Saleem Hammad và giấc mơ đưa nông sản Việt vào thị trường 2 tỷ người Hồi giáo

Đến trường quay Dân Việt vào một ngày cuối tháng Ba, giữa lúc chiến sự Trung Đông- nơi quê nhà của anh - đang diễn ra xung đột nóng bỏng. Saleem không giấu được những trăn trở khi trải lòng rằng, đã 3 năm rồi anh chưa về nhà, một phần vì bận công việc ở Việt Nam, một phần vì những bất ổn của xung đột ở Gaza: "Tôi định tuần sau về nhà Palestine, nhưng vé của tôi đã bị hủy 4 lần rồi, bây giờ tôi chọn ở lại, không phải vì tôi sợ hãi mà vì để bố mẹ yên lòng. Hơn nữa, tôi còn nhiều việc đang phải làm ở đây". Saleem nói, khát khao lớn nhất của anh lúc này không chỉ là kể câu chuyện văn hóa, mà là xây dựng một "con đường" thực thụ để nông sản Việt cập bến thị trường Hồi giáo 2 tỷ dân.

Cuộc trò chuyện của PV Dân Việt với Saleem sẽ hé mở những góc nhìn thú vị về hành trình đặc biệt này.

Chào Saleem, được biết anh đặt chân đến Hà Nội lần đầu vào năm 2011. Ấn tượng đầu tiên của chàng trai Palestine ngày ấy về đất nước hình chữ S là gì?

- Hành trình 15 năm gắn bó với Việt Nam khi nhìn lại vẫn khiến tôi cảm thấy khó tin. Tôi tự hỏi liệu đó có phải là chính mình không? Bởi khi mới sang đây, tôi chỉ là một chàng thanh niên 18 tuổi, đúng nghĩa là một "con ếch ngồi đáy giếng" vừa bước ra khỏi thế giới nhỏ bé từ một làng quê ở Palestine. Nơi ấy chỉ toàn đồi núi và cây oliu, tôi thậm chí còn chưa kịp đặt chân ra thành phố lớn nào trước khi đến Việt Nam.

Ấn tượng đầu tiên của tôi về Việt Nam rất đặc biệt. Trên chuyến xe từ sân bay về trường đại học, bác tài xế bảo tôi hãy mở cửa sổ và nhìn về phía bên phải khi xe đi qua đường Thanh Niên. Tôi sững sờ trước một biển nước mênh mông mà sau này mới biết đó là Hồ Tây. Lúc đó, một mùi thơm phức ùa vào xe khiến tôi ấn tượng mãi. Phải mất vài năm học tiếng Việt, trải qua thêm vài mùa thu Hà Nội, tôi mới biết đó là hương hoa sữa. Tôi thấy mình may mắn khi đến vào tháng 11, đúng mùa đẹp nhất của Thủ đô. Cái duyên ấy đã khiến tôi yêu mảnh đất này từ bước chân đầu tiên.

Với tôi, tiếng Việt chính là phương tiện kỳ diệu để chạm vào trái tim người bản địa. Càng học, tôi càng hiểu sâu về văn hóa và con người nơi đây. Có một câu nói tôi rất tâm đắc: "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn". Tôi yêu Việt Nam sâu sắc như yêu chính bản thân mình, yêu Palestine vậy.

Lý do tôi yêu Việt Nam đến thế là vì tôi nhìn thấy ở đây một nguồn hy vọng cho dân tộc mình. Quá khứ của Việt Nam chính là hiện tại của Palestine, và sự hòa bình, phát triển hiện tại của Việt Nam chính là tương lai mà tôi mơ ước cho quê hương mình. Sống ở đây, tôi không chỉ tìm kiếm sự nghiệp hay những món ăn ngon, mà là để nuôi dưỡng tinh thần và niềm tin.

Đặc biệt, tôi mang ơn sự thân thiện của người Việt. Họ rất hay khen và động viên người khác. Dù tôi mới bập bẹ nói được một từ chưa chuẩn, họ đã hào hứng khích lệ: "Nói tiếng Việt giỏi thế!". Sự trân trọng đó giúp một người nước ngoài như tôi cảm thấy tự tin và thoải mái như đang ở nhà. Tôi thường nói vui rằng: "Người Việt Nam có thể chưa giàu về vật chất, nhưng chắc chắn là dư thừa tình cảm". Chính tâm hồn của người Việt đã níu chân tôi ở lại đất nước này lâu đến thế. Nhân đây, tôi muốn gửi một lời cảm ơn chân thành nhất tới toàn thể người dân Việt Nam.

Từ một du học sinh, đến khi "ở lại như một người Việt”, đâu là những cột mốc quan trọng nhất trong hành trình của anh?

