Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Hàng nghìn người dân “tranh nhau” giữ tên làng cổ 500 tuổi, Bí thư chi bộ “đề xuất nóng”

Sáp nhập thôn, tổ dân phố mới nhất: Làng cổ trong phố hơn 500 tuổi ở Hà Nội, được mệnh danh là “ngôi làng tiến sĩ”

Làng Đông Ngạc (nay là phường Đông Ngạc, Hà Nội) là mảnh đất "địa linh nhân kiệt" nổi tiếng với truyền thống khoa bảng lâu đời, được ví là "làng tiến sĩ" ven đô. Nơi đây hiện còn lưu giữ gần 100 ngôi nhà cổ hàng trăm năm tuổi, nhiều di tích lịch sử và văn hóa độc đáo, mang vẻ đẹp bình yên, trầm mặc giữa nhịp sống hiện đại.

Làng Đông Ngạc có tên Nôm là Kẻ Vẽ. Người Hà Nội xưa vẫn thường truyền tai nhau câu nói: "Đất Kẻ Giàn, quan Kẻ Vẽ" để nhắc về vùng đất "địa linh nhân kiệt" này. Sở dĩ, người ta gọi là "quan Kẻ Vẽ" vì nơi đây nổi tiếng có nhiều người học rộng tài cao, ra làm quan giúp nước. Theo đơn vị hành chính, Đông Ngạc không còn gọi là làng, thế nhưng những nét xưa, hồn cũ vẫn còn nguyên vẹn. Tại đây còn rất nhiều di tích đình, đền, chùa, nhà cổ lưu giữ lại nét đẹp cổ kính, rêu phong.

Trong câu chuyện với PV Dân Việt, ông Đỗ Quốc Hiến (76 tuổi, Trưởng họ Đỗ) cho biết, Đông Ngạc từ lâu được gọi là làng tiến sĩ bởi trong lịch sử, làng có số người đỗ tiến sĩ nhiều nhất Hà Nội, đứng thứ ba cả nước, chỉ sau làng Mộ Trạch (Hải Dương, nay thuộc TP.Hải Phòng) và làng Kim Đôi (Bắc Ninh). Theo văn bia hiện còn lưu giữ tại đình Vẽ, Đông Ngạc có 22 vị tiến sĩ, chưa kể nhiều thám hoa, bảng nhãn và cử nhân qua các triều đại.

Tại làng, 4 dòng họ lớn có lịch sử lâu đời nhất là Phan, Phạm, Đỗ và Nguyễn. Đến thế kỷ 18, làng đón thêm họ Hoàng di cư từ Bắc Ninh. Qua nhiều thế hệ, dòng họ nào cũng có người đỗ đạt cao. Nhà thờ cổ dòng họ Đỗ được xem như đình làng thứ hai. Do trải qua hàng trăm năm, mới đây, dòng họ nhà ông đã xin cấp phép trùng tu lại.

Theo ông Hiến, cụ tổ Đỗ Thế Giai, làm quan thời Lê - Trịnh, được triều đình phong vương, gọi là Đỗ đại vương đến khi qua đời được tôn làm Thượng đẳng phúc thần. Kiến trúc ngôi từ đường gồm nhà tiền tế và hậu cung được xây dựng bằng các loại gỗ như lim, xoan rừng. Nhà thờ họ Đỗ lưu giữ nhiều cổ vật như hoành phi, câu đối, hương án, giường thờ, bộ kiệu và các đồ khí tự.

"Hai bức hoành phi do chúa Trịnh Sâm tặng được treo ngay trong gian thờ chính. Cụ là người có nhiều công lao với đất nước, dân làng. Chính vì vậy không những con cháu mà dân làng thờ để nhớ công ơn của cụ", ông Hiến nói.

