Sáp nhập đơn vị hành chính: Không chỉ là "gộp" địa giới...

Từ “sáp nhập như thế nào” đến “sáp nhập để phát triển như thế nào”

Ngày 17/8, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Trường đại học An ninh nhân dân tổ chức hội thảo khoa học quốc gia “Sáp nhập đơn vị hành chính với phát triển bền vững và liên kết vùng ở Việt Nam” tại TP.HCM.

Tại hội thảo, GS.TS Phạm Văn Đức, Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam phân tích, khi dòng vốn, lao động, công nghệ, dữ liệu, thị trường và chuỗi cung ứng ngày càng vượt qua địa giới hành chính, cần chuyển từ tư duy “sáp nhập đơn vị hành chính” sang “tổ chức lại không gian phát triển”.

Sắp xếp hành chính phải gắn với chiến lược phát triển và liên kết vùng, tạo ra những “quan hệ phát triển mới”, thay vì để mỗi địa phương vận hành như một không gian kinh tế khép kín. Cùng với đó là đổi mới quản trị, phân cấp, phân quyền gắn trách nhiệm giải trình, nâng cao chất lượng cán bộ, đẩy mạnh chính quyền số và liên thông dữ liệu.

Tiêu chí sáp nhập cũng cần được nhìn rộng hơn diện tích, dân số, phải tính đến liên kết kinh tế, hạ tầng, thị trường lao động, điều kiện văn hóa - xã hội, tiềm năng đô thị hóa và khả năng hình thành các cực tăng trưởng.

“Cần chuyển từ câu hỏi ‘Sáp nhập như thế nào?’ sang câu hỏi ‘Sáp nhập để phát triển như thế nào?’”, GS.TS Phạm Văn Đức nhấn mạnh.

Từ thực tiễn Nghệ An, PGS.TS.TTND Dương Đình Chỉnh, Phó Chủ tịch thường trực HĐND tỉnh Nghệ An, cho biết sau sắp xếp từ ngày 1/7/2025, Nghệ An còn 430 đơn vị hành chính cấp xã, mở rộng đáng kể không gian quản lý.

Điều này tạo điều kiện để tỉnh chuyển từ tư duy phát triển theo địa giới sang phát triển theo không gian kinh tế, sinh thái, văn hóa và chiến lược. Miền núi phát triển lâm nghiệp, kinh tế dưới tán rừng, du lịch sinh thái, kinh tế cửa khẩu; đô thị trở thành trung tâm dịch vụ, công nghiệp, khoa học - công nghệ; ven biển phát huy kinh tế biển, cảng biển và logistics.

Không gian quản lý mới cũng giúp Nghệ An gắn quy hoạch, đầu tư hạ tầng và phân bổ nguồn lực, tăng kết nối vùng kinh tế Đông Nam, các khu công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu với hành lang kinh tế Đông - Tây.

Theo ông Dương Đình Chỉnh, quá trình cải cách tổ chức bộ máy và địa giới phải đồng thời duy trì ổn định, tăng trưởng và tiến độ các dự án. Tuy nhiên, không gian lớn hơn cũng đòi hỏi năng lực quản trị cao hơn.

“Đây mới là giá trị lâu dài mà việc sắp xếp đơn vị hành chính cần hướng tới”, ông nói.

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần đi cùng phân cấp, phân quyền, nguồn lực và trách nhiệm. Trong đó, chuyển đổi số, dữ liệu dùng chung và nền tảng điều hành điện tử được xem là “hạ tầng mềm” giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền và người dân.

Biến không gian mới thành động lực phát triển sau sáp nhập

Theo TS Lê Quang Nam, Phó Chủ tịch UBND Đà Nẵng, sau hợp nhất, Đà Nẵng có điều kiện hội tụ trong một không gian thống nhất các lợi thế về đô thị, cảng biển nước sâu, sân bay quốc tế, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, không gian biển và hành lang kinh tế Đông - Tây.

Thành phố đang tổ chức lại không gian theo chức năng thay vì phát triển phân tán. Khu vực đô thị trung tâm tập trung vào tài chính, thương mại, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo; khu công nghiệp, khu công nghệ cao hướng tới các lĩnh vực như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; hệ thống logistics kết nối cảng biển, sân bay, đường bộ và đường sắt; vùng sinh thái, miền núi và nông nghiệp hướng đến kinh tế xanh.

Trong đó, cảng Liên Chiểu và Khu thương mại tự do được xác định là những động lực quan trọng, cùng định hướng phát triển Trung tâm tài chính quốc tế, kinh tế biển và logistics.

