Sáp nhập trường học trên cả nước: Chất lượng giáo dục đứng trước phép thử lớn (Bài 1)

Lời tòa soạn: Ngày 20/7, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà ký Văn bản số 814/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã.

Thực hiện chủ trương sắp xếp, tổ chức lại hệ thống trường học công lập theo hướng tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, hàng chục nghìn cơ sở giáo dục trên cả nước đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi với quy mô lớn. Đây không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn tác động trực tiếp đến đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh.

Loạt bài "Sáp nhập trường học trên cả nước: Chất lượng giáo dục đứng trước phép thử lớn" của Báo điện tử Dân Việt sẽ phản ánh thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương, ghi nhận những kết quả bước đầu, những khó khăn, vướng mắc và các cách làm hay; đồng thời lắng nghe ý kiến của nhà quản lý, chuyên gia, giáo viên và phụ huynh để làm rõ những vấn đề đặt ra, góp phần cung cấp góc nhìn đa chiều về quá trình sắp xếp trường học và những giải pháp nhằm bảo đảm mục tiêu tinh gọn bộ máy đi đôi với nâng cao chất lượng giáo dục.

Bài 1 - Sáp nhập trường học ở Hà Nội: Điều gì đang chờ phía trước?

Hàng loạt trường học tại Hà Nội đang được sắp xếp, tổ chức lại theo hướng giảm đầu mối quản lý, tinh gọn bộ máy trước mốc thời gian 30/8. Dù mục tiêu là nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, quá trình triển khai cũng đặt ra nhiều thách thức về quản trị nhà trường, sắp xếp đội ngũ và duy trì chất lượng dạy học.

Sắp xếp trường học theo hai mô hình trước 30/8

Theo Đề án sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã, Chính phủ đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% số trường, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50%.

Thực hiện chủ trương này, Bộ GDĐT đã triển khai thí điểm sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục công lập tại 15 tỉnh, thành phố, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/8. Trong đó có 5 thành phố gồm Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đồng Nai và Huế; cùng 10 tỉnh là Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Vĩnh Long, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Nghệ An, Đắk Lắk và Lâm Đồng.

Sau giai đoạn thí điểm, Bộ GDĐT sẽ tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm trước khi triển khai trên phạm vi toàn quốc, dự kiến hoàn thành trước ngày 30/4/2027.

Theo tính toán của Bộ GDĐT, việc sắp xếp sẽ giúp giảm khoảng 11.000 trường trên cả nước. Cùng với đó, hơn 20.000 hiệu trưởng và hiệu phó sẽ thuộc diện sắp xếp lại. Trong số này, khoảng 11.000 người được bố trí trở lại làm giáo viên nhằm bổ sung nguồn nhân lực đang thiếu tại các cơ sở giáo dục; số còn lại sẽ được điều động sang vị trí phù hợp hoặc giải quyết chế độ nghỉ hưu trước tuổi, nghỉ việc theo quy định và nguyện vọng.

Thứ trưởng Thường trực Bộ GDĐT Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh, việc rà soát, sắp xếp mạng lưới trường học phải bảo đảm ba yêu cầu cốt lõi là đủ trường, đủ lớp và đủ giáo viên, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Việc tổ chức lại hệ thống trường học không chỉ hướng tới tinh gọn bộ máy mà còn phải đáp ứng mục tiêu phổ cập giáo dục, đặc biệt là phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi và giáo dục bắt buộc ở bậc tiểu học, THCS, đồng thời tuân thủ các nguyên lý giáo dục để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

Hà Nội - cuộc chuyển mình mạnh mẽ trong việc sắp xếp, tổ chức lại hệ thống các cơ sở giáo dục công lập

Là 1 trong 15 địa phương thí điểm, UBND TP Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 272/KH-UBND triển khai sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và trường chuyên biệt công lập trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Kế hoạch xác định đây là bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản trị phát triển giáo dục", lấy người học làm trung tâm và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực. Cốt lõi của Kế hoạch không phải là sự "sáp nhập cơ học" nhằm giảm bớt số lượng mà là một quá trình tái cấu trúc mạng lưới dựa trên quy mô dân số và phân bố dân cư.

