Ruộng ớt từng cháy vàng do nhiễm mặn, nay nông dân Đà Nẵng đã bớt lo thất thu nhờ cách gì?

Xót xa vụ mùa mất trắng vì nhiễm mặn

Nằm ở nơi giao nhau giữa sông Túy Loan và sông Yên, thôn Thạch Bồ, xã Hòa Vang, TP Đà Nẵng được bồi đắp bởi nguồn phù sa màu mỡ, thuận lợi để phát triển nông nghiệp.

Với nhiều lao động trung niên và cao tuổi, ruộng đồng vẫn là nguồn thu nhập chính. Quanh năm bám đất, sau mỗi vụ lúa, người dân tại đây lại trồng xen canh ớt xanh, đậu phộng, các loại rau màu... để tăng thêm thu nhập, chỉ để đất nghỉ khi mùa lũ về. Trong đó, cây ớt, đậu phộng đang là cây trồng chủ lực, đem lại nguồn thu ổn định cho nhiều hộ dân.

Thế nhưng, những năm gần đây, cùng với biến đổi khí hậu, nạn xâm nhập mặn đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất tại địa phương. Nghiêm trọng nhất là tháng 4 năm ngoái, nước sông Yên, sông Túy Loan bị nhiễm mặn, bà con không biết nên vẫn bơm nước tưới, nhiều ruộng ớt, ruộng đậu phộng vào độ thu hoạch bỗng cháy vàng đồng loạt.

Nhớ lại vụ ớt năm ngoái, bà Trần Thị Lan, người dân thôn Thạch Bồ vẫn không khỏi xót xa. Bà Lan kể, do nước giếng khoan tại địa phương bị nhiễm phèn, người dân Thạch Bồ lâu nay chủ yếu lấy nước từ sông để phục vụ tưới tiêu. Nhưng năm ngoái, nhiều ruộng ớt, đậu phộng đang chuẩn bị cho thu hoạch bỗng dưng vàng lá, héo rũ rồi chết dần. Không chỉ cây ớt, đậu phộng mà nhiều diện tích lúa trong thôn cũng bị ảnh hưởng.

"Ban đầu thấy cây héo, chúng tôi nghĩ do sâu bệnh hay thời tiết nên tìm đủ cách cứu. Nhưng càng chăm cây càng chết. Ngay cả ruộng của nông dân giỏi nhất thôn là ông Đặng Văn Trình cũng bị thiệt hại. Chúng tôi lo lắm, đến lúc mời chuyên gia về mới biết do nguồn nước bị nhiễm mặn", bà Lan kể lại.

Ông Võ Sỏ - Chi hội trưởng Chi hội Nông dân thôn Thạch Bồ ước tính, do nhiễm mặn, vụ năm ngoái nhiều hộ thất thu, mỗi hộ phải thiệt hại từ gần chục đến hơn chục triệu đồng.

"Như cây ớt trồng từ tháng 11 âm lịch, bình thường sẽ cho thu hoạch lai rai khoảng 10 tháng, cho đến trước khi mùa lũ về. Một sào ớt nếu canh tác tốt có thể thu về từ 15-20 triệu đồng/vụ. Giờ cây chết hàng loạt vì nhiễm mặn, chúng tôi đành chịu lỗ, chuyển sang trồng rau màu ngắn ngày", ông Sỏ bảo.

Chủ động ứng phó với xâm nhập mặn

Sau vụ mùa thất bát vì nhiễm mặn, điều khiến người dân Thạch Bồ trăn trở nhất không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn là nỗi lo do thiếu thông tin cảnh báo để ứng phó kịp thời với tình trạng xâm nhập mặn.

Theo ông Võ Sỏ, trước đây người dân chủ yếu theo dõi thông tin hạn mặn qua báo đài hoặc nhận biết dựa vào kinh nghiệm quan sát thực tế. Nhiều trường hợp chỉ đến khi cây trồng xuất hiện dấu hiệu héo úa, vàng lá mới phát hiện nguồn nước đã bị nhiễm mặn.

Trong khi đó, biến đổi khí hậu khiến tình trạng xâm nhập mặn ngày càng khó lường. Để đảm bảo hiệu quả kinh tế, người nông dân cần được tiếp cận thông tin và những công cụ cảnh báo sớm về chất lượng nguồn nước.