- Có rất nhiều cột mốc quan trọng. Tôi đến Việt Nam với tư cách một sinh viên trẻ từ đất nước Palestine xa xôi và không ngờ rằng nơi đây lại mang đến cho mình nhiều bước ngoặt đến thế.

Mọi thứ bắt đầu khi tôi nỗ lực chứng minh bản thân trong học tập và nhận được sự chú ý từ các thầy cô. Bước ngoặt đầu tiên là khi Đài Truyền hình Việt Nam đến trường Đại học Hà Nội phỏng vấn sinh viên. Cô giáo đã chọn tôi và khích lệ: "Em cứ nói tự nhiên như đang nói chuyện với cô thôi". Sau buổi phỏng vấn ấy, chương trình Cà phê sáng đã liên hệ mời tôi tham gia. Đó là một cơ hội vô cùng quý giá mà tôi luôn trân trọng.

Từ đó, tôi nhận ra "bí quyết" thành công chính là vốn tiếng Việt. Nhờ nó, tôi có cơ hội tham gia đóng phim, làm người mẫu, diễn viên quảng cáo và là nhân vật trải nghiệm trong hàng trăm chương trình truyền hình. Những chuyến đi dọc miền đất nước đã giúp tôi tích lũy kiến thức sâu rộng về ẩm thực, địa danh và con người Việt Nam, giúp tôi tốt nghiệp xuất sắc khoa Việt Nam học năm 2016.

Sau khi tốt nghiệp, tôi bắt đầu viết các bài giới thiệu về Việt Nam bằng tiếng Ả Rập, dẫn các đoàn du lịch và thương mại. Năm 2017, tôi vinh dự được một tờ báo Ả Rập bình chọn là một trong Top 100 người Ả Rập có sức ảnh hưởng lớn nhất thế giới.

Trong văn hóa Ả Rập, chúng tôi có phương châm: "Ai nhìn mình bằng một mắt, mình nhìn họ bằng hai mắt". Tôi luôn tâm niệm phải "uống nước nhớ nguồn" và cống hiến ngược lại cho mảnh đất đã nuôi dưỡng mình. Tôi đã nỗ lực thúc đẩy hiểu biết về lĩnh vực Halal để nông sản Việt Nam có thể xuất khẩu sang Trung Đông. Tôi tin rằng mình có thể là nhịp cầu kết nối kinh tế, ngoại giao và thương mại giữa hai bên.

Dù đôi khi gặp khó khăn, tôi luôn tự nhủ: "Vạn sự khởi đầu nan", hay như câu ngạn ngữ Ả Rập tương đồng với Việt Nam: "Cây nào có quả thì mới bị ném đá". Tôi chọn lối sống tích cực, minh bạch và lương thiện để trả ơn những người xung quanh.

Năm 2023, tôi đã dịch cuốn sách "Võ Nguyên Giáp - Vị tướng của nhân dân" sang tiếng Ả Rập để giúp người Palestine hiểu thêm về cách mạng và sự thành công của Việt Nam. Gần đây, tôi cũng đã hoàn thành việc dịch hai cuốn sách của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng về văn hóa và ngoại giao. Tôi vô cùng kính trọng và ngưỡng mộ Bác Trọng nên việc hoàn thành các bản dịch này là một niềm tự hào lớn. Sắp tới, tôi hy vọng có cơ hội dịch thêm các tác phẩm về Bác Hồ.

Song song đó, tôi chọn sản xuất các video ngắn trên mạng xã hội để lan tỏa thông tin nhanh chóng và dễ tiếp cận hơn đến đại chúng trong thời đại công nghệ hiện nay.

Năm 2016, khi xách vali về nước, tôi mang theo niềm tự hào tốt nghiệp nhưng trong lòng lại mang một nỗi buồn sâu sắc vì nhớ Việt Nam da diết. Tại quê nhà Palestine lúc đó vẫn còn chiến tranh và sự chiếm đóng, tôi không thể phát huy hết khả năng của mình.

Sau 9 tháng, tôi đã đưa ra quyết định lớn nhất đời mình: Quay trở lại Việt Nam. Tôi chưa bao giờ hối hận vì điều đó. Sống và làm việc tại đây, tôi thấy mình có thể đóng góp nhiều hơn cho cả Palestine và mối quan hệ hữu nghị giữa hai dân tộc. Mỗi hành động, mỗi kết quả tôi đạt được đều là minh chứng cho tình yêu và sự gắn bó bền chặt của tôi với mảnh đất hình chữ S này.

Có kỷ niệm nào với người dân Việt Nam khiến anh cảm thấy mình không còn là “người nước ngoài”?

