Sai lầm lớn của Lưu Bang trước lúc qua đời: Giang sơn suýt rơi vào tay người khác

Nhắc đến Lưu Bang, có lẽ rất khó để đưa ra một đánh giá hoàn toàn công bằng về ông. Trước khi trở thành hoàng đế, Lưu Bang từng có không ít hành động hoang đường, thậm chí khiến nhiều văn nhân cho rằng ông chẳng có tố chất của một vị minh quân.

Có người nói Lưu Bang sở dĩ giành được thiên hạ chẳng qua vì thời đó không xuất hiện một anh hùng thực sự đủ sức đối đầu với ông. Nhưng cách nhìn này rõ ràng quá phiến diện.

Bởi dù Lưu Bang từng có những năm tháng khá bê tha, triều đại Đại Hán mà ông gây dựng cuối cùng vẫn trở thành một trong những đế quốc hùng mạnh nhất lịch sử Trung Hoa.

Điều ít người biết là trước khi qua đời, Lưu Bang từng mắc một sai lầm nghiêm trọng. Sai lầm ấy suýt khiến giang sơn nhà Hán bị đảo lộn, thậm chí có nguy cơ đổi sang họ khác. Nhưng trớ trêu thay, chính biến cố ấy về sau lại vô tình đặt nền móng cho một giai đoạn thịnh trị của nhà Hán.

Người phụ nữ đứng sau Lưu Bang

Là người vợ đầu của Lưu Bang, Lữ Trĩ thường được lịch sử nhớ tới với hình ảnh một Hoàng hậu lạnh lùng và tàn nhẫn.

Thế nhưng thuở ban đầu, Lữ Trĩ hoàn toàn không phải người phụ nữ như vậy.

Khi Lưu Bang còn chưa làm nên sự nghiệp, bà từng là một người vợ đảm đang, hết lòng chăm lo gia đình. Lưu Bang khi ấy xuất thân thấp kém, tính tình phóng túng, thường xuyên tụ tập bạn bè ăn uống nhưng lại chẳng có tiền thanh toán.

Mỗi lần như vậy, Lữ Trĩ âm thầm đứng ra trả nợ. Vì giữ thể diện cho chồng, bà thậm chí không nói cho Lưu Bang biết.

Khi nghe chồng có ý định gây dựng sự nghiệp, Lữ Trĩ còn đem cả của hồi môn bán đi để hỗ trợ ông. Nếu chỉ nhìn vào những năm tháng ấy, Lữ Trĩ quả thực là một người vợ lý tưởng. Nhưng thời thế khắc nghiệt đã thay đổi con người.

Những năm tháng địa ngục

Cuối thời Tần, thiên hạ đại loạn. Lưu Bang dần trở thành một thế lực quân sự đáng kể, còn Lữ Trĩ phải ở lại quê nhà chăm sóc cha mẹ chồng và các con.

Sau đó, bà tìm cách đưa cả gia đình đến với Lưu Bang. Nhưng trên đường đi, đoàn người bị chia cắt. Lữ Trĩ không may rơi vào tay quân của Hạng Vũ.

Ban đầu, Hạng Vũ cho rằng bắt được vợ Lưu Bang sẽ là một con bài mặc cả cực kỳ giá trị. Thế nhưng Lưu Bang không dễ dàng khuất phục.

Cuộc chiến Hán–Sở tiếp tục kéo dài, còn Lữ Trĩ phải sống nhiều năm trong thân phận tù nhân.

Không ai biết chính xác bà đã trải qua những gì trong quãng thời gian ấy. Nhưng khi được giải thoát, người phụ nữ từng dịu dàng năm nào đã không còn như trước.

Đau đớn hơn, khi trở về bên Lưu Bang, bà phát hiện bên cạnh ông đã xuất hiện một người phụ nữ trẻ đẹp khác: Thích phu nhân.

Lữ Trĩ không làm ầm ĩ. Bà lựa chọn im lặng.

Sau khi Lưu Bang đánh bại Hạng Vũ, thống nhất thiên hạ, Lữ Trĩ trở thành Hoàng hậu.

Tưởng như đó là kết thúc có hậu cho người phụ nữ từng chịu vô số khổ đau. Nhưng thực tế lại hoàn toàn khác.

Sai lầm của Lưu Bang và nguy cơ “đổi họ” nhà Hán

Lưu Bang qua đời năm 195 TCN. Thái tử Lưu Doanh kế vị, trở thành Hán Huệ Đế.

Nhưng Lưu Doanh là một vị hoàng đế khá yếu thế. Quyền lực thực tế nhanh chóng rơi vào tay mẹ ông – Lữ hậu.

Từ đây, triều đình nhà Hán bước vào thời kỳ quyền lực nằm trong tay họ Lữ. Lữ Trĩ bắt đầu thanh toán những người từng đối đầu hoặc làm tổn thương mình.

Đỉnh điểm là việc bà loại bỏ những người thuộc phe đối lập, đặc biệt là Thích phu nhân và những người ủng hộ con trai của bà ta là Triệu vương Như Ý.

Sau khi Hán Huệ Đế qua đời, Lữ Trĩ tiếp tục kiểm soát triều đình thông qua các hoàng đế trẻ.