Để đảm bảo chất lượng, Thành phố đã đưa ra các tiêu chí khắt khe về quy mô sau sắp xếp. Cụ thể, một trường mầm non phải có tối thiểu 30 lớp; trường tiểu học tối thiểu 40 lớp; trường THCS tối thiểu 45 lớp và mô hình trường nhiều cấp học (Tiểu học - THCS) phải đạt tối thiểu 50 lớp. Thành phố cũng quy định các nguyên tắc bảo vệ quyền lợi học sinh: không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông; không sáp nhập trường chuyên biệt với trường đại trà và giữ nguyên các trường chất lượng cao đã được công nhận.

Hiện tại, nhiều phường xã trên địa bàn Thủ đô đã có phương án sắp xếp trường học và nhận được quan tâm từ dư luận.

Chủ tịch UBND phường Giảng Võ Cồ Như Dũng thông tin, hiện nay, trên địa bàn phường có 17 trường công lập, gồm 6 trường mầm non, 5 trường tiểu học và 6 trường THCS. Trong đó, phường Giảng Võ sẽ giữ nguyên Trường Tiểu học Kim Đồng (với 45 lớp và hơn 1.600 học sinh) và Trường THCS Giảng Võ 2 (với 34 lớp và hơn 1.400 học sinh).

Theo phương án sắp xếp, số lượng trường của phường sẽ giảm còn 8, gồm: 2 trường mầm non, 3 trường tiểu học và 3 trường THCS (bao gồm Trường THCS Giảng Võ 2). Các trường từ mầm non đến THCS sẽ sắp xếp, tinh gọn và đặt theo 2 tên là Thành Công và Giảng Võ với quy mô từ 1.200 đến khoảng 5.600 học sinh.

Phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám sắp xếp 13 trường công lập còn 4 trường (giảm 69% đầu mối).

Tại xã Kiều Phú, Hà Nội, theo đề án sắp xếp, tổ chức lại các trường học công lập trên địa bàn, sau sắp xếp, số lượng trường công lập trên địa bàn xã giảm từ 19 xuống còn 8 trường bao gồm: 3 trường mầm non, 3 trường tiểu học và 2 trường THCS (giảm 11 đầu mối quản lý, tương đương 57,89%).

Tại xã Mỹ Đức, dự kiến sắp xếp từ 19 đầu mối xuống còn 6 trường. Xã Mỹ Đức là một trong những đơn vị điển hình với quy mô giáo dục lớn (10.663 học sinh, 316 lớp). Theo dự thảo phương án, xã sẽ thực hiện một cuộc cắt giảm mạnh mẽ. Toàn bộ các điểm trường hiện có vẫn được giữ nguyên để thuận tiện cho phụ huynh. Xã Ứng Hòa sẽ giảm 21 đơn vị sự nghiệp công lập. Đây là địa phương có số lượng đầu mối giảm sâu nhất. Từ 27 cơ sở giáo dục với hơn 9.600 học sinh, xã dự kiến chỉ còn lại 6 trường (2 mầm non, 2 tiểu học, 2 THCS).

Xã Hát Môn tinh gọn điểm trường và đầu mối quản lý Xã Hát Môn hiện có 23 trường công lập. Theo Đề án, toàn bộ sẽ được tổ chức lại thành 9 trường (4 mầm non, 3 tiểu học, 2 THCS). Xã Đoài Phương hiện có 11 trường, dự kiến sau cơ cấu còn 5 trường, giảm hơn 54% đầu mối. Tại xã Chuyên Mỹ, dự kiến sau sắp xếp, toàn xã còn 5 trường học, giảm 11 trường, tỷ lệ giảm là 68,75%. Các trường học được sắp xếp, tổ chức lại theo mô hình trường đa cơ sở...

Trước kế hoạch sắp xếp, tinh gọn mạnh hệ thống trường học, nhiều giáo viên và phụ huynh bày tỏ không ít băn khoăn. Một trong những vấn đề được quan tâm là việc sáp nhập các trường có chất lượng đầu vào, thành tích và uy tín khác nhau có thể ảnh hưởng đến tâm lý lựa chọn trường của phụ huynh. Đặc biệt, với mô hình trường liên cấp, nhiều ý kiến lo ngại bản sắc, thương hiệu của từng trường có thể bị "hòa lẫn" sau khi hợp nhất.