Trước đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố, ông Hiến kiến nghị thu gọn các tổ dân phố Đông Ngạc từ 1-8 thành chung một tổ dân phố Đông Ngạc giống như thôn Đông Ngạc trước đây. Như vậy sẽ thu gọn đầu mối, giảm được số lượng tổ dân phố, cũng bảo đảm phù hợp với quy mô, thực tiễn, đặc điểm của làng cổ này.

Cách đó không xa, căn nhà của gia đình cụ Phạm Thị Thiền là nơi cất giấu tài liệu, hội họp của nhà cách mạng Hoàng Văn Thụ, Lê Quang Đạo phục vụ cho Xứ ủy Bắc Kỳ, trong giai đoạn 1939-1945. Chia sẻ với chúng tôi, bà Phạm Xuân Mai (67 tuổi) chia sẻ, bà là hậu duệ thứ 8 trông giữ ngôi nhà cổ hơn 200 năm tuổi thờ phụng gia tiên và cũng là hậu duệ thứ 18 của dòng họ Phạm ở làng cổ Đông Ngạc.

Theo bà Mai, người trực tiếp trông coi di tích, họ Phạm có tổng cộng 9 vị đỗ tiến sĩ được ghi danh tại Văn Miếu Quốc Tử Giám. Trong đó, 7 vị được khắc tên tại Hà Nội, 2 vị tại Huế. Riêng tại Hà Nội, do một tấm bia bị thất lạc từ thời Mạc, nên hiện chỉ còn bia ghi danh 6 vị. Ngoài ra, dòng họ Phạm còn có 2 người đỗ sĩ vọng - một hình thức văn khoa của triều đình, được xem là tương đương với tiến sĩ.

Bà Mai chia sẻ, ngôi nhà được xây theo lối kiến trúc truyền thống, gồm 7 gian 2 dĩ. Toàn bộ phía ngoài là không gian thờ tự của gia đình.

“Phần cổng nhà được xây dựng vào năm 1934, có một chi tiết đặc biệt: phía trên cổng là một lỗ nhỏ, bên trong xây rỗng, từng được dùng để cất giấu tài liệu bí mật trong thời kỳ hoạt động cách mạng. Lỗ nhỏ này có thể thò tay vào lấy tài liệu được. Chính vì vậy mới đảm bảo được bí mật và không bị phát hiện”, bà Mai nói.

Theo bà Mai, tâm lý người dân ở đâu cũng vậy chứ không riêng gì làng cổ đều muốn giữ nguyên tên gọi. Một trong số nguyện vọng đầu tiên của bất kỳ người dân ở đây khi sắp xếp lại thôn, tổ dân phố đó là giữ nguyên hiện trạng, giữ nguyên những gì đã có và đang có.

“Việc sáp nhập đơn vị hành chính là việc cần làm để tạo nền móng cho sự phát triển đất nước. Tuy nhiên, nền móng đó cũng phải dựa trên nền móng của văn hoá truyền từ đời này sang đời khác. Giữ lại tên gọi "Đông Ngạc" và các nét văn hóa đặc trưng của làng cổ là cách bảo vệ hồn cốt dân tộc, đảm bảo phát triển bền vững mà không đánh mất bản sắc”, bà Mai chia sẻ.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Mong giữ lại đúng tên, cán bộ phải gần dân, sát dân

Trao đổi với PV Dân Việt, bà Phạm Thị Minh Hồng, Bí thư Chi bộ tổ dân phố Đông Ngạc 2 cho biết, trước đó, Đảng uỷ phường cũng đã tiến hành lấy thông tin, trình độ học vấn của các Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng tổ dân phố, Trưởng ban công tác mặt trận… để tiến hành sắp xếp sáp nhập thôn, tổ dân phố. Tuy nhiên đến nay chưa có kế hoạch cụ thể.