- Dù cố gắng đến đâu, tôi cũng không thể thay đổi diện mạo để trở thành người Việt, nhưng tôi hoàn toàn có thể trở thành một công dân Việt. Tôi tự hào vì mình là người Palestine – vùng đất Thánh thiêng liêng. Chính niềm tự hào về nguồn gốc ấy lại khiến người Việt yêu quý tôi hơn, vì họ thấy một người biết trân trọng lịch sử và gia đình. Tôi luôn tin rằng, ai không có ích cho gia đình và đất nước mình thì cũng chẳng thể có ích cho người khác.

Nhưng sống ở đây lâu, sự "Việt hóa" đã ngấm vào máu thịt từ lúc nào không hay. Đôi khi tôi không còn suy nghĩ hay phản xạ bằng tiếng Ả Rập nữa mà chuyển sang tiếng Việt một cách tự nhiên.

Trước khi đặt chân đến đây, Việt Nam trong hình dung của anh là một đất nước như thế nào? Điều gì đã thúc đẩy anh đưa ra quyết định bước ngoặt này?

- Thực tế, trước khi sang, hiểu biết của tôi về Việt Nam chỉ gói gọn trong hai cái tên: Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Dù lịch sử cấp ba tại Palestine có dạy về các phong trào giải phóng dân tộc, nhưng thú thật lúc đó tôi chỉ học để đi thi chứ chưa thực sự tò mò về chính trị hay địa lý thế giới.

Tuy nhiên, thế hệ cha chú tôi thì khác, họ cực kỳ am hiểu và ngưỡng mộ Việt Nam. Tôi vẫn nhớ như in năm 2013, khi tôi trở về quê nhà, một người bác của tôi đã kể vanh vách số lượng máy bay B-52 bị Việt Nam bắn rơi, số quân nhân Mỹ tử trận và những thiệt hại kinh tế mà Mỹ phải gánh chịu. Bác bảo: "Ngày nào tôi cũng ôm cái đài để nghe về cuộc cách mạng của Việt Nam. Chúng tôi yêu và ủng hộ tinh thần thép của người Việt khi đánh bại những đế chế lớn như Pháp và Mỹ". Trong mắt người Palestine thế hệ trước, Việt Nam giống như một huyền thoại bước ra từ đời thực.

Càng sống lâu, tôi càng cảm nhận rõ sự vĩ đại của Việt Nam không chỉ nằm ở trang sử hào hùng mà còn ở những thành tựu hiện tại. Nhìn lại lịch sử từ những cơn đói, thảm họa chiến tranh, thời kỳ bao cấp cho đến giai đoạn Đổi mới, Việt Nam đã có những bước tiến thần kỳ về cả kinh tế lẫn ổn định xã hội.

Tôi đã đi du lịch nhiều nơi như Thái Lan hay Malaysia. Dù mỗi nơi có một vẻ đẹp riêng, nhưng tôi luôn lấy Việt Nam làm hệ quy chiếu. Nhiều người khen ngợi du lịch nước ngoài, nhưng tôi nghĩ đó là vì họ chưa thấy hết cái "rừng vàng biển bạc" của Việt Nam. Việt Nam đẹp tự nhiên nhưng không phải "tự nhiên mà đẹp", đó là kết quả từ sự nỗ lực gìn giữ và phát triển của con người nơi đây. Tôi nể phục cách người Việt không chỉ dựa vào tài nguyên sẵn có mà còn không ngừng sáng tạo để vươn lên.

Đó là lòng yêu nước và tinh thần quốc tế cao cả. Hiếm có dân tộc nào có tinh thần đoàn kết và sẵn lòng giúp đỡ bạn bè quốc tế như Việt Nam. Tôi vẫn nhớ thời điểm dịch Covid-19, dù bản thân còn thiếu vaccine nhưng Việt Nam vẫn sẵn sàng chia sẻ, tài trợ vaccine cho nước bạn Lào.

Điều đó minh chứng cho một triết lý mà tôi rất tâm đắc: "Bạn không cần phải thật giàu có mới có thể giúp đỡ người khác". Đôi khi chỉ cần một nụ cười, một lời động viên cũng là sự giúp đỡ vô giá.

Nếu gọi tên lựa chọn này, anh nghĩ đó là “đi theo trái tim” hay một chiến lược dài hạn?

- Thành thực mà nói, tôi chẳng có chiến lược nào cả. Nếu bảo rằng mình đã có kế hoạch sẵn từ ngày đó thì tôi là người nói dối. Chiến lược của tôi chỉ thực sự hình thành và rõ nét dần khi tôi bắt đầu sống và có những điều kiện nhất định tại Việt Nam.

