Sân thượng TP.HCM không chỉ để phơi đồ, nơi rau trái quanh năm và những phút thấy lòng nhẹ tênh

Sân thượng mà chỉ để phơi đồ thì phí quá

Sáng nào tôi cũng dành khoảng 30 phút dạo qua hai khu vườn trên cao của mình. Hôm trước trời mưa thì thong thả ngắm cây, hôm nào nắng hạn lại phải mất đến 90 phút kéo ống nhựa tưới từng chậu.

Có những ngày không phải đi làm, tôi ở ngoài vườn nhiều hơn trong nhà, tưới cây, nhổ cỏ, xới đất, gieo hạt, cắt rau, lặt bỏ lá già...

Căn nhà phố ở Gò Vấp của tôi không có một mảnh đất nào gọi là vườn theo đúng nghĩa. Vậy mà theo thời gian, sân thượng và mái nhà đã thành hai khu vườn xanh mướt, ngày nào cũng có thứ để hái.

Trên đời có những thứ hiện diện hiển nhiên đến mức con người đôi khi quên mất giá trị của chúng. Cây là một trong số đó. Thử hỏi, có bản phối cảnh công trình xây dựng nào - nhà ở, trường học, trụ sở, đường sá - lại không cố đưa bóng dáng cây xanh vào?

Nhưng khi xây nhà, tôi lại chẳng nghĩ gì đến chuyện tạo một khu vườn. Xây nhà cũng như cưới vợ, khó có cơ hội để rút kinh nghiệm. Kiến trúc sư vẽ sao tôi cũng thấy đẹp, cũng gật đầu.

Phía trước tầng trệt là một khoảng sân để xe. Tầng một có chiếc ban công nhỏ. Tầng hai là sân thượng để phơi đồ. Còn mái nhà được đúc bê tông, lát gạch để khỏi lo tôn mục, ngói vỡ; khi cần vẫn có thể trèo lên súc rửa bồn nước.

Nhận bàn giao nhà, việc đầu tiên tôi làm lại là đi mua cây. Một bên sân, tôi trồng tre trúc; bên kia là hoa dâm bụt, cho có chút hồn quê. Thấy tre vươn mình, dâm bụt ra hoa, tôi khoái chí, lại muốn trồng thêm. Tôi chèn vào giữa những bụi dâm bụt vài cây ớt. Cây ớt ra hoa, đậu trái; mỗi bữa cơm, tiện tay bứt mấy trái tươi ăn tại chỗ.

Tôi nghĩ, sân thượng mà chỉ có mỗi chức năng phơi đồ thì phí quá. Thế là tha chậu, vác đất lên trồng rau muống, rau đay, khổ qua, dưa leo, bí đao, bầu hồ lô.

Tôi kê gạch dưới đáy chậu để sàn không bị thấm. Mảnh vườn sân thượng rộng 28m² dần phủ màu xanh. Có rau ăn lá, có rau ăn trái. Đi làm về, việc đầu tiên tôi nghĩ đến là lên vườn ngắm cây.

Rồi tôi nhìn sang phần mái nhà. Sàn mái rộng tới 70m² mà trống huơ trống hoác. Lại leo thang, lại tha đất, tha cây lên.

Tôi trồng cây ở đó suốt 10 năm, từ 2009 đến 2019 mới thuê thợ sắt làm giàn, làm kệ thay cho việc dùng gạch kê kích. Đến giờ, căn nhà đã có hai khu vườn trên cao.

“Rau nền” và những trái cây trên mái nhà

Ở sân thượng, tôi làm kệ hai tầng, dành phần lớn diện tích cho những loại rau mà tôi gọi là “rau nền”. Tôi tự định nghĩa “rau nền” là những loài rau trồng một lần thì được ăn quanh năm, thậm chí nhiều năm.

Có hẹ, rau bầu đất hay kim thất tai, rau bìm bịp còn gọi là cây xương khỉ, rau diễn hay ngót Nhật, xà lách xoong Nhật, cải rổ, cải xoăn, lá giang…

Những loại này khi cây đang tươi tốt, chỉ cần cắt cành, vặt lá, hái ngọn đem nấu canh, xào hoặc luộc. Từ những vết cắt, cây lại tiếp tục lên nhánh mới. Cứ thế mà ăn dài dài.

Những chỗ nhiều nắng, tôi trồng các loại rau ngắn ngày như cải, dền, mồng tơi, rau muống và rau gia vị.

Trên mái nhà, tôi đặt thêm khoảng 30 khay trồng rau ngắn ngày. Dọc theo các vách tường là những thùng xốp lớn dành cho cây ăn trái. Nho, mận, táo Thái, táo tàu, chanh, tắc, cóc, ổi… cứ thế chen nhau lớn.

Riêng nho, tôi trồng nhiều giống: nho đỏ, nho móng tay xanh, nho móng tay đỏ, nho kẹo, nho Bailey, nho Alden.