Các thành viên họ Lữ lần lượt được đưa vào những vị trí quyền lực. Đây chính là thời điểm nhà Hán đứng trước một nguy cơ rất lớn: quyền lực nhà nước có thể chuyển từ họ Lưu sang họ Lữ.

Và đây cũng chính là “sai lầm” lớn nhất của Lưu Bang khi ông còn sống.

Lưu Bang từng nhận thức rõ nguy cơ từ ngoại thích. Ông đã lập ra “Bạch Mã chi minh”, thề rằng chỉ người họ Lưu mới được làm vương, còn những người không mang họ Lưu nếu muốn trở thành vương sẽ bị thiên hạ cùng tiêu diệt.

Nhưng sau khi ông qua đời, Lữ Trĩ vẫn từng bước đưa người họ Lữ vào trung tâm quyền lực. Nếu họ Lữ thành công trong việc thay thế hoàn toàn họ Lưu, công sức mà Lưu Bang bỏ ra để dựng nên đế quốc Hán có thể đã kết thúc theo một cách hoàn toàn khác.

Nhưng Lữ Trĩ lại vô tình cứu nhà Hán

Điều đáng ngạc nhiên là Lữ Trĩ không chỉ để lại một di sản đẫm máu.

Trong thời gian nắm quyền, bà tiếp tục chính sách tương đối mềm dẻo của Lưu Bang, giảm nhẹ sưu thuế, hạn chế chiến tranh và tạo điều kiện để dân chúng phục hồi sau nhiều thập niên chiến loạn. Đó là điều đặc biệt quan trọng.

Nhà Hán khi ấy vừa trải qua chiến tranh cuối thời Tần, cuộc tranh hùng giữa Hán và Sở, cộng thêm những cuộc nổi dậy và chiến tranh với các thế lực bên ngoài. Nền kinh tế cần thời gian để hồi phục.

Lữ Trĩ không tiếp tục chính sách chinh phạt quy mô lớn. Bà chú trọng ổn định trong nước. Những nền móng ấy sau này góp phần tạo nên thời kỳ được gọi là Văn Cảnh chi trị, dưới thời Hán Văn Đế và Hán Cảnh Đế. Vì vậy, đánh giá Lữ Trĩ chỉ bằng hai chữ “tàn nhẫn” là chưa đủ.

Bà quả thực đã tiến hành những cuộc thanh trừng chính trị khốc liệt và đưa gia tộc họ Lữ lên quá cao. Nhưng đồng thời, bà cũng giúp nhà Hán có được một khoảng thời gian tương đối ổn định để phục hồi.

“Đế vương” không ngai

Điều thú vị là Tư Mã Thiên – người vốn không dễ dàng dành lời khen cho những nhân vật gây tranh cãi – lại dành cho Lữ hậu một vị trí đặc biệt trong Sử ký.

Ông đưa Lữ hậu vào phần “Lữ Thái hậu bản kỷ”, tức đặt bà trong hệ thống các “bản kỷ” vốn chủ yếu dành cho những người nắm quyền tối cao.

Điều này phản ánh một thực tế lịch sử rất rõ: dù trên danh nghĩa Lữ Trĩ không phải hoàng đế, trong một thời gian dài, bà mới là người thực sự điều khiển triều đình nhà Hán.

Sau khi Lữ Trĩ qua đời năm 180 TCN, thế lực họ Lữ nhanh chóng bị các đại thần và các chư hầu họ Lưu tiêu diệt. Hán Văn Đế được đưa lên ngôi.

Điều tưởng như là một cuộc khủng hoảng suýt khiến nhà Hán đổi chủ cuối cùng lại trở thành một bước ngoặt.

Nhà Hán không những không sụp đổ mà còn bước vào một trong những thời kỳ thịnh trị đầu tiên của mình. Bởi vậy, câu chuyện về Lưu Bang và Lữ Trĩ có một nghịch lý rất đáng suy ngẫm.

Lưu Bang dựng nên nhà Hán, nhưng chính ông đã để lại một bài toán quyền lực chưa được giải quyết. Lữ Trĩ suýt biến bài toán ấy thành cuộc đổi ngôi giữa họ Lưu và họ Lữ, nhưng chính thời kỳ cai trị của bà lại góp phần tạo ra nền tảng cho sự phục hồi của đế quốc.

Lịch sử đôi khi vận hành theo cách cay nghiệt như vậy.

Một vị hoàng đế có thể tưởng rằng mình đã kiểm soát được tương lai bằng những lời thề và sự sắp đặt quyền lực. Nhưng sau khi ông nhắm mắt, những người ở lại mới là người quyết định lời thề ấy có còn giá trị hay không.

Và với Lưu Bang, sai lầm lớn nhất trước lúc qua đời không hẳn là một trận chiến thất bại hay một quyết định quân sự sai lầm.

Đó là việc ông không thể ngăn quyền lực của ngoại thích trỗi dậy.

May mắn cho nhà Hán, cuộc khủng hoảng họ Lữ cuối cùng đã không xóa sổ dòng họ Lưu.

Trái lại, sau cơn bão quyền lực ấy, triều đại do người từng là một đình trưởng nghèo khó dựng nên lại tiếp tục tồn tại, tích lũy sức mạnh và bước vào thời kỳ Văn Cảnh chi trị – tiền đề cho sự hùng mạnh của nhà Hán dưới thời Hán Vũ Đế.

×