Sản phẩm cao su Việt Nam phải chứng minh là “không gây mất rừng” nếu muốn bán vào châu Âu

Ngày 29/6, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Hiệp hội Cao su Việt Nam (VRA) cùng Tổ chức Forest Trends phối hợp tổ chức hội thảo tham vấn nhằm hoàn thiện “Hướng dẫn tuân thủ quy định EUDR cho ngành cao su Việt Nam”.

Đây là bước chuẩn bị mang tính quyết định khi Đạo luật chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) sắp chính thức áp dụng đối với Việt Nam từ 30/12/2026.

Cao su xuất khẩu vào châu Âu phải "không gây mất rừng"

Theo EUDR, cao su và các sản phẩm có nguồn gốc từ cao su khi đưa vào thị trường EU phải đáp ứng yêu cầu “không gây mất rừng”. Cụ thể, hàng hóa phải chứng minh không có liên quan đến phá rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020.

Một trong những yêu cầu then chốt là truy xuất nguồn gốc đến tận lô đất sản xuất. Với diện tích từ 4ha trở xuống, doanh nghiệp có thể cung cấp một điểm tọa độ địa lý. Với diện tích trên 4ha, bắt buộc phải cung cấp toàn bộ tọa độ tạo thành hình đa giác bao quanh lô đất.

Ông Võ Hoàng An - Tổng thư ký VRA cho biết, cách hiểu của EU về suy thoái rừng khá chặt chẽ, bao gồm cả việc chuyển đổi rừng nguyên sinh hoặc rừng tái sinh tự nhiên thành rừng trồng. Ngoài yếu tố môi trường, EUDR còn đặt ra các yêu cầu về tính hợp pháp như quyền sử dụng đất, quyền lao động, cũng như nguyên tắc đồng thuận của cộng đồng bản địa trong những trường hợp có liên quan.

Điều này khiến doanh nghiệp cao su không chỉ phải kiểm soát vùng trồng, mà còn phải đầu tư hệ thống số hóa chuỗi cung ứng, lưu trữ dữ liệu và chuẩn bị hồ sơ thẩm định. Đây là áp lực lớn, nhất là với các doanh nghiệp nhỏ và nhóm hộ tiểu điền.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết ngay sau khi EUDR được EU thông qua vào tháng 5/2023, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã tổ chức nhiều đợt tuyên truyền, tập huấn và làm việc với phía EU.

Theo ông Mạnh, hội thảo lần này là bước tham vấn cuối cùng để tiếp thu ý kiến chuyên gia, địa phương và doanh nghiệp trước khi hoàn thiện bộ tài liệu hướng dẫn. Mục tiêu là trong 5 tháng cuối năm 2026, doanh nghiệp và địa phương có thể vận hành hướng dẫn này, kịp xử lý các vướng mắc trước thời điểm EUDR được thực thi.

Châu Âu là thị trường lớn thứ 3 của cao su Việt Nam

Thông tin từ Tổng thư ký VRA cho biết, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành cao su Việt Nam đạt 11,45 tỷ USD. Trong đó, EU là thị trường xuất khẩu lớn thứ 3, với giá trị 772,2 triệu USD.

Dù là thị trường có yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, EU vẫn được đánh giá có sức mua ổn định, đồng thời còn nhiều dư địa tăng trưởng nhờ các ưu đãi từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA).

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG), đơn vị đang quản lý khoảng 377.000 ha cao su cho biết, đã sớm ban hành Chiến lược tăng trưởng xanh và phát triển bền vững giai đoạn 2023-2030.

Tính đến tháng 6/2026, VRG có 39 đơn vị thành viên thu thập đủ hồ sơ minh chứng EUDR, với tổng diện tích 305.905 ha, chiếm khoảng 81% diện tích toàn tập đoàn. Bên cạnh đó, 23 đơn vị với hơn 210.304 ha đã được cấp chứng nhận PEFC-EUDR hoặc được đối tác quốc tế công nhận.

Việc tuân thủ EUDR không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì thị trường xuất khẩu, mà còn mang lại giá trị kinh tế rõ rệt. Trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, VRG đã xuất bán 10.000 tấn mủ cao su đạt chuẩn EUDR. Giá bán dòng sản phẩm này cao hơn mủ thông thường từ 120-250 USD/tấn, mang lại giá trị cộng thêm ước khoảng 30 tỷ đồng.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của ngành cao su Việt Nam nằm ở khu vực tiểu điền. Theo ông Võ Hoàng An, hộ tiểu điền hiện nắm giữ 87,8% diện tích thu hoạch và đóng góp 62,6% tổng sản lượng cao su cả nước. Trong khi đó, chuỗi cung ứng đầu vào rất đa dạng, có cả cao su nhập khẩu từ Campuchia, Lào rồi phối trộn để sản xuất hoặc xuất khẩu.

Do sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, nhóm tiểu điền gặp nhiều khó khăn khi phải lập hồ sơ tọa độ, chứng minh quyền sử dụng đất, kiểm soát lịch sử sử dụng đất và đáp ứng các chứng chỉ quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế.

Trước thực tế này, VRA đang thúc đẩy nhiều giải pháp hỗ trợ như xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc dùng chung, hoàn thiện bản đồ số vùng trồng và biên soạn tài liệu hướng dẫn riêng cho hộ tiểu điền.

Hiệp hội cũng kiến nghị EU xem xét một khoảng thời gian chuyển tiếp hợp lý, khoảng 2-3 năm, dành riêng cho nhóm tiểu điền để tránh nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

“Việc tích cực đối thoại chính sách và tận dụng các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, tài chính từ EU sẽ là chìa khóa để ngành cao su Việt Nam vượt qua thách thức, nâng cao uy tín và đảm bảo phát triển bền vững trong thời kỳ mới”, ông Võ Hoàng An nhấn mạnh.

EUDR là gì?

EUDR là Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu, áp dụng đối với 7 nhóm hàng hóa: Ca cao, cà phê, cao su, dầu cọ, đậu nành, gia súc, gỗ và một số sản phẩm phái sinh có nguồn gốc từ các nhóm hàng này.
Quy định EUDR có hiệu lực trên thế giới từ ngày 29/6/2023. Với các chuỗi cung ứng liên quan đến Việt Nam, thời điểm áp dụng chính là từ ngày 30/12/2026.
Ba ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam chịu tác động trực tiếp từ EUDR gồm: cà phê, cao su và gỗ.

×