Sáp nhập trường học trên cả nước: Để cuộc sắp xếp tạo ra giá trị lâu dài (Bài cuối)

Sáp nhập trường học 2026: Ý kiến từ các Giám đốc Sở GDĐT

Cho đến thời điểm này, nhiều tỉnh, thành trong số 15 địa phương trong diện thí điểm đã có phương án sắp xếp trường học. Mục tiêu của Bộ GDĐT là việc sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập được thực hiện theo hướng tinh gọn đầu mối quản lý, gắn với cơ cấu lại đội ngũ theo hướng giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy.

Tại Hội nghị Giám đốc Sở GDĐT năm 2026, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở GDĐT Hà Nội cho biết, thành phố đã ban hành Kế hoạch số 272 để triển khai chủ trương sắp xếp các cơ sở giáo dục theo định hướng của Chính phủ và Bộ GDĐT. Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành việc sắp xếp các cơ sở giáo dục phổ thông trước ngày 10/8/2026, giảm khoảng 50% đầu mối quản lý hành chính trong các nhà trường.

Tại Ninh Bình, ông Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Sở GDĐT cho biết, địa phương đang triển khai tích cực đề án sắp xếp sáp nhập lại các trường. Trước đây, tỉnh đã làm lần 1 là giảm 152 đầu mối, tới đây tiếp tục giảm khoảng trên 50% nữa.

Trong quá trình thực hiện, các tỉnh thành vẫn còn một số vướng mắc. Cụ thể, Giám đốc Sở GDĐT Bắc Ninh Tạ Việt Hùng nêu thực tế quy định số lượng cấp phó sau sắp xếp; cách xác định điểm trường, điểm trường lẻ và phân hiệu khi nhiều cơ sở giáo dục được hợp nhất.

Bên cạnh đó, theo ông Hùng, việc bố trí đội ngũ cán bộ dôi dư sau sáp nhập cũng là bài toán đặt ra. Đối với cán bộ quản lý, địa phương cần được hướng dẫn về việc bảo lưu chức vụ, phụ cấp và phương án chuyển đổi vị trí công tác. Phó hiệu trưởng có thể trở lại làm giáo viên, nhưng nhân viên hành chính khó bố trí hơn do không có chuyên môn giảng dạy, trong khi nhiều người còn trẻ và chưa đến tuổi nghỉ việc và nếu cho nghỉ việc mà không có những hướng dẫn cụ thể sẽ rất khó xử.

Ngoài ra, địa phương cũng đang gặp vướng mắc khi sắp xếp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Một số trường cao đẳng nghề dự kiến được hợp nhất hoặc chuyển đổi thành trường trung học nghề để đáp ứng yêu cầu mỗi địa phương không có quá 3 cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Song các quy định về mô hình trường trung học nghề chưa hoàn thiện, khiến địa phương thiếu cơ sở pháp lý để xây dựng và triển khai phương án.

Địa phương đề nghị Bộ giữ nguyên định mức cho giáo viên. Vì nếu giữ nguyên định mức thì các tỉnh sẽ được cân đối ngân sách để thuê. Nếu như hạ định mức thì ảnh hưởng tới chất lượng và học sinh, giáo viên trên lớp cũng rất khó cho việc phổ cập.

Việc sắp xếp vị trí việc làm cho đội ngũ nhân viên trường học như kế toán, thủ quỹ, văn thư... cũng là bài toán đặt ra. Theo tính toán, sau sắp xếp, tỉnh Ninh Bình giảm khoảng 900 đầu mối, khoảng 2.700 vị trí, bố trí như thế nào cũng là vấn đề cần tính toán.

Sáp nhập trường học: Cơ chế cho giáo viên thôi công tác quản lý, trở về với công việc giảng dạy hoặc xin nghỉ

Mới đây, Bộ GDĐT cho biết, thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Chính phủ, Thủ tướng, Bộ đã hướng dẫn các địa phương tiếp tục sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm 1/7/2025. Điều này tương đương với việc giảm trên 11.000 trường, hoàn thành trước ngày 30/8/2026; tạo điều kiện tập trung đầu tư, nâng cao chất lượng quản trị và tổ chức dạy học.

Sau sắp xếp, dự kiến sẽ điều chuyển và sắp xếp lại trên 20.000 cán bộ quản lý, trong đó khoảng 11.000 người được bố trí làm giáo viên trực tiếp đứng lớp.

Là địa phương có hệ thống giáo dục lớn nhất cả nước, ông Kiều Văn Minh, Trưởng phòng Tổ chức Cán bộ, Sở GDĐT Hà Nội cho hay, với những giáo viên thôi công tác quản lý, trở về với công việc giảng dạy hoặc xin nghỉ nếu đủ thời gian hoặc do nhu cầu cá nhân, quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Thành phố Hà Nội là "Thận trọng, nhân văn, đúng quy định pháp luật, bảo đảm tối đa quyền lợi hợp pháp của viên chức, người lao động". Các chế độ, chính sách được thực hiện theo hướng dẫn tại Công văn số 3640/UBND-SNV ngày 21/7/2026 của UBND Thành phố và các quy định hiện hành. Thực hiện đầy đủ, chi trả kịp thời mọi chế độ cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, không để phát sinh vướng mắc.

"Tôi có thể đơn cử. Đối với cán bộ quản lý chuyển sang làm công tác giảng dạy, ngành giáo dục rất trân trọng. Các kinh nghiệm của cán bộ quản lý, đặc biệt là năng lực của các thầy cô khi sắp xếp tiếp tục trở lại vị trí giáo viên giảng dạy sẽ bố trí để các thầy cô phát huy được năng lực sở trường của mình. Về chế độ phụ cấp theo quy định và trường hợp cán bộ quản lý được bố trí sang vị trí việc làm mới có phụ cấp chức vụ thấp hơn hoặc là không có phụ cấp chức vụ thì được bảo lưu đúng chế độ chính sách và đúng các quy định của Đảng và Nhà nước hiện nay.