Bên cạnh đó, tại nhiều địa phương, phương án được lựa chọn là giữ nguyên các điểm trường nhưng hợp nhất thành một đầu mối quản lý. Cách làm này giúp học sinh không phải thay đổi địa điểm học tập, song cũng đặt ra thách thức không nhỏ đối với công tác điều hành. Một ban giám hiệu sẽ phải quản lý nhiều cơ sở ở các vị trí khác nhau, bảo đảm sự thống nhất về chuyên môn, nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất và chất lượng giáo dục.

Ngoài ra, quy mô của nhiều trường sau sắp xếp sẽ tăng lên đáng kể, có trường quản lý hàng nghìn học sinh và hàng trăm giáo viên. Điều này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ quá tải trong công tác quản trị, nhất là khi xử lý các tình huống phát sinh, tổ chức hoạt động chuyên môn hay điều phối nhân sự giữa các điểm trường. Nhiều ý kiến cho rằng để mô hình mới vận hành hiệu quả, cùng với việc tinh gọn đầu mối, cần xây dựng cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý và bảo đảm nguồn lực tương xứng cho các trường sau sắp xếp.

Sáp nhập trường học: Bổ nhiệm vị trí hiệu trưởng, hiệu phó như thế nào

Sau sắp xếp trường học, số lượng hiệu trưởng, hiệu phó tại nhiều địa phương ở Hà Nội sẽ giảm mạnh, tạo ra sự cạnh tranh lớn đối với các vị trí quản lý.

Theo phương án của UBND TP Hà Nội, mỗi trường sau sáp nhập chỉ có 1 hiệu trưởng và mỗi điểm trường bố trí 1 phó hiệu trưởng. Thành phố cũng ban hành 6 tiêu chí bổ nhiệm hiệu trưởng, trong đó người được bổ nhiệm phải còn ít nhất 36 tháng công tác (trường hợp đặc biệt từ 12 tháng trở lên do cấp có thẩm quyền xem xét).

Nhiều địa phương ghi nhận mức giảm đầu mối quản lý rất lớn. Xã Thạch Thất giảm từ 20 xuống còn 6 trường, số hiệu trưởng từ 20 còn 6, phó hiệu trưởng từ 28 còn 20. Xã Mỹ Đức giảm từ 19 xuống còn 6 trường, số hiệu trưởng từ 19 còn 6. Đáng chú ý, xã Ứng Hòa giảm từ 27 xuống còn 6 đơn vị sự nghiệp công lập, đồng nghĩa giảm 21 vị trí hiệu trưởng...

Theo kế hoạch của Bộ GDĐT, những cán bộ quản lý không còn giữ chức vụ sau sắp xếp sẽ được bố trí trở lại làm giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Bà Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương, Hà Nội, cho rằng, việc sắp xếp lại hệ thống trường học là chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục. Nếu được triển khai bài bản, có lộ trình phù hợp, đây sẽ là cơ hội để các nhà trường phát huy tốt hơn tiềm năng về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và công tác quản trị.

Trước những băn khoăn của phụ huynh và học sinh về những xáo trộn có thể diễn ra trong quá trình sắp xếp, bà Nguyễn Thị Vân Hồng cho biết, đối với hoạt động dạy học, trong giai đoạn đầu chắc chắn sẽ có những điều chỉnh nhất định về tổ chức, quản lý và phối hợp chuyên môn. Tuy nhiên, nếu việc chuyển đổi được chuẩn bị kỹ lưỡng thì chất lượng dạy học sẽ không bị ảnh hưởng, thậm chí còn có điều kiện nâng cao nhờ việc sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ giáo viên và các nguồn lực giáo dục. Do đó, phụ huynh và học sinh không nên quá lo lắng bởi chủ trương này hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý chứ không tạo ra những xáo trộn không cần thiết đối với người học.

