Rừng cấm hàng trăm năm giữa làng quê Đà Nẵng: “Dù cho tiền tỷ cũng không ai dám chặt một cây”

Khu rừng nguyên sinh như “bức bình phong” che chở cả ngôi làng

Rừng Cấm Miếu nằm cách Quốc lộ 1 đoạn qua xã Quế Sơn Trung hơn 10 km về phía tây. Từ xa, cả khu rừng hiện lên xanh thẫm giữa những cánh đồng lúa và các khoảnh keo trải dài của người dân địa phương.

Khó ai tin rằng ngay cạnh khu dân cư đông đúc lại tồn tại một cánh rừng nguyên sinh gần như còn nguyên vẹn, không có dấu vết bị khai thác hay tàn phá.

Theo nhiều bậc cao niên, khu rừng đã tồn tại từ thời những cư dân đầu tiên đặt chân đến vùng đất này khai hoang lập làng.

Cụ Đình Bảy (78 tuổi, người làng Nghi Sơn) nhớ lại từ khi còn nhỏ đã thấy khu rừng sừng sững như một phần không thể tách rời của làng quê.

“Từ khi sinh ra tôi đã thấy khu rừng này rồi. Đây là nơi gìn giữ truyền thống của làng nên ai cũng quý. Đã là báu vật thì không ai dám phá”, cụ kể.

Theo sử liệu địa phương, khoảng cuối năm 1471, các bậc tiền hiền gốc Thanh - Nghệ - Tĩnh theo các cánh quân nhà Lê vào Nam khai phá vùng đất mới. Khi dừng chân ở vùng đất này lập nghiệp, họ lấy tên quê cũ đặt cho làng là Nghi Sơn. 

Người xưa chọn khu rừng làm nơi dựng làng vì xem đây như “bức bình phong” khổng lồ che chắn mỗi khi giông bão kéo đến. Để tưởng nhớ tổ tiên, người dân dựng một ngôi miếu ngay bìa rừng để hương khói.

Về sau, trong kháng chiến chống Mỹ, bom đạn khiến ngôi miếu bị hư hại nặng. Dân làng sau đó góp công góp của dời miếu vào trung tâm làng, nhưng khu rừng vẫn được giữ nguyên trạng như vùng đất thiêng không ai được xâm phạm. 

Mỗi năm vào mùng 8 tháng Giêng âm lịch, con cháu làng Nghi Sơn đều tổ chức lễ cúng thành hoàng làng để tưởng nhớ tiền nhân. Không chỉ người trong làng, nhiều người dân ở các địa phương khác cũng tìm về dâng lễ cầu bình an, may mắn. 

Bước sâu vào khu rừng, cảnh tượng khiến nhiều người choáng ngợp. Những thân cây cổ thụ cao vút chen kín lối đi, dây leo phủ chằng chịt, nhiều gốc cây lớn đến mức 2-3 người ôm không xuể.

Người dân địa phương cho biết trong rừng có rất nhiều loại gỗ quý như gõ, sơn, mít nài… với trữ lượng ước tính hàng nghìn mét khối. Thế nhưng suốt hàng trăm năm, gần như không ai dám đụng đến.

“Đừng nói tiền triệu, dù cho cả tiền tỉ thì dân làng chúng tôi cũng không ai đụng đến một cây”, cụ Bảy quả quyết. 

Hương ước giữ rừng và những câu chuyện khiến người dân “sợ thần rừng”

Có thời điểm nạn khai thác gỗ quý diễn ra rầm rộ ở nhiều nơi, khu rừng Cấm Miếu cũng trở thành mục tiêu nhòm ngó của không ít người.

Để bảo vệ rừng, các bậc cao niên cùng trưởng các dòng họ trong làng đã lập ra hương ước riêng với những quy định nghiêm khắc.

