Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt: Hướng dẫn nông dân thực hiện đúng quy trình, không làm theo "trend"

Hội nghị Ban Chỉ đạo lần thứ nhất triển khai Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050” được tổ chức tại Hà Nội, dưới sự chủ trì của TS. Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trưởng Ban Chỉ đạo Đề án.

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với sự tham dự của các thành viên Ban Chỉ đạo, đại diện các đơn vị thuộc Bộ, Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố, các tổ chức quốc tế, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học...

22 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch hành động sản xuất giảm phát thải

Tại Hội nghị, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, đến nay đã có 22 tỉnh, thành phố ban hành Kế hoạch hành động cấp tỉnh; nhiều tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và địa phương đăng ký tham gia triển khai các chương trình, mô hình sản xuất giảm phát thải; nhiều nhiệm vụ trọng tâm về quy trình kỹ thuật, hệ thống đo lường – báo cáo – thẩm định (MRV), xây dựng mô hình và huy động nguồn lực đang được khẩn trương triển khai.

Đơn cử, tỉnh Quảng Trị đã triển khai mô hình lúa giảm phát thải tại 13 xã với tổng diện tích thực hiện trên 6.000ha; Hưng Yên dự kiến triển khai trên cây lúa với diện tích 3.000ha áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ (AWD), có cắm thiết bị để đo đếm giảm phát thải trong năm 2026...

Các hoạt động trọng tâm của Đề án hiện nay tập trung vào xây dựng các quy trình canh tác giảm phát thải; sử dụng hiệu quả phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới; thúc đẩy tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp; phát triển nông nghiệp tuần hoàn; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải.

Theo bà Hương, trong năm 2026, đơn vị chủ trì dự án sẽ hoàn thiện quy trình kỹ thuật và MRV; ban hành quy trình canh tác, MRV cho cây lúa, ngô, cà phê, sầu riêng. Đồng thời, Cục sẽ triển khai các mô hình giảm phát thải trên cây lúa ở các vụ mùa, vụ hè thu, thu đông...; Các mô hình biochar, mô hình sử dụng chế phẩm để xử lý rơm rạ; Tổ chức 3 lớp nhận thức chung về sản xuất trồng trọt giảm phát thải cũng như tập huấn các quy trình trên cây sầu riêng, ngô, cà phê sau khi ban hành quy trình kỹ thuật cụ thể.

Từ nay tới năm 2030, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết sẽ tập trung triển khai 6 nhiệm vụ chính. Một là: Tổ chức hình thành các vùng sản xuất trồng trọt phát thải thấp theo từng ngành hàng và vùng sinh thái. Cụ thể: Xây dựng các vùng sản xuất lúa, cà phê, cây ăn quả, ngô phát thải thấp theo lợi thế từng vùng sinh thái. Trong đó với cây lúa: mở rộng các mô hình canh tác AWD, quản lý rơm rạ, giảm lượng giống gieo sạ, tối ưu sử dụng phân bón và cơ giới hóa đồng bộ gắn với triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Với cây cà phê: Tập trung xây dựng các mô hình cà phê tuần hoàn, tưới tiết kiệm, sử dụng phân hữu cơ, tái sử dụng phụ phẩm và phục hồi sức khỏe đất tại Tây Nguyên và Sơn La; đồng thời thí điểm xây dựng vùng cà phê phát thải thấp gắn với truy xuất nguồn gốc và xuất khẩu bền vững.

Với cây ăn quả: Tập trung xây dựng các mô hình giảm phát thải trên sầu riêng, thanh long, bưởi, chanh dây, xoài gắn với quản lý nước tưới, phân bón hữu cơ, xử lý phụ phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu. Quá trình sản xuất giảm phát thải sẽ gắn với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xuất khẩu.

