Sáp nhập thôn, tổ dân phố năm 2026: Trưởng thôn mất tín nhiệm bị xử lý ra sao?

Sáp nhập thôn, tổ dân phố năm 2026: Gấp rút hoàn thiện mô hình quản lý mới

Ngày 6/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 122/NQ-CP về phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4/2026, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục sắp xếp thôn, tổ dân phố và kiện toàn bộ máy chính quyền cơ sở theo hướng tinh gọn, hiệu quả.

Theo Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương phải khẩn trương hoàn thành việc sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố và các đơn vị sự nghiệp công lập theo chỉ đạo của Trung ương; đồng thời tổ chức sơ kết, đánh giá mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau một năm triển khai.

Trước đó, tại Nghị quyết 105/NQ-CP ngày 8/4/2026 ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận 210-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII, Chính phủ cũng giao Bộ Nội vụ chủ trì hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Đáng chú ý, Bộ Nội vụ được giao tham mưu ban hành Nghị định mới về tổ chức hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách với người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở trong quý II/2026. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng mô hình tự quản cộng đồng dân cư phù hợp với bối cảnh sáp nhập và tinh gọn bộ máy.

Trao đổi với PV Dân Việt, Luật sư Hoàng Anh Sơn – Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng, việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố không chỉ là bài toán tinh giản đầu mối hành chính, mà còn là quá trình “sàng lọc” đội ngũ cán bộ cơ sở.

“Trong bối cảnh quy mô thôn, tổ dân phố sau sáp nhập sẽ lớn hơn, dân số đông hơn, yêu cầu quản lý cao hơn thì người đứng đầu cộng đồng dân cư cũng phải đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn về năng lực, uy tín và khả năng vận động quần chúng”, luật sư Sơn nhận định.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, hiện nay tiêu chuẩn của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố được quy định tại Điều 11 Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV năm 2022 của Bộ Nội vụ.

Cụ thể, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phải là người cư trú thường xuyên tại địa phương; từ đủ 21 tuổi trở lên; có sức khỏe, tinh thần trách nhiệm; có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt; được nhân dân tín nhiệm; đồng thời có năng lực tổ chức, vận động người dân thực hiện các công việc tự quản ở cộng đồng.

“Điểm đáng chú ý là pháp luật đặt ra yêu cầu ‘được nhân dân tín nhiệm’. Đây không phải điều kiện mang tính hình thức mà là tiêu chí cốt lõi đối với cán bộ cộng đồng dân cư”, luật sư Sơn phân tích.

Mất tín nhiệm: Quy định bãi nhiệm Trưởng thôn hoặc miễn nhiệm chức vụ

Điều 13 Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV năm 2022 quy định rõ, Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở, được hưởng phụ cấp hàng tháng theo mức do HĐND cấp tỉnh quyết định.

Đáng chú ý, quy định này cũng nêu rõ: nếu không hoàn thành nhiệm vụ, có vi phạm, khuyết điểm hoặc không được nhân dân tín nhiệm thì tùy theo mức độ sẽ bị miễn nhiệm, bãi nhiệm hoặc truy cứu trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, đây là cơ chế pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm tính dân chủ ở cơ sở và tăng trách nhiệm giải trình của đội ngũ Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố.

“Miễn nhiệm thường áp dụng trong trường hợp người giữ chức vụ không còn đủ điều kiện công tác, sức khỏe yếu hoặc xin thôi nhiệm vụ. Còn bãi nhiệm là hình thức xử lý nghiêm khắc hơn, áp dụng khi cá nhân có sai phạm, mất uy tín hoặc không còn được cử tri tín nhiệm”, luật sư Sơn cho biết.

Điều 12 Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV năm 2022 quy định, việc bầu, miễn nhiệm hoặc bãi nhiệm Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phải được thực hiện thông qua hội nghị của thôn, tổ dân phố theo nguyên tắc dân chủ.

Ban công tác Mặt trận ở khu dân cư sẽ phối hợp với Chi ủy chi bộ giới thiệu nhân sự để cử tri bầu chọn. Đồng thời, người dân cũng có quyền tự ứng cử hoặc giới thiệu người ứng cử tại hội nghị.

Sau khi có kết quả bầu cử, UBND cấp xã sẽ ra quyết định công nhận chức danh Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố.

Theo luật sư Sơn, trong thực tế, nếu Trưởng thôn có dấu hiệu yếu kém trong điều hành, không minh bạch trong thu chi, thiếu trách nhiệm với công việc cộng đồng hoặc liên tục bị người dân phản ánh, địa phương có thể xem xét quy trình miễn nhiệm hoặc bãi nhiệm theo đúng quy định.

“Cơ chế này giúp bảo đảm người đứng đầu khu dân cư phải thực sự gần dân, lắng nghe dân và chịu sự giám sát trực tiếp từ cộng đồng”, ông Sơn nói.

Liên quan việc sáp nhập thôn, tổ dân phố, Điều 8a Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV năm 2022 quy định quy trình sáp nhập được thực hiện tương tự quy trình thành lập thôn, tổ dân phố mới.

Trong đó, chính quyền địa phương phải tổ chức lấy ý kiến cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình. Chỉ khi có trên 50% số cử tri tán thành thì phương án mới được thông qua.

Ngoài việc sáp nhập, pháp luật hiện hành cũng quy định khá chi tiết về đổi tên, giải thể thôn, tổ dân phố hoặc ghép cụm dân cư vào đơn vị hiện có nhằm phù hợp với thực tiễn quản lý dân cư sau khi tinh gọn bộ máy.

Theo giới chuyên gia, quá trình sáp nhập thôn, tổ dân phố trong giai đoạn 2026–2030 sẽ không chỉ tác động đến địa giới hành chính cơ sở mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình quản trị cộng đồng dân cư theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và đề cao sự tín nhiệm của người dân đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.

×