Người Việt có câu rất hay: "Có thực mới vực được đạo". Ngày ấy, tôi sang đây khi mới 18 tuổi, trong tay chẳng có gì ngoài chính bản thân mình. Tôi không có tiền, không có mối quan hệ, cũng chưa có kiến thức hay trình độ chuyên môn. Lúc đó, lo cho bản thân còn chưa xong, làm sao tôi dám mơ đến những kế hoạch tương lai xa vời?

Tôi biết ơn Việt Nam vô cùng vì đất nước này đã cho tôi nguồn sống và cả một kho tàng kiến thức. Tuổi thanh xuân của tôi hoàn toàn nằm lại nơi đây. Tôi đến khi là một cậu thiếu niên 18 tuổi, và giờ đây khi chuẩn bị bước sang tuổi 33, tôi nhận ra không chỉ sự nghiệp mà cả tính cách, tư duy của mình đều được hình thành và tôi luyện tại Việt Nam. Việt Nam không chỉ là nơi tôi làm việc, mà là nơi tôi học cách làm người.

Sống ở Việt Nam đã thay đổi con người anh như thế nào? Từ suy nghĩ, lối sống và cả khát vọng nữa?

- Thành thực mà nói, ban đầu tôi chỉ nghĩ đến việc làm sao để "no bụng, mặc ấm và ngủ ngon". Tôi đến từ một gia đình nghèo với điều kiện vô cùng khiêm tốn: bố bị tai nạn khi tôi mới 14 tuổi, mẹ là nội trợ. Ngày tôi sang Việt Nam, em trai tôi thậm chí đã phải nghỉ học từ năm lớp 9 để đi làm thay phần tôi, chắt bóp từng đồng gửi sang cho anh trai ăn học. Đó là nỗi niềm mà tôi luôn đau đáu.

May mắn thay, sau một năm bập bẹ học tiếng, tôi đã có thể tự kiếm tiền. Tôi bắt đầu từ việc chạy bàn ở nhà hàng, làm đủ thứ việc linh tinh trước khi bén duyên với dạy học, truyền hình và người mẫu. Đến năm 2016, tôi đã tự mình mở được nhà hàng trị giá hàng trăm triệu đồng. Tôi tự hào vì tất cả những gì mình có đều đổi bằng mồ hôi và nước mắt, không phải đi xin hay dựa dẫm vào ai. Tôi luôn trân trọng khó khăn, vì tiền không làm nên người đàn ông, nhưng người đàn ông bản lĩnh thì chắc chắn làm ra tiền.

Để đền đáp công ơn của em, việc đầu tiên tôi làm khi có điều kiện là xây nhà, mua xe và tổ chức đám cưới cho em trai trước khi lo cho bản thân mình. Đến tận bây giờ, tôi vẫn chưa có nhà riêng, nhưng tôi cảm thấy thanh thản và biết ơn vì đã hoàn thành nghĩa vụ với gia đình.

Khi đã đủ đầy về điều kiện cá nhân, suy nghĩ của tôi bắt đầu lớn hơn, sâu hơn và xa hơn. Tôi không còn chỉ sống cho riêng mình mà bắt đầu nghĩ cho cả hai thế giới: Việt Nam và Palestine. Hiện tại, mỗi hành động của tôi không chỉ đại diện cho cá nhân Saleem, mà còn mang theo hình ảnh của dân tộc Palestine và cả đất nước Việt Nam tôi đang sống.

Ước nguyện lớn nhất của tôi lúc này là có thể trở thành một công dân Việt Nam chính thức. Có được quốc tịch, tôi sẽ tự tin hơn để cống hiến trọn vẹn cho mối quan hệ hữu nghị và sự phát triển của cả hai quốc gia mà tôi cùng yêu kính.

Anh vừa nói đến cột mốc năm 2016 anh tiếp cận lĩnh vực ẩm thực, mở nhà hàng đầu tiên. Tôi tò mò cơ duyên nào từ một người làm ẩm thực Saleem lại tiếp cận thị trường nông sản Việt Nam?

- Thực ra, nhà hàng đầu tiên tôi mở năm 2016 phải đóng cửa sau vài tháng vì tôi có việc bắt buộc phải về Palestine. Đó không phải thất bại, mà là một quãng nghỉ. Cách đây vài tháng, tôi đã mở lại nhà hàng ở Hà Nội – đây là nhà hàng Palestine duy nhất tại Hà Nội hiện nay.

Mục đích tôi mở nhà hàng không hẳn là kinh doanh kiếm lời, vì tôi có những nguồn thu nhập khác tốt hơn và ít vất vả hơn. Tôi làm vì một ước mơ lớn: Thúc đẩy du lịch Việt Nam tới 2 tỷ người Hồi giáo trên thế giới. Hiện nay, khách Hồi giáo đến Việt Nam gặp khó khăn rất lớn vì không tìm được đồ ăn đạt chuẩn Halal.

