ Úc cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong việc xây dựng một tiểu vùng Mekong thích ứng và bền vững hơn. Những kết quả ban đầu của dự án là cơ sở quan trọng để tiếp tục mở rộng tác động tích cực đối với cả con người và môi trường xung quanh.

Giai đoạn II của dự án sẽ được triển khai từ năm 2026 đến 2029, tập trung mở rộng các mô hình đã chứng minh hiệu quả, hướng tới phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước ở quy mô cảnh quan. Trọng tâm là hỗ trợ các cộng đồng dễ bị tổn thương tại vùng đệm của Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen (Tây Ninh) và Vườn quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp).

Theo bà Charlotte Sterrett - Quản lý cấp cao Chương trình Tăng cường khả năng chống chịu và thích ứng của cộng đồng WWF-Úc, dự án đang chuyển từ giai đoạn thí điểm sang xây dựng lộ trình nhân rộng. Việc xác định rõ giá trị và đảm bảo tính bền vững của các giải pháp dựa vào thiên nhiên sẽ giúp thu hút thêm nguồn lực đầu tư trong tương lai, ngay cả khi dự án kết thúc.

Tại hội thảo nói trên, ông Nguyễn Phước Thiện - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, sau sáp nhập, tỉnh có quy mô diện tích 5.938,64 km2, dân số khoảng 4,37 triệu người, tạo thêm dư địa để tổ chức lại không gian phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp.

Tuy nhiên, người dân cũng đang gặp những thách thức ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, do đó, cách tiếp cận “thuận thiên” phát triển hài hòa với tự nhiên, được tỉnh xác định là hướng đi tất yếu và lâu dài.

Trong thời gian tới, Đồng Tháp xác định chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường làm định hướng, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Các ngành hàng chủ lực như cây ăn trái, hoa kiểng, cá tra xuất khẩu sẽ được tập trung phát triển theo hướng quy mô lớn, đạt tiêu chuẩn an toàn, GAP và hữu cơ.

×