Mận cũng có đủ loại: Mận An Phước, mận hoàng yến, mận hồng đào, mận xanh đường Sóc Trăng, mận xanh Gò Công, mận xanh tam hoa, mận trắng sữa trái dài, trái tròn…

Có lẽ bởi trồng nhiều loại cây nên hầu như ngày nào tôi cũng có thứ để thu hoạch. Rau thì bao la, trái cây thì lai rai. Rau, trái tự trồng, tôi thấy ngon hơn hẳn hàng mua ngoài chợ. Vừa hái xuống đã có thể dùng ngay, lại không phải băn khoăn chuyện thuốc bảo vệ thực vật hay chất kích thích sinh trưởng.

Nhưng nói cho cùng, cái thú lớn nhất của người làm vườn ở phố không nằm ở chuyện tiết kiệm được bao nhiêu tiền. Đó là niềm vui khi nhìn thấy thứ mình gieo xuống đất hôm nay, vài ngày, vài tuần hay vài tháng sau đã thành cây, ra hoa, kết trái.

Và còn một niềm vui khác: Lâu lâu cho bạn bè, người thân một bịch rau, bịch ớt tươi rói vừa hái từ vườn nhà.

Làm vườn lời nhất ở chỗ nào? Cây như một người bạn lành

Nhiều người hỏi tôi về lợi ích kinh tế của việc làm vườn trên mái nhà, sân thượng. Tôi chỉ cười, chỉ vào vòng eo con kiến của mình: “Nếu nói kinh tế theo nghĩa lời lỗ tức thời thì ra chợ mua rẻ hơn. Còn xét về lợi ích lâu dài thì làm vườn giúp mình thường xuyên ăn rau, thường xuyên vận động, khiến thân thể khỏe mạnh, đầu óc thoải mái, đỡ tốn tiền chăm sóc y tế”.

Tôi không biết câu trả lời ấy có thuyết phục không. Nhưng với tôi, nó là sự thật.

Ngày nào tôi cũng dành thời gian cho cây. Những ngày trời mưa, công việc nhẹ nhàng hơn. Những ngày nắng hạn, việc tưới cây có khi chiếm đến một tiếng rưỡi. Nhưng tôi chưa bao giờ xem đó là việc phải làm. Tôi xem đó là một phần trong ngày của mình.

Tôi thích nhất là những buổi sáng sớm trong vườn. Ong bay vè vè, thi nhau hút mật hoa chanh, hoa ớt, hoa cóc, hoa táo.

Giữa trưa, bọn chim sẻ, chim ri, cu cườm nhảy lách chách trên tấm kính lấy sáng, tranh nhau mổ bông cỏ, hạt rau dền. Gần đó, mụ chim sáo lắm lời, chẳng biết đang buôn chuyện hay chửi chồng mà nghe ra quá ồn ã.

Nghe tiếng chim trời, những con chim trong lồng của hàng xóm cũng đua nhau hót. Tiếng chim cứ thế nối tiếp nhau, làm khu vườn nhỏ trên cao lúc nào cũng rộn ràng.

Tôi thích nhìn sự cộng sinh của muôn loài trong một không gian nhỏ; thích nhìn những mầm rau hôm qua còn bé xíu, hôm nay đã phơi phới xanh non; thích nhìn trái chanh hôm trước còn nhỏ như đầu đũa, xanh ngắt, nay đã lớn hơn quả trứng gà, vàng ươm...

Có khi tôi lên vườn chỉ vì một thói quen. Tôi cứ ngồi bên cây, dưới bóng cây, ngồi một lúc lâu rồi thấy đầu óc nhẹ bẫng, lòng bình yên.

Người ta bảo cây nhả ô xy, giúp tản nhiệt, phả hơi nước làm tăng độ ẩm không khí, khiến con người dễ chịu hơn. Còn tôi thì nghĩ đơn giản hơn. Cây cối, cỏ hoa giống như những người bạn lành. Chúng chẳng bao giờ thở than, càm ràm hay oán giận.

Chạy xe ngoài đường, nếu để ý, sẽ thấy ngay: nơi nào thiếu cây, đường phố nóng hầm hập, ngột ngạt; những căn nhà không có màu xanh trông khô khốc, trơ trọi. Thiếu cây, những công trình dù được thiết kế đẹp đến đâu cũng như thiếu mất một phần sinh khí.

Có lẽ vì vậy mà con người không thể sống thiếu cây. Muôn loài nương vào cây mà tồn sinh. Từ thuở xa xưa, tổ tiên loài người cũng từng sống trong hốc cây, hang đá, hái lượm trái cây rừng mà tồn tại.

Còn với tôi, hai khu vườn trên cao, cây không chỉ cho rau, cho trái. Cây cho tôi một nơi để trở về sau những ồn ào của phố xá.

Nam Trân ghi

×