"Halal" không phải là một loại gia vị hay tên một vùng đất, mà là quy định chế biến theo giáo luật Hồi giáo. Để một sản phẩm là Halal, nó phải sạch từ nguồn gốc đến quy trình. Bất kỳ sản phẩm nào dính đến thịt lợn, từ mỡ, gelatin trong bánh kẹo đến xương trong mỹ phẩm, đều bị coi là "Haram" (cấm kỵ).

Ngay cả cách giết mổ cũng mang tính nhân văn sâu sắc. Chúng tôi phải che mắt con vật để nó không nhìn thấy đồng loại, sử dụng nhát cắt chuẩn xác vào mạch máu cổ như một liều thuốc tê để con vật không đau đớn. Máu phải chảy hết ra ngoài vì đó là nơi chứa nhiều vi khuẩn. Nhờ vậy, thịt Halal luôn sạch hơn, tươi hơn và tốt cho sức khỏe.

Vậy sai lầm lớn nhất của các doanh nghiệp Việt khi muốn tiếp cận thị trường này là gì, thưa anh?

- Đó là tư duy: "Tôi làm sạch, làm ngon thì tại sao anh không ăn?". Vấn đề ở đây không phải là ngon hay sạch theo tiêu chuẩn của bạn, mà là nó có đạt chuẩn niềm tin của chúng tôi hay không.

Nhiều đơn vị hiện nay đang làm giả chứng nhận hoặc làm "chui". Họ nghĩ cứ dán cái tem Halal lên là bán được. Các bạn ơi, đừng làm thế! Nếu một quốc gia như Saudi Arabia hay UAE phát hiện một lô hàng giả mạo, họ có thể cấm vận cả một ngành hàng, thậm chí là cả quốc gia đó. Một lần bất tín là vạn lần bất tin. Cái giá phải trả cho việc mất lòng tin của 2 tỷ người Hồi giáo là cực kỳ khủng khiếp. Đừng vì cái lợi trước mắt mà làm hỏng cả một thị trường tiềm năng.

Khách du lịch Hồi giáo rất giàu có nhưng họ cũng cực kỳ kỷ luật. Dù có đói đến mấy, nếu không có đồ Halal, chúng tôi cũng không ăn. Đây là lý do tại sao khách du lịch Hồi giáo đến Việt Nam họ rất ngại đi ăn ngoài. Họ thường chọn vào những quán của người Ấn Độ hoặc người Malaysia vì họ tin tưởng hơn.

Việc đào tạo nhân sự hiểu về Halal ở Việt Nam hiện nay vẫn còn rất thiếu. Chúng ta có tiềm năng du lịch rất lớn nhưng lại đang bỏ lỡ một lượng khách cực kỳ giàu có từ Trung Đông chỉ vì không có dịch vụ Halal đúng nghĩa. Chính vì thế, dự án "Đường nông sản Việt" của chúng tôi ra đời. Chúng tôi sẽ hướng dẫn doanh nghiệp làm đúng quy trình, lấy chứng nhận thật và đào tạo nhân sự hiểu về văn hóa Hồi giáo. Tôi mong muốn tạo ra một hệ sinh thái Halal bền vững tại Việt Nam. Kinh doanh quốc tế, trước hết, phải là sự tôn trọng khác biệt văn hóa. Đừng lấy thước đo của mình để áp đặt cho người khác. Khi chúng ta hiểu và tôn trọng nhau, lợi ích kinh tế sẽ tự khắc tìm đến. Đồng thời, chúng tôi cũng quảng bá cho khách du lịch quốc tế biết rằng ở Việt Nam cũng có những cơ sở đạt chuẩn. Chúng tôi mong muốn chính phủ và các đại sứ quán hỗ trợ nhiều hơn để tạo ra một hệ sinh thái Halal bền vững.

Theo anh, Việt Nam hiện đang thiếu hụt những gì để có thể cạnh tranh sòng phẳng với các láng giềng như Thái Lan trong việc thu hút dòng khách Hồi giáo cao cấp?

- Câu trả lời nằm ở hạ tầng dịch vụ. Thái Lan đang thực hiện rất tốt việc thu hút khách Hồi giáo: từ sân bay đến khách sạn đều có phòng cầu nguyện và hệ thống nhà hàng Halal tách biệt. Tại Việt Nam, tôi rất mừng khi sân bay Nội Bài đã bắt đầu trang bị phòng cầu nguyện – đây là một tín hiệu chuyển biến rất tích cực.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt vẫn hiểu về Halal một cách đơn giản là "không có thịt heo". Tuy nhiên, Halal là cả một hệ sinh thái, một tiêu chuẩn mang tính nhân văn và sạch sẽ tuyệt đối từ trang trại cho đến bàn ăn. Thị trường Hồi giáo với hơn 2 tỷ dân không chỉ ở Trung Đông xa xôi mà ngay sát vách chúng ta như Indonesia hay Malaysia.