Việc này trực tiếp cụ thể hóa mục tiêu giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy. Đây là một hướng đi rất đúng và trong kỳ này, chúng tôi đang làm rất cẩn trọng, từng bước để làm sao đạt được hiệu quả cao nhất.

Đối với những trường hợp có nguyện vọng xin nghỉ hưu trước tuổi hoặc là nghỉ việc, chúng tôi cũng căn cứ vào các quy định hiện hành. Đặc biệt là căn cứ vào nghị định 154 của Chính phủ, chúng tôi đã phối hợp với Sở Nội vụ, với UBND cấp xã để có căn cứ và điều kiện thực tiễn lập hồ sơ, phối hợp với các sở ngành để giải quyết chế độ theo các cái quy định hiện hành, đảm bảo quyền lợi cho người lao động", ông Minh cho hay.

Sáp nhập trường học: Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục

Sắp xếp lại mạng lưới trường học là cần thiết trong quá trình chuyển từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”... Đó là ý kiến của ông Lê Như Tiến, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội (nay là Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội).

Theo ông Tiến, thực tế hiện nay, nhiều địa phương có các trường ở gần nhau nhưng quy mô, cơ sở vật chất và chất lượng đội ngũ giáo viên không đồng đều. Do đó, việc tổ chức lại mạng lưới trường học không chỉ nhằm tinh gọn đầu mối mà còn để sử dụng hiệu quả hơn cơ sở vật chất, đội ngũ và nguồn lực đầu tư.

“Mục tiêu là giảm biên chế làm công tác quản lý, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy để nguồn lực được ưu tiên cho hoạt động dạy học”, ông Tiến chia sẻ.

Ông Tiến cho rằng, việc sắp xếp không phải theo kiểu “cộng gộp” cơ học. Điều cần hướng tới là tái cấu trúc mạng lưới trường học dựa trên quy mô dân số, phân bố dân cư và nhu cầu học tập; từ đó tăng thêm hiệu quả giáo dục, quyền lợi cho học sinh, phụ huynh và toàn xã hội. “Qua sắp xếp, cũng là cơ hội để rà soát lại đội ngũ giáo viên, thậm chí các nhà quản lý (hiệu trưởng, hiệu phó) từ đó chọn ra những người tiêu biểu nhất”, ông nói.

Ông Tiến cũng cho biết, các cơ quan quản lý cần xây dựng bộ tiêu chí thống nhất về quy mô trường, số lớp, số học sinh, đội ngũ giáo viên và điều kiện cơ sở vật chất để các địa phương triển khai đồng bộ nhưng vẫn linh hoạt theo đặc thù từng khu vực (nông thôn hoặc đô thị).

“Nếu trước đây, học sinh đi học cách nhà khoảng 1-2km, nhưng sau sắp xếp lại phải đi xa hơn thì rõ ràng chưa phù hợp. Mọi phương án đều cần đặt quyền lợi của người học lên hàng đầu, không để học sinh phải đi học xa hơn”, ông Tiến nói.

Bà Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách TP Hải Phòng, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng, cần xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá tác động toàn diện, trong đó có ít nhất bốn nhóm vấn đề trọng tâm.

Nhóm thứ nhất là quyền tiếp cận giáo dục của học sinh. Phải đánh giá cụ thể khoảng cách, thời gian và mức độ an toàn trên đường đến trường; chi phí đi lại; khả năng tổ chức bán trú, đưa đón; nguy cơ học sinh bỏ học hoặc không ra lớp đầy đủ. Đặc biệt phải quan tâm trẻ mầm non, học sinh tiểu học, học sinh khuyết tật, học sinh thuộc hộ nghèo, học sinh ở miền núi, hải đảo và địa bàn giao thông khó khăn.

Nhóm thứ hai là các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục. Cần giám sát sĩ số lớp, diện tích phòng học, phòng chức năng, nhà vệ sinh, nước sạch, thiết bị dạy học, hạ tầng số, điều kiện bán trú; tỉ lệ giáo viên trên lớp và cơ cấu giáo viên theo môn học. Không thể để sau sáp nhập xuất hiện trường quá tải, lớp học quá đông, giáo viên phải di chuyển liên tục hoặc học sinh học ở những cơ sở chưa bảo đảm an toàn.

Nhóm thứ ba là quyền và lợi ích hợp pháp của đội ngũ. Phải công khai tiêu chí bố trí cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; bảo đảm đúng vị trí việc làm, năng lực, chuyên môn, hoàn cảnh và nguyện vọng chính đáng; thực hiện đầy đủ chế độ tiền lương, phụ cấp, bảo lưu chức vụ và chính sách đối với người chịu tác động. Mọi quyết định liên quan đến nhân sự phải minh bạch, có đối thoại và cơ chế giải quyết kiến nghị.

Nhóm thứ tư là hiệu quả quản trị và sử dụng nguồn lực. Cần đánh giá bộ máy sau sắp xếp có thực sự giảm khâu trung gian hay chỉ ghép tên gọi; trách nhiệm của hiệu trưởng và người đứng đầu các phân hiệu có rõ ràng không; tài sản, đất đai, ngân sách và dữ liệu có được quản lý thống nhất, hiệu quả không.

Mỗi đề án sắp xếp phải có báo cáo đánh giá tác động trước khi quyết định và bộ chỉ số theo dõi sau khi vận hành. Cần công khai phương án để giáo viên, phụ huynh và nhân dân góp ý. Giám sát phải đi vào kết quả cuối cùng: Học sinh có học