Theo bà Hồng, tổ dân phố Đông Ngạc 2 có hơn 500 hộ dân, căn cứ vào thực tế chắc chắn sẽ sáp nhập. Trước đây, khi sắp xếp đơn vị hành chính từ xã Đông Ngạc lên phường Đông Ngạc, khi lập tổ dân phố, làng cổ Đông Ngạc quyết không để mất tên đều “tranh nhau” giữ tên bắt đầu bằng “Đông Ngạc”. Chính vì vậy tổ dân phố Đông Ngạc theo số thứ tự từ 1 đến 8 ra đời.

“Người dân làng cổ mong muốn giữ lại đúng tên Đông Ngạc nếu sắp xếp lại tổ dân phố. Đây cũng là mong muốn và nguyện vọng của nhân dân. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng mong muốn, sau này cán bộ được cử phụ trách quản lý tổ dân phố phải gần dân, để nắm thông tin nguyện vọng của nhân dân và hiện đại hóa phương thức quản lý trong thời đại số”, bà Hồng nói.

Đồng tình với quan điểm trên, ông Nguyễn Văn Phú (76 tuổi), Bí thư Chi bộ tổ dân phố Đông Ngạc 3 chia sẻ, nên thành một đầu mối tổ dân phố Đông Ngạc như trước đây thay vì chia nhỏ lẻ các tổ dân phố Đông Ngạc như hiện nay.

Ông Phú đã kinh qua gần 2 thập niên gắn bó từ trưởng thôn lên tổ dân phố. Năm 2008, ông là trưởng thôn Đông Ngạc, quản lý hơn 2.000 hộ dân với 7.000 nhân khẩu. Sau khi thực hiện nghị quyết sáp nhập, ông là Bí thư Chi bộ tổ dân phố Đông Ngạc 3, quản lý 550 hộ dân. Hiện toàn bộ phường Đông Ngạc có tới 54 tổ dân phố.

“Sáp nhập thôn, tổ dân phố là chủ trương của Đảng, nhà nước. Đây là tiền đề tạo điều kiện phát triển đất nước, chuyển đổi công nghệ số. Tôi mong rằng khi sáp nhập các tổ dân phố Đảng, Chính quyền phường cũng như cấp trên nên chọn người trẻ, có đầy đủ tiêu chí phẩm chất, năng lực, trình độ công nghệ cao về điều hành làm việc mới đáp ứng được nhiệm vụ. Việc sáp nhập không chỉ đơn thuần là giảm số lượng đơn vị hành chính cấp cơ sở, mà cốt lõi là nâng cao chất lượng hoạt động, tinh gọn bộ máy và phục vụ nhân dân tốt hơn”, ông Phú chia sẻ thêm.

Tại họp báo thường kỳ chiều 28/4, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) Nguyễn Thị Tú Thanh cho biết, thực hiện chủ trương về sắp xếp thôn, tổ dân phố, Bộ Nội vụ được Chính phủ giao chủ trì xây dựng Nghị định về tổ chức hoạt động của thôn, tổ dân phố và một số chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

Theo bà Thanh, định hướng chung trong việc sắp xếp thôn, tổ dân phố theo hướng tinh gọn đầu mối, giảm số lượng thôn, tổ dân phố đảm bảo phù hợp với quy mô, thực tiễn, đặc điểm từng vùng miền.

"Qua đó, hướng đến nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ sở, tạo thuận lợi cho việc thực hiện các nhiệm vụ, giảm áp lực quản lý trực tiếp của chính quyền cấp xã", bà Thanh thông tin về mục đích của việc sắp xếp.

Đồng thời, dự thảo nghị định được xây dựng theo hướng kế thừa quy định còn phù hợp hiện nay, đồng thời nghiên cứu, điều chỉnh theo hướng bảo đảm tương quan, hợp lý, phù hợp với quy mô mới của cấp xã, cũng như khối lượng công việc, chế độ, chính sách, góp phần động viên khuyến khích đội ngũ cán bộ chuyên trách yên tâm công tác, nâng cao nhiệm vụ ở cơ sở.

×