Để một sản phẩm được công nhận Halal, nó phải trải qua quy trình kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt. Chỉ cần một chất nhũ hóa hay hương liệu nguồn gốc động vật không được giết mổ đúng nghi lễ, hoặc một chút cồn bảo quản, toàn bộ sản phẩm sẽ bị coi là Haram (bị cấm).

Vì vậy, yếu tố đầu tiên doanh nghiệp cần là sự trung thực tuyệt đối trong việc kê khai nguyên liệu. Lỗi phổ biến nhất hiện nay là vấn đề nhiễm chéo. Dây chuyền sản xuất có thể tốt, nhưng nếu kho bãi để chung hàng Halal với hàng thường, hoặc xe tải chở hàng vừa chở thịt heo xong mà chưa được vệ sinh theo nghi lễ Ritual Cleansing, hàng hóa sẽ bị trả về ngay lập tức.

Trong văn hóa Hồi giáo, quan trọng nhất không phải là giá thấp nhất mà là niềm tin. Người Ả Rập rất trọng tình cảm; họ có thể mời bạn về nhà ăn cơm, trò chuyện về gia đình trước khi đề cập đến hợp đồng. Nếu bạn cứ hăm hở mở laptop thuyết trình ngay lập tức, bạn có thể thất bại. Hãy học cách tôn trọng giờ cầu nguyện và chào hỏi đúng phong tục.

Khi họ đã tin tưởng và coi bạn là anh em, việc làm ăn sẽ rất bền vững. Ngược lại, tuyệt đối không được lừa dối. Trong cộng đồng Hồi giáo, thông tin lan truyền rất nhanh; một khi bị đưa vào "danh sách đen" vì làm giả chứng nhận, cánh cửa vào thị trường 2 tỷ dân này sẽ đóng sập lại trước mắt bạn.

Việt Nam sở hữu những mặt hàng mà thế giới Hồi giáo rất thèm khát như hạt điều, cà phê, trái cây nhiệt đới. Bản thân chúng vốn đã là "Halal tự nhiên". Thay vì bán thô giá rẻ, chúng ta nên đầu tư vào chế biến sâu.

Bên cạnh đó, mỹ phẩm Halal là phân khúc cực kỳ tiềm năng. Phụ nữ Hồi giáo rất chăm chút bản thân nhưng yêu cầu khắt khe về mỹ phẩm không cồn, không dẫn xuất mỡ động vật. Với nguồn thảo dược quý sẵn có, nếu lấy được chứng nhận Halal, Việt Nam hoàn toàn có thể thắng lớn tại Đông Nam Á và Trung Đông.

Hiện nay, Nhà nước đã quan tâm sâu sát hơn đến việc cấp chứng nhận Halal. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần lưu ý, không phải mọi chứng chỉ đều có giá trị như nhau. Muốn xuất khẩu sang Malaysia, chứng chỉ phải được JAKIM công nhận, sang Indonesia phải được BPJPH thừa nhận.

Việc chọn sai tổ chức cấp chứng nhận sẽ khiến bạn mất trắng chi phí và thời gian. Đừng chỉ nhìn vào tờ giấy chứng nhận, hãy nhìn vào giá trị thừa nhận của nó tại quốc gia mà bạn định bán hàng.

Theo anh, để nông sản Việt đạt chuẩn Halal, cần bắt đầu từ đâu: nông dân, doanh nghiệp hay chính sách nhà nước?

- Thực tế, Việt Nam hiện đã có một số trung tâm kiểm định và cấp chứng nhận Halal do người Việt theo đạo Hồi quản lý. Tuy nhiên, số lượng các cơ quan này còn quá ít.

Một khó khăn khách quan nữa là sự thiếu thống nhất giữa các quốc gia Hồi giáo. Dù quy chuẩn chung về Halal là tương đồng, nhưng mỗi nước lại có cơ quan cấp phép và logo riêng (như Malaysia, Indonesia, các nước vùng Vịnh...). Sự "lằng nhằng" về mặt thủ tục này khiến doanh nghiệp rất dễ bị rối. Lời khuyên của tôi là doanh nghiệp nên tìm đến các đơn vị tư vấn uy tín, làm việc trực tiếp để tránh bị lợi dụng hoặc nhận tư vấn sai lệch.

Vai trò của Nhà nước là cực kỳ quan trọng trong việc giáo dục thị trường. Chúng ta cần tổ chức các diễn đàn, hội thảo thường xuyên hơn – không phải một năm vài lần mà nên là định kỳ hàng tháng với quy mô lớn.