Xuất phát từ thực tiễn đó, mô hình cộng đồng giám sát chất lượng nguồn nước đã được triển khai thí điểm tại thôn Thạch Bồ.

Đây là mô hình nằm trong khuôn khổ dự án Thúc đẩy hiệu quả sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ môi trường và quản lý bền vững tài nguyên nước tại thành phố Đà Nẵng, do Trung tâm Nghiên cứu môi trường và cộng đồng (CECR) phối hợp với TP Đài Nẵng triển khai với sự tài trợ của Tổ chức Stichting Oxfarm Novib.

Sau khi tham gia dự án, một tổ giám sát cộng đồng tại thôn Thạch Bồ đã được thành lập. Các thành viên trong tổ giám sát đều đã được tập huấn kiến thức về môi trường và trang bị thiết bị đo chất lượng nước. Nhờ vậy, ngay tại thôn, người dân cũng có thể chủ động giám sát chất lượng nguồn nước, trước khi đưa vào tưới tiêu, sinh hoạt.

Ông Võ Văn Viên, Trưởng thôn Thạch Bồ cho biết thêm, ngoài việc quan sát bằng cảm quan, các thành viên trong tổ giám sát đều có thể sử dụng thiết bị để kiểm tra các chỉ số như độ mặn, độ pH và độ đục của nước.

Hoạt động giám sát được tổ thực hiện định kỳ hai lần mỗi tháng. Vào mùa khô hoặc những thời điểm có nguy cơ xâm nhập mặn cao, việc kiểm tra được thực hiện thường xuyên hơn, nhất là trước khi vận hành các trạm bơm tưới.

“Chỉ khi các chỉ số nằm trong ngưỡng an toàn, chúng tôi mới bơm nước từ sông vào đồng ruộng”, ông Viên nói.

Không chỉ hỗ trợ thiết bị, dự án còn xây dựng mạng lưới kết nối giữa người dân và chính quyền địa phương.

Thông qua nhóm Zalo của tổ hợp tác sản xuất, người dân có thể cập nhật nhanh tình hình độ mặn của nguồn nước, diễn biến sâu bệnh trên cây trồng cũng như các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, vật tư sản xuất. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường trên đồng ruộng, thông tin được chia sẻ ngay để cơ quan chuyên môn kiểm tra và hỗ trợ xử lý kịp thời.

Cùng với đó, các hộ dân được hướng dẫn các biện pháp canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu. Trên cơ sở khảo sát thực tế, các chuyên gia trong dự án đã khuyến nghị cải tạo đất, sử dụng phân hữu cơ, điều chỉnh phương pháp tưới, luân canh cây trồng và chủ động phòng trừ sâu bệnh nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm thiểu rủi ro.

Đánh giá cao hiệu quả của mô hình, ông Đặng Xuân Thành - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Hòa Vang (TP Đà Nẵng) cho biết, sản xuất nông nghiệp trên địa bàn đang chịu tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Trong mùa khô, tình trạng xâm nhập mặn trên các tuyến sông thường xuyên xảy ra, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với cây trồng.

“Năm ngoái, nhiều diện tích lúa, ớt và đậu phộng bị thiệt hại do người dân không phát hiện kịp thời nguồn nước nhiễm mặn. Vì vậy, các giải pháp giám sát chất lượng nước phục vụ sản xuất có ý nghĩa rất quan trọng, giúp người dân chủ động hơn trong sản xuất, giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Hiện nay, xã Hòa Vang đã hỗ trợ thôn Thạch Bồ hệ thống kênh tưới tiêu. Về lâu dài, trong bối cảnh biến đổi khí hậu dẫn đến xâm nhập mặn ngày càng diễn biến phức tạp, địa phương tiếp tục phối hợp với các đơn vị nghiên cứu giải pháp xử lý nguồn nước giếng khoan bị nhiễm phèn. Từ đó, đảm bảo nguồn nước tưới ổn định, phục vụ sản xuất giúp người dân chủ động thích ứng với những tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu”, ông Thành thông tin thêm.

×