Hai là chuẩn hóa hệ thống MRV ngành trồng trọt đồng bộ từ Trung ương đến địa phương: ưu tiên hoàn thiện quy trình MRV đối với cây lúa và cà phê; sau đó từng bước mở rộng sang cây ăn quả và các cây trồng chủ lực khác.

Ba là phát triển chuỗi giá trị và thị trường sản phẩm phát thải thấp, từng bước xây dựng bộ tiêu chí, hướng dẫn xác nhận và định hướng phát triển nhãn hiệu “nông sản phát thải thấp Việt Nam” đối với một số ngành hàng chủ lực như lúa gạo, cà phê, rau quả và chè; Hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã xây dựng vùng nguyên liệu phát thải thấp; Kết nối doanh nghiệp xuất khẩu với vùng sản xuất; Tăng cường truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu phát thải; Hỗ trợ tiếp cận các tiêu chuẩn xanh, chứng nhận carbon và các thị trường cao cấp; Hình thành các chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ phát thải thấp.

Bốn là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, biochar và nông nghiệp tuần hoàn; Năm là truyền thông, tập huấn và tăng cường năng lực triển khai Đề án; Sáu là huy động nguồn lực để triển khai đề án.

Phát biểu góp ý tại Hội nghị, ông Hoàng Văn Hồng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, Tổ trưởng tổ đào tạo Đề án cho biết: Trung tâm Khuyến nông quốc gia được Ban chỉ đạo đề án giao nhiệm vụ chính là đào tạo và truyền thông cho nông dân thực hiện các quy trình giảm phát thải trên cây lúa, ngô, cà phê và sầu riêng. Đối với các loại cây trồng phát thải nhiều như mía, dừa, chanh leo, thanh long thì phải có lộ trình chi tiết hơn. Quan trọng nhất là phải ra được quy trình sản xuất giảm phát thải, từ đó khuyến nông sẽ tổ chức đào tạo tới cán bộ khuyến nông cơ sở, sau đó tập huấn cho bà con nông dân nắm rõ kỹ thuật.

"Với nông dân, quan trọng nhất hướng dẫn bà con thực hiện đúng quy trình chứ thực tế cho thấy nói về khái niệm giảm phát thải, bà con sẽ không hiểu. Chỉ cần đúng quy trình giảm phát thải thì sẽ cho ra sản phẩm giảm phát thải. Bên cạnh đó, quy trình MRV cũng cần nghiên cứu triển khai làm sao đơn giản hơn, để vẫn đạt mục tiêu nhưng đồng thời nông dân cũng dễ thực hiện", ông Hồng nói.

Kiên định đi theo con đường "lối sống xanh, phát thải thấp"

Tại hội nghị, ông Nguyễn Như Cường, nguyên Cục trưởng Cục Trồng trọt cho biết, hiện nay, lúa gạo đang đi đầu giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt với quy trình "1 phải 5 giảm", hiện đã áp dụng tốt ở cả miền Nam và miền Bắc; tiếp theo là ngô, cà phê, sầu riêng; sắp tới sẽ mở rộng sang các cây trồng tiềm năng xuất khẩu tỷ đô như: chuối, dừa, chanh dây, dứa.

Do đó, ông Cường nhấn mạnh cần gấp rút xây dựng và ban hành quy trình canh tác phát thải thấp cho từng loại cây trồng cụ thể để làm cơ sở truyền thông và vận động địa phương, người dân ủng hộ. Đối với cây dài ngày, theo ông Cường, chúng ta không chỉ tập trung vào giảm phát thải mà cần nghiên cứu, đánh giá khả năng hấp thụ carbon của nhóm cây này để có cái nhìn tổng thể về sản xuất xanh.