Theo đó, mọi người dân từ già đến trẻ đều có trách nhiệm giữ rừng. Ai tự ý đốn cây, đốt than, lấy củi sẽ bị phạt tiền hoặc phạt lúa gạo. Trường hợp vi phạm nghiêm trọng có thể bị trục xuất khỏi làng. Người ngoài nếu xâm hại rừng khi bị phát hiện cũng bị giữ lại xử lý nghiêm rồi mới cho về. 

Không chỉ có hương ước, quanh khu rừng còn tồn tại hàng loạt câu chuyện linh thiêng được truyền từ đời này sang đời khác.

Cụ Bảy kể, thời mới thành lập hợp tác xã, dân làng từng xin chặt một số cây tạp trong rừng để bán lấy tiền xây dựng trụ sở.

Thế nhưng khi xe chở gỗ vừa rời khỏi rừng thì bất ngờ bị lật. Sau đó, người ta thuê xe cẩu đến kéo nhưng chỉ nâng được xe, còn những khúc gỗ thì nằm im không thể di chuyển. 

Một câu chuyện khác được người dân truyền miệng là thời chiến tranh, có đơn vị biệt động quân từng phóng hỏa đốt rừng để ngăn quân giải phóng ẩn náu. Tuy nhiên đúng lúc lửa bùng lên thì trời nổi giông, mưa lớn bất ngờ dập tắt đám cháy. 

Theo người dân địa phương, bất cứ ai vào rừng săn bắt chim thú hay chặt cây đều bị “thần rừng” quở phạt bằng đau ốm hoặc gặp tai nạn.

“Nhiều người từng vào rừng chặt củi, khi về đến nhà thì mặt sưng phù, phải quay lại miếu khấn xin mới khỏi”, một người dân kể. 

Chính những câu chuyện ấy khiến từ trẻ con đến người già ở làng Nghi Sơn đều tuyệt đối không dám xâm hại khu rừng.

Ông Nguyễn Văn Hoạt, người dân làng Nghi Sơn, cho biết từ nhỏ đã được cha mẹ dạy rằng phải giữ rừng như giữ chính ngôi làng của mình.

“Không ai dám phá rừng, chỉ tìm cách để bảo vệ nó thôi”, ông Hoạt nói. 

Để giữ “lá phổi xanh”, mỗi nhóm hộ dân trong làng đều cử người thay phiên tuần tra rừng hằng tuần. Nếu phát hiện người lạ có dấu hiệu khai thác gỗ sẽ lập tức báo chính quyền.

Theo cán bộ thôn Nghi Sơn, người dân từng nhiều lần phát hiện các nhóm lạ mặt muốn vào khai thác gỗ và kịp thời phối hợp cơ quan chức năng ngăn chặn. Điều khiến dân làng tự hào là suốt nhiều năm qua không có bất kỳ người dân nào vi phạm hương ước giữ rừng. 

Không chỉ bảo vệ cây rừng, người dân còn gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên trong khu vực. Nhiều loài chồn, sóc, chim, gà rừng sinh sống trong rừng nhưng không ai săn bắt vì được xem là “lộc rừng”. 

Ông Ngô Văn Nhanh, Chủ tịch UBND xã Quế Sơn Trung thông tin, hương ước bảo vệ rừng của làng Nghi Sơn đã tồn tại hàng trăm năm và đến nay vẫn phát huy hiệu quả rõ nét. Không chỉ là những quy định mang tính răn đe, hương ước đã trở thành ý thức tự giác của người dân, giúp cộng đồng cùng nhau gìn giữ gần 10ha rừng Cấm Miếu gần như nguyên vẹn, trở thành “báu vật xanh” và không gian văn hóa, tâm linh của làng.

"Thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục rà soát, bổ sung hương ước để phù hợp với quy định pháp luật; đẩy mạnh tuyên truyền cho thế hệ trẻ. Đồng thời, hoàn thiện hồ sơ đề nghị Sở Văn hóa, thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng công nhận Lễ hội Khai Sơn là di sản văn hóa phi vật thể", Chủ tịch UBND xã Quế Sơn Trung cho hay

×