Đến cuối năm 2025, Đà Nẵng thu hút 1.285 dự án FDI với tổng vốn hơn 10,9 tỷ USD, có trên 51.000 doanh nghiệp đang hoạt động; GRDP năm 2025 tăng 9,18%, đạt khoảng 316.100 tỷ đồng.

Thành phố đồng thời chuyển mạnh sang quản trị dựa trên dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, GIS 3D, Digital Twin và các nền tảng số. Phát triển xanh, bảo vệ hệ sinh thái biển - rừng và thích ứng biến đổi khí hậu cũng được đặt vào trung tâm của quy hoạch mới.

Trong kỷ yếu hội thảo, UBND TP Huế cho biết, sáp nhập mở ra không gian quản trị rộng hơn để kết nối đô thị di sản với biển, đầm phá, nông thôn và miền núi, thay vì phát triển từng khu vực riêng lẻ.

Sau sắp xếp, Huế giảm từ 133 xuống còn 40 đơn vị hành chính cơ sở. Không gian mới tạo điều kiện tập trung nguồn lực cho hạ tầng, cải cách hành chính, chuyển đổi số và các dự án liên khu vực.

Điểm nhấn của Huế là bảo tồn di sản gắn với phát triển kinh tế di sản, du lịch và công nghiệp văn hóa. Không gian Cố đô được kết nối với đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, biển Thuận An - Chân Mây - Lăng Cô, các làng nghề, vùng nông nghiệp và miền núi phía Tây, qua đó hình thành chuỗi du lịch di sản, sinh thái, biển, cộng đồng và sáng tạo.

Hiệu quả bước đầu thể hiện rõ ở du lịch. Sáu tháng đầu năm 2026, Huế ước đón hơn 4,3 triệu lượt khách, tăng khoảng 30% so với cùng kỳ; doanh thu du lịch khoảng 10.300 tỷ đồng, tăng 56,2%.

Song song đó, Huế đẩy mạnh số hóa di sản, xây dựng dữ liệu dùng chung, đô thị thông minh, phát triển sản phẩm văn hóa số và tăng cường liên kết với Bắc Trung Bộ, hành lang kinh tế Đông - Tây.

Mục tiêu là biến di sản từ nguồn tài nguyên cần bảo tồn thành nguồn lực cho phát triển bền vững, nhưng vẫn giữ được cảnh quan và bản sắc đô thị.

Sau sáp nhập TP.HCM bước vào không gian phát triển khoảng 6.773 km², dân số khoảng 14 triệu người, với 113 phường, 54 xã và một đặc khu.

Quy mô mới tạo điều kiện hình thành một không gian kinh tế tích hợp giữa tài chính - thương mại - đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, cảng biển và logistics.

Thành phố định hướng phát triển theo mô hình đa trung tâm. Khu vực trung tâm giữ vai trò hạt nhân tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo; phía Bắc và Tây Bắc phát triển công nghiệp công nghệ cao, logistics; phía Nam và ven biển phát huy kinh tế biển, cảng biển và du lịch.

Hạ tầng được xem là đòn bẩy quan trọng. TP.HCM định hướng phát triển khoảng 700 km metro đến năm 2045 gắn với TOD, đồng thời thúc đẩy Vành đai 3, Vành đai 4, các tuyến cao tốc liên vùng và Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ.

Sự kết nối giữa Cần Giờ, Cái Mép - Thị Vải, cảng cạn, kho bãi và mạng lưới giao thông được kỳ vọng hình thành trục cảng biển - logistics - công nghiệp - đô thị có sức cạnh tranh quốc tế.

Cùng với mở rộng không gian, thành phố chuyển trọng tâm tăng trưởng sang khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao. Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP tăng từ 11,07% năm 2021 lên khoảng 13,43% năm 2025, với các lĩnh vực ưu tiên như AI, vi mạch bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học và công nghệ xanh.

PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc, Tổng biên tập NXB Chính trị quốc gia Sự thật khẳng định, sắp xếp đơn vị hành chính không đơn thuần là giảm đầu mối, tinh gọn bộ máy mà là quá trình tái cấu trúc tổ chức, không gian phát triển, hạ tầng và nguồn lực, hướng tới bộ máy vận hành hiệu quả hơn, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Hiệu quả của sắp xếp, theo ông, vì thế không thể chỉ đo bằng số lượng đơn vị hành chính hay biên chế giảm, mà phải được nhìn qua chất lượng vận hành, cung ứng dịch vụ công, khả năng phân bổ nguồn lực, liên kết vùng và chất lượng sống của người dân.

×