Sáp nhập thôn, tổ dân phố: Những quyền lợi người dân cần biết để tránh hiểu nhầm là gì?

Người dân có quyền được tham gia ý kiến trước khi sáp nhập thôn, tổ dân phố

Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định việc thành lập, tổ chức lại, sáp nhập, giải thể hoặc đổi tên thôn, tổ dân phố phải được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục và bảo đảm tính công khai, dân chủ. Một trong những nguyên tắc quan trọng là việc sắp xếp phải có sự tham gia của cộng đồng dân cư, không phải là quyết định mang tính áp đặt từ phía chính quyền.

Theo quy định, khi xây dựng phương án sáp nhập, chính quyền địa phương phải tổ chức lấy ý kiến cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình tại khu vực chịu tác động. Chỉ sau khi tổng hợp ý kiến, hoàn thiện phương án và thực hiện đầy đủ các bước theo quy định thì cơ quan có thẩm quyền mới xem xét quyết định.

Trao đổi với phóng viên, Luật sư Hoàng Anh Sơn (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết, đây là một trong những quyền quan trọng nhất của người dân trong quá trình sắp xếp thôn, tổ dân phố.

Theo tinh thần của Nghị định 185/2026/NĐ-CP, người dân không chỉ là đối tượng chịu tác động mà còn là chủ thể tham gia vào quá trình xây dựng phương án sắp xếp.

Việc lấy ý kiến cộng đồng nhằm bảo đảm sự đồng thuận, đồng thời giúp chính quyền cân nhắc các yếu tố về lịch sử, văn hóa, phong tục, địa bàn cư trú và điều kiện sinh hoạt của người dân trước khi quyết định sáp nhập", luật sư Sơn phân tích.

Theo luật sư Sơn, trên thực tế, nhiều địa phương còn tổ chức họp dân để giải thích rõ lý do sáp nhập, phương án đặt tên thôn mới, tổ chức bộ máy sau sáp nhập cũng như giải đáp các băn khoăn của người dân. Điều này góp phần hạn chế khiếu nại, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng.

Một điểm đáng chú ý khác là việc sáp nhập thôn, tổ dân phố chỉ làm thay đổi đơn vị quản lý ở cơ sở, không làm mất quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản hay các quyền dân sự hợp pháp của người dân.

"Nhiều người lo ngại sau khi đổi tên thôn sẽ phải làm lại toàn bộ giấy tờ hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi về đất đai. Tuy nhiên, việc điều chỉnh địa giới hoặc tên gọi đơn vị dân cư không làm phát sinh hay chấm dứt các quyền tài sản đã được pháp luật công nhận. Nếu sau này cần điều chỉnh thông tin địa chỉ trên một số giấy tờ thì việc thực hiện cũng phải theo đúng quy định của pháp luật chuyên ngành", luật sư Sơn cho biết.

Không phải mọi quyền lợi của người dân đều thay đổi sau khi sáp nhập

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, sau khi sáp nhập thôn, điều người dân cần quan tâm nhất không phải là quyền lợi bị giảm đi mà là việc tổ chức lại bộ máy quản lý ở cơ sở.

Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định rõ việc thành lập hoặc tổ chức lại thôn, tổ dân phố nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Vì vậy, những thay đổi chủ yếu diễn ra ở bộ máy điều hành như Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố, Ban công tác Mặt trận và người hoạt động không chuyên trách.

Đối với người dân, các quyền và nghĩa vụ cơ bản như đăng ký cư trú, quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, các chế độ an sinh xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, trợ cấp người có công hay các chính sách đối với hộ nghèo, cận nghèo... vẫn được thực hiện theo quy định của pháp luật và không tự động thay đổi chỉ vì việc sáp nhập thôn.

Luật sư Hoàng Anh Sơn cho rằng, điều người dân cần lưu ý là theo dõi các thông báo của chính quyền địa phương sau khi phương án sáp nhập được phê duyệt.

"Nếu có yêu cầu cập nhật thông tin địa chỉ trên một số loại giấy tờ hoặc cơ sở dữ liệu hành chính thì người dân nên thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, không nên quá lo lắng vì việc sáp nhập thôn không đồng nghĩa với việc phải làm lại toàn bộ giấy tờ cá nhân", ông Sơn nói.

Theo luật sư Sơn, Nghị định 185/2026/NĐ-CP cũng yêu cầu việc sắp xếp phải bảo đảm ổn định đời sống của người dân, không làm gián đoạn các hoạt động cộng đồng và phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán của từng địa phương.

Luật sư Sơn nhận định, mục tiêu cuối cùng của việc sáp nhập là nâng cao hiệu quả quản lý ở cơ sở, sử dụng hợp lý nguồn lực và xây dựng bộ máy tinh gọn hơn, chứ không phải làm phát sinh thêm thủ tục hoặc gây khó khăn cho người dân.

Vì vậy, khi địa phương triển khai sáp nhập, người dân nên chủ động tham gia các cuộc họp lấy ý kiến, theo dõi thông tin chính thức và phối hợp với chính quyền để việc chuyển đổi diễn ra thuận lợi.

Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định việc thành lập, tổ chức lại, sáp nhập, giải thể hoặc đổi tên thôn, tổ dân phố phải bảo đảm dân chủ, công khai, lấy ý kiến cộng đồng dân cư theo quy định; đồng thời việc sắp xếp phải phù hợp với quy mô dân số, điều kiện tự nhiên, truyền thống văn hóa và yêu cầu quản lý ở địa phương. Việc sáp nhập không làm thay đổi các quyền, lợi ích hợp pháp của người dân đã được pháp luật bảo vệ.

×