Sáp nhập thôn, tổ dân phố 2026: Bước ngoặt xây dựng mô hình tự quản và siết chặt tiêu chuẩn trưởng thôn

Sắp xếp thôn, tổ dân phố gắn với mô hình tự quản cộng đồng

Ngày 06/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 122/NQ-CP về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4/2026. Trong đó, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương thực hiện việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và các đơn vị sự nghiệp công lập theo chỉ đạo của Trung ương.

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn Luật sư TP.HCM, đây là bước tiếp nối việc triển khai Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 08/4/2026 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 210-KL/TW về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã.

Luật sư Sơn cho rằng, điểm đáng chú ý nhất trong đợt sắp xếp lần này không chỉ nằm ở việc giảm đầu mối hành chính, mà còn là định hướng xây dựng mô hình tự quản ở cộng đồng dân cư thôn, tổ dân phố phù hợp với mô hình quản trị mới.

Theo Nghị quyết 105/NQ-CP, Bộ Nội vụ được giao chủ trì hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến sắp xếp thôn, tổ dân phố và người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở. Đồng thời, cơ quan này phải nghiên cứu, tham mưu xây dựng Đề án mô hình tự quản ở cộng đồng dân cư thôn, tổ dân phố để trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong Quý III/2026.

“Có thể hiểu rằng sau sáp nhập, thôn, tổ dân phố sẽ không chỉ là đơn vị dân cư đơn thuần mà còn được định hướng trở thành thiết chế tự quản cộng đồng rõ nét hơn, tăng tính chủ động của người dân trong quản lý địa bàn dân cư”, luật sư Sơn phân tích.

Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn Luật sư TP.HCM cũng cho biết, theo Điều 8a Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV năm 2022 của Bộ Nội vụ, quy trình sáp nhập thôn, tổ dân phố hiện được thực hiện tương tự quy trình thành lập thôn mới, tổ dân phố mới.

Điều 8a, Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV quy định, việc đổi tên thôn, tổ dân phố phải lấy ý kiến cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình. Chỉ khi có trên 50% số cử tri hoặc đại diện hộ gia đình tán thành thì phương án mới được thông qua.

Cũng theo quy định này, hồ sơ đổi tên thôn, tổ dân phố phải trải qua nhiều bước thẩm định từ cấp xã, cấp huyện đến Sở Nội vụ trước khi trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét ban hành nghị quyết.

Luật sư Sơn nhận định, quy trình này nhằm bảo đảm nguyên tắc dân chủ cơ sở, tránh tình trạng sáp nhập cơ học hoặc áp đặt tên gọi hành chính mới mà không có sự đồng thuận của người dân.

Ngoài sáp nhập, Điều 9, Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV còn quy định cụ thể về việc ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có. Trong đó, chính quyền cấp xã bắt buộc phải tổ chức lấy ý kiến cử tri trong khu vực trước khi hoàn thiện hồ sơ trình cấp trên xem xét quyết định.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Tiêu chuẩn khắt khe đối với vị trí trưởng thôn, tổ trưởng

Theo luật sư Hoàng Anh Sơn, khi thực hiện sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố, các chức danh ở cộng đồng dân cư vẫn phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn theo quy định hiện hành.

Điều 11, Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV quy định, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố và các chức danh phó phải là người có hộ khẩu thường trú, cư trú thường xuyên tại địa bàn; từ đủ 21 tuổi trở lên; có phẩm chất đạo đức tốt; được nhân dân tín nhiệm; có năng lực vận động, tổ chức nhân dân thực hiện công việc tự quản ở cộng đồng.

“Trong bối cảnh mô hình quản trị cơ sở đang thay đổi mạnh, yêu cầu đối với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố thực tế sẽ ngày càng cao hơn, nhất là kỹ năng vận động quần chúng, giải quyết mâu thuẫn cộng đồng và khả năng triển khai chuyển đổi số ở cơ sở”, luật sư Sơn nhận định.

Điều 12, Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV quy định, việc bầu trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố phải được thực hiện thông qua hội nghị của thôn, tổ dân phố trên cơ sở đề cử của Ban công tác Mặt trận và sự thống nhất với chi ủy chi bộ. Cử tri tại thôn, tổ dân phố cũng có quyền tự ứng cử hoặc giới thiệu người ứng cử. Sau khi có kết quả bầu, UBND cấp xã sẽ ra quyết định công nhận.

Đáng chú ý, nhiệm kỳ của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố hiện có thể là 2,5 năm hoặc 5 năm tùy quy định của từng địa phương.

Theo Điều 13, Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở và được hưởng phụ cấp hằng tháng theo mức do HĐND cấp tỉnh quyết định. Ngoài ra, các chức danh này còn được đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, vận động cộng đồng; trường hợp không hoàn thành nhiệm vụ hoặc mất tín nhiệm có thể bị miễn nhiệm, bãi nhiệm theo quy định pháp luật.

Luật sư Sơn cho rằng, trong thời gian tới, khi Đề án mô hình tự quản cộng đồng dân cư được xây dựng, rất có thể cơ chế hoạt động của thôn, tổ dân phố sẽ tiếp tục thay đổi theo hướng tăng tính tự chủ, tự quản và giảm bớt tính hành chính hóa ở cơ sở.

“Tinh thần của các nghị quyết hiện nay là xây dựng bộ máy tinh gọn nhưng vẫn bảo đảm cộng đồng dân cư được quản lý hiệu quả, phát huy vai trò của người dân trong tự quản địa bàn sinh sống”, luật sư Sơn nhấn mạnh.

×