Đối với vấn đề tín chỉ carbon, ông Cường nhấn mạnh: "Việc tham gia thị trường tín chỉ carbon tự nguyện rất khó khăn về chi phí và phải qua 7 bước phức tạp. Với quy mô sản xuất nhỏ lẻ tại Việt Nam, cần tính toán kỹ hiệu quả kinh tế thay vì "chạy theo trend". Nếu đủ điều kiện và giá tốt thì tham gia thị trường tín chỉ carbon, còn nếu chưa đủ điều kiện bán tín chỉ, thì cần khẳng định việc giảm phát thải là đóng góp vào NDC (đóng góp quốc gia tự nguyện). Từ đó, kiến nghị Nhà nước có chính sách đầu tư, hỗ trợ ngược lại cho ngành nông nghiệp – một ngành vốn rủi ro và yếu thế".

"Thay vì chạy theo phong trào, tôi cho rằng cần tính toán kỹ hiệu quả kinh tế và xác định rõ con đường đi cho từng loại cây trồng cụ thể. Thực tế sản xuất tại Việt Nam có quy mô nhỏ lẻ, chi phí và các bước tuân thủ để tham gia thị trường tín chỉ carbon sẽ rất khó khăn. Tuy nhiên cũng cần chuẩn bị cho tương lai. Khi các sản phẩm xanh bắt đầu có giá trị thặng dư (ví dụ tăng thêm 100-200 USD/tấn), cần có bộ tiêu chí chặt chẽ và đơn vị chứng nhận uy tín để đảm bảo sự ổn định, tránh tình trạng lạm dụng khi phát sinh lợi ích kinh tế", ông Nguyễn Như Cường nói thêm.

Phát biểu kết luận hội nghị, ông Hoàng Trung, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, sản xuất trồng trọt giảm phát thải không chỉ là câu chuyện bảo vệ môi trường mà còn là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế. Việc triển khai đề án phải gắn với mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí đầu vào, gia tăng lợi nhuận cho người dân và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường xuất khẩu.

Theo kế hoạch, trong năm 2026, ngành trồng trọt sẽ tập trung hoàn thiện hệ thống quy trình kỹ thuật và hệ thống đo lường, báo cáo, thẩm định phát thải (MRV) đối với các ngành hàng chủ lực như lúa, cà phê và một số cây trồng khác. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng sẽ xây dựng, ban hành các quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến kiểm kê khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho quá trình triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Song song với đó, ngành sẽ ưu tiên xây dựng các mô hình sản xuất giảm phát thải quy mô phù hợp, có liên kết chuỗi và khả năng nhân rộng. Việc đào tạo, tập huấn cho hệ thống quản lý, khuyến nông, hợp tác xã và nông dân cũng được xác định là nhiệm vụ then chốt nhằm bảo đảm hiệu quả triển khai trên thực địa.

Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh: Mục tiêu trước mắt của đề án là nâng cao nhận thức của người dân, doanh nghiệp và địa phương về sản xuất giảm phát thải; từng bước hình thành các sản phẩm nông nghiệp gắn với nhãn “phát thải thấp”; đồng thời đóng góp vào mục tiêu kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính quốc gia.

Về dài hạn, ngành trồng trọt sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng bộ tiêu chí canh tác giảm phát thải; phát triển nhãn hiệu cho sản phẩm nông nghiệp phát thải thấp; hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn gắn với chuỗi giá trị và hệ thống dữ liệu phát thải đồng bộ. Đây được xem là nền tảng để từng bước tham gia thị trường carbon và các cơ chế giao dịch tín chỉ carbon trong tương lai.

Bên cạnh nguồn lực từ ngân sách nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng xác định cần huy động mạnh mẽ sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và các quỹ khí hậu nhằm hỗ trợ tài chính, công nghệ và xây dựng mô hình sản xuất phát thải thấp có khả năng nhân rộng.

"Sản xuất trồng trọt giảm phát thải là quá trình dài hạn, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Thành công của đề án sẽ được quyết định bằng những thay đổi thực chất trên đồng ruộng, trong chuỗi giá trị sản xuất và tại từng vùng nguyên liệu cụ thể", Thứ trưởng Hoàng Trung khẳng định.

×