Mặc dù vậy, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương cũng đề xuất, trong quá trình triển khai sắp xếp, các cấp quản lý cần có phương án phù hợp để bảo đảm tối đa quyền lợi của học sinh, hạn chế việc thay đổi giáo viên, lớp học hoặc môi trường học tập nếu không thực sự cần thiết. Giáo viên cũng cần được động viên, thông tin kịp thời về chủ trương triển khai nhằm giúp thầy cô yên tâm công tác, từ đó truyền sự ổn định tới học sinh trong giai đoạn chuyển đổi.

Một hiệu trưởng trường THCS phường Hai Bà Trưng cho biết, quy mô trường chưa lớn nên nếu thực hiện sắp xếp rất có thể sẽ được ghép với đơn vị khác.

Về việc nhiều hiệu trưởng, hiệu phó có thể không còn giữ vị trí quản lý sau sắp xếp, bà cho rằng đây là điều đã được tính toán trong phương án của thành phố.

"Theo hướng dẫn, nếu hiệu trưởng không được lựa chọn giữ chức hiệu trưởng sau sáp nhập thì có thể được bố trí làm hiệu phó. Hiệu phó có thể chuyển sang làm tổ trưởng chuyên môn hoặc giáo viên. Mọi người chắc chắn sẽ chấp hành sự điều động của cấp trên", bà chia sẻ.

Theo bà, việc cán bộ quản lý quay trở lại giảng dạy sẽ không tạo ra nhiều khó khăn bởi ngay cả khi giữ chức hiệu trưởng hay hiệu phó, nhiều người vẫn trực tiếp đứng lớp.

Liên quan đến mô hình trường liên cấp, nữ hiệu trưởng cho biết theo thông tin bà nắm được, việc sắp xếp chủ yếu vẫn là sáp nhập các trường cùng cấp học để thuận lợi trao đổi chuyên môn. Trường hợp hình thành trường liên cấp tiểu học - THCS để thuận lợi về vị trí địa lý, hiệu trưởng của cấp học cao hơn sẽ đảm nhiệm vị trí hiệu trưởng, còn hiệu trưởng của cấp học còn lại sẽ làm phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn của cấp mình.

"Hiệu trưởng hiện nay chủ yếu làm công tác quản trị. Mỗi cấp học vẫn có phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, vì vậy tôi cho rằng bộ máy vẫn có thể vận hành ổn định", bà nhận định.

Đồng tình với ý kiến trên, một nữ hiệu trưởng trường mầm non ở phường Định Công cũng khẳng định, chủ trương sắp xếp là quyết sách đã được các cấp lãnh đạo cân nhắc kỹ lưỡng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục. Vì vậy, đội ngũ cán bộ quản lý trong ngành đều xác định sẽ chấp hành sự phân công của cấp trên.

Còn ông Phạm Văn Hoan, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bình Minh, phường Cửa Nam, Hà Nội, nhận định thêm việc sắp xếp là một chủ trương đúng và cần thiết. Khi bộ máy được tinh gọn sẽ giúp sử dụng nguồn nhân lực hiệu quả hơn, hạn chế sự chồng chéo trong quản lý và phù hợp với xu hướng đổi mới hiện nay.

Đương nhiên, bất kỳ sự thay đổi nào cũng sẽ có giai đoạn chuyển tiếp nên có thể sẽ có những khó khăn nhất định đối với một số đơn vị hoặc một số nhóm trường trong việc thích nghi với mô hình mới, từ công tác quản lý đến bố trí nhân sự. Tuy nhiên, khi được triển khai bài bản, có lộ trình và tạo được sự đồng thuận thì những vướng mắc đó sẽ từng bước được tháo gỡ.

Theo Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông Thái Văn Tài, đến năm học 2025–2026, tất cả các đơn vị hành chính cấp xã trên cả nước đều có trường tiểu học; 93,2% số xã có trường THCS. Khoảng 6,8% số xã, chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa, vùng cao, biên giới và hải đảo vẫn phải tổ chức trường liên xã hoặc trường phổ thông nhiều cấp học do mật độ dân cư thấp và điều kiện địa lý đặc thù. Cả nước có 11.559 trường tiểu học với 8.882.864 học sinh và 8.403 trường THCS với 6.656.888 học sinh.

Còn tiếp

×