Sáp nhập thôn, tổ dân phố: HĐND cấp xã có thẩm quyền quyết định những nội dung gì?

HĐND cấp xã được quyết định thành lập, sáp nhập thôn, tổ dân phố

Trao đổi với PV Dân Việt, Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn luật sư TP.Hồ Chí Minh cho rằng, Nghị định số 185/2026/NĐ-CP đã thể hiện rõ xu hướng phân quyền mạnh cho cấp cơ sở trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo Điều 8 Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV của Bộ Nội vụ, trước đây việc thành lập thôn mới, tổ dân phố mới phải trải qua khá nhiều bước và nhiều cấp trung gian.

Cụ thể, sau khi UBND cấp xã xây dựng Đề án và lấy ý kiến cử tri, hồ sơ sẽ được trình HĐND cấp xã thông qua, sau đó chuyển lên UBND cấp huyện, Sở Nội vụ thẩm định trước khi UBND cấp tỉnh trình HĐND cấp tỉnh ban hành Nghị quyết quyết định thành lập.

Không chỉ việc thành lập mới, các thủ tục sáp nhập, giải thể, đổi tên thôn, tổ dân phố cũng được thực hiện theo cơ chế tương tự, với thẩm quyền quyết định cuối cùng thuộc HĐND cấp tỉnh.

Tuy nhiên, Điều 9 Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố đã thay đổi đáng kể cơ chế này.

Theo đó, Hội đồng nhân dân cấp xã được giao trực tiếp thẩm quyền quyết định thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố trên địa bàn; đồng thời quyết định việc ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có.

Riêng tại các đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương thì UBND đặc khu sẽ thực hiện thẩm quyền này.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là điểm thay đổi rất lớn trong tổ chức quản lý cộng đồng dân cư ở cơ sở.

“Nếu như trước đây HĐND cấp xã chủ yếu chỉ dừng ở bước thông qua ban đầu thì nay đã trở thành cơ quan ra quyết định cuối cùng đối với việc thành lập, sáp nhập hay giải thể thôn, tổ dân phố. Điều này phù hợp với yêu cầu tinh gọn bộ máy và tăng tính tự chủ cho cấp cơ sở khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp”, Luật sư Sơn phân tích.

Cũng theo vị luật sư, việc phân quyền cho cấp xã sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ, hạn chế tình trạng phải đi qua nhiều cấp trung gian như trước đây.

Bãi bỏ quy định cũ về người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố

Không chỉ thay đổi về thẩm quyền, Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố còn tạo ra sự thay đổi lớn về cơ chế quản lý người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

Cụ thể, Nghị định đã bãi bỏ các quy định liên quan đến người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố tại Nghị định số 33/2023/NĐ-CP của Chính phủ.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, việc bãi bỏ này nhằm thống nhất cơ chế quản lý theo hệ thống pháp luật mới, tránh tình trạng chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật.

“Sau khi Nghị định 185 có hiệu lực, các quy định liên quan đến tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách sẽ được điều chỉnh tập trung trong nghị định mới. Đồng thời, Bộ Nội vụ cũng sẽ ban hành thông tư mới để thay thế Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV hiện hành để sửa đổi các quy định cho phù hợp với Chính quyền 2 cấp”, Luật sư Sơn cho biết.

Đáng chú ý, Điều 8 Điều 9 Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố đã bổ sung nhiều nguyên tắc mới trong việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố.

Theo đó, việc sắp xếp không chỉ căn cứ vào quy mô dân số mà còn phải xem xét đồng bộ các yếu tố về vị trí địa lý, phong tục, tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của Nhân dân.

Nghị định cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và tạo thuận lợi cho đời sống sinh hoạt của người dân.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là cách tiếp cận phù hợp trong bối cảnh nhiều địa phương đang đẩy mạnh sáp nhập đơn vị hành chính và tổ chức lại cộng đồng dân cư.

“Việc trao quyền mạnh hơn cho HĐND cấp xã không có nghĩa là làm đơn giản hóa một cách cơ học, mà vẫn phải đặt yếu tố đồng thuận xã hội, đặc điểm văn hóa và quyền tham gia của người dân lên hàng đầu”, Luật sư Sơn nhận định.

Cũng theo quy định mới, việc lấy ý kiến Nhân dân vẫn là bước bắt buộc khi thực hiện thành lập, sắp xếp, giải thể hoặc đổi tên thôn, tổ dân phố theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Điểm đáng chú ý là cơ chế mới đã giảm bớt đáng kể các thủ tục cấp tỉnh, qua đó giúp địa phương chủ động hơn trong việc tổ chức lại thôn, tổ dân phố phù hợp với thực tiễn quản lý dân cư hiện nay.

×