Tại đó, hãy mời những diễn giả có kinh nghiệm thực chiến từ các quốc gia không theo đạo Hồi nhưng đã xuất khẩu Halal thành công. Các doanh nghiệp Việt, từ nhỏ đến lớn, cần một "sân khấu" để vừa lắng nghe, vừa kết nối trực tiếp với các đối tác Ả Rập. Tôi tin rằng các doanh nghiệp sẵn sàng tự chi trả chi phí tham gia, chỉ cần Nhà nước tạo ra một cơ chế kết nối thường xuyên và thực chất.

Những bài phát biểu của các lãnh đạo thường rất hay về mặt ngôn từ, văn học, nhưng đôi khi nó lại quá xa rời thực tế sản xuất của doanh nghiệp.

Để doanh nghiệp thực sự "ngấm" và làm đúng, chúng ta cần những buổi chia sẻ bằng ngôn ngữ dân dã, thực tế – hay tôi còn gọi vui là "ngôn ngữ chợ búa". Hãy giải thích cho họ một cách bình dân nhất về quy trình, về những lỗi nhiễm chéo hay cách chọn nguyên liệu. Khi thông tin được truyền tải một cách dễ hiểu, doanh nghiệp sẽ tự tin hơn để đảm bảo quy chuẩn và đẩy mạnh sản phẩm vào thị trường mới. Đừng biến Halal thành một bài toán hàn lâm, hãy biến nó thành một kỹ năng kinh doanh thực thụ.

Với những chuyển động gần đây, anh hình dung thế nào về hệ sinh thái Halal tại Việt Nam trong 5-10 năm tới? Anh có thực sự tin vào sự bùng nổ của nó không?

- Tôi tin tưởng 100%. Cơ sở cho niềm tin này đến từ sự quan tâm sát sao của Chính phủ Việt Nam. Những chuyến thăm cấp cao của Thủ tướng và các lãnh đạo đến các nước Ả Rập, cùng việc tổ chức liên tiếp các diễn đàn, hội thảo quốc tế về Halal chính là nền tảng pháp lý vững chắc cho những bước đi tiếp theo.

Đặc biệt, tôi đặt kỳ vọng lớn vào cộng đồng người Việt đang sinh sống tại các quốc gia Hồi giáo như Malaysia, Indonesia, Dubai hay Pakistan. Đây là nguồn lực "vàng". Chỉ cần vài trăm người trong số họ mang kiến thức và sự thấu hiểu nhu cầu của người Hồi giáo về nước để làm tư vấn, dịch vụ du lịch hay xuất nhập khẩu, bộ mặt ngành Halal Việt Nam sẽ thay đổi hoàn toàn.

Tuy nhiên, để "chạm" được vào thành công đó, doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy như thế nào, thưa anh?

- Lời khuyên của tôi là: Hãy hiểu thật thấu đáo trước khi bắt đầu. Đừng nghĩ Halal là một bài toán quá khó, bạn chỉ cần dành vài tiếng đồng hồ tập trung để hiểu bản chất, thay vì mất vài tháng loay hoay mà vẫn sai.

Nhiều người vẫn nhầm lẫn: "Phở bò thì chắc chắn là Halal vì không có lợn". Nhưng không, nếu con bò đó không được giết mổ theo nghi thức Halal, hay nước dùng vẫn ninh từ xương lợn cho ngọt thì người Hồi giáo tuyệt đối không chạm vào. Hay như chất Gelatin, dù Gelatin từ lợn rất rẻ nhưng chúng tôi yêu cầu phải dùng Gelatin thực vật hoặc Gelatin từ bò Halal. Ngay cả hạt nêm, nếu có chiết xuất từ xương lợn cũng là điều cấm kỵ.

Một vấn đề anh luôn nhấn mạnh là đạo đức trong việc dán nhãn chứng nhận. Anh có thông điệp gì cuối cùng về việc này?

- Tôi muốn khẳng định: Việc tự ý dán nhãn Halal khi chưa được cấp phép là một hành động vô đạo đức.

Nó không chỉ là sai phạm của một cá nhân hay doanh nghiệp, mà còn gây ảnh hưởng cực kỳ tiêu cực đến hình ảnh quốc gia. Một khi niềm tin của cộng đồng Hồi giáo bị tổn thương, việc xóa bỏ định kiến và gây dựng lại uy tín cho thương hiệu Việt Nam sẽ cực kỳ khó khăn, nếu không muốn nói là không thể. Hãy coi tiêu chuẩn Halal là một cam kết về đạo đức kinh doanh nghiêm túc nhất. Đừng vì cái lợi nhỏ trước mắt mà đánh đổi cả một tương lai rộng mở của nông sản và dịch vụ Việt Nam trên trường quốc tế.

Qua câu chuyện anh chia sẻ, tôi có thể nhìn thấy một Saleem đầy tâm huyết và tình yêu đặc biệt với Việt Nam. Nếu nhìn lại 15 năm gắn bó, anh nhìn nhận hành trình của mình tại Việt Nam là một "cơ duyên", một "lựa chọn" hay là một "sứ mệnh" được giao phó?

- Ngày đầu, tôi gọi đó là "duyên". Nhưng duyên muốn thành quả ngọt thì phải có hành động, phải được chăm chút và bảo tồn. Sau 15 năm, nó đã vượt xa khỏi khái niệm cái duyên thông thường để trở thành một trách nhiệm, một lý tưởng sống.

Tôi cảm nhận được một áp lực vô hình nhưng đầy vinh dự, đó là sứ mệnh. Giờ đây, tôi không còn đại diện cho cá nhân mình nữa. Mỗi lời nói, cử chỉ của tôi mang theo hình ảnh của một người Hồi giáo, đại diện cho tinh thần của dân tộc Palestine và cả cộng đồng hơn hai tỷ người Hồi giáo trên thế giới. Tôi may mắn được Thượng đế và những người xung quanh tin tưởng trao cho vai trò nhịp cầu này, và tôi tin mình có thể làm được những điều lớn lao hơn nữa trong tương lai.

Cuốn sách tôi đang viết kể về cách tôi áp dụng văn hóa, phong tục và những bài học lịch sử của Việt Nam vào sự thành công của mình. Tôi muốn lấy Việt Nam làm hình mẫu cho sự thành công quốc tế.

Tôi muốn khẳng định với các bạn trẻ rằng: Việc thấu hiểu và áp dụng trí tuệ dân gian, những câu thành ngữ, tục ngữ Việt Nam có thể giúp bất kỳ ai thành công. Việt Nam không chỉ là một đất nước hòa bình, phát triển mà còn là một nguồn cảm hứng, một bài học giá trị cho cả thế giới.

Anh từng chia sẻ mình là "người hạnh phúc nhất". Hạnh phúc đó đến từ đâu, thưa anh?

- Nếu xét về cá nhân, đúng là khó có ai hạnh phúc hơn tôi. Tôi có một gia đình êm ấm, có mẹ nuôi ở Việt Nam, có công việc và một nhà hàng nhỏ để duy trì đam mê. Nhưng hạnh phúc thực sự của tôi đến từ sự tin tưởng của mọi người.

Có lần, một người mẹ nhắn tin bảo rằng chị cho con xem video của tôi mỗi ngày để học tập những điều tích cực. Điều đó khiến tôi thức tỉnh về trách nhiệm giữ gìn hình ảnh của mình. Hay như khi tôi kêu gọi ủng hộ Palestine, chỉ trong vài tiếng đồng hồ, các bạn Việt Nam đã quyên góp hơn 1,2 tỷ đồng. Niềm tin đó là một trọng trách rất lớn.

Tôi quan niệm hạnh phúc là khi được cho đi. Nhưng trước khi giúp đỡ thế giới, ta phải có ích cho gia đình mình trước đã. Phải lo được cho bố mẹ, vợ con, người thân rồi mới đến hàng xóm, xã hội. Đừng đi giúp nơi xa mà quên mất những người ngay cạnh mình.

Một triết lý sống rất "Việt Nam". Anh có hình mẫu lý tưởng nào cho sự cống hiến này không?

- Với tôi, người hạnh phúc nhất ở Việt Nam có lẽ chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bác đã hy sinh cả đời mình để nhân dân được sống trong hòa bình. Ngay cả khi đã đi xa, Bác vẫn luôn sống trong lòng mọi người với sự kính trọng tuyệt đối. Đó chính là đỉnh cao của một cuộc đời có ý nghĩa – sống để phụng sự và để lại giá trị cho mai sau.

Xin cảm ơn anh!

Saleem Hammad (SN 1993, người Palestine).

Thành tích: Giải Nhất cuộc thi Hùng biện tiếng Việt cho người nước ngoài (2015); Top 100 người Ả Rập có sức ảnh hưởng toàn cầu (2017), Đại sứ hữu nghị vì hòa bình của thành phố Hà Nội năm 2019; Giải nhất cuộc thi viết "Hà Nội trong tôi" do Liên hiệp các tổ chức hữu nghị thành phố Hà Nội tổ chức.

Hoạt động: Biên dịch sách, KOL, chủ nhà hàng Oliva (Hà Nội), chuyên gia tư vấn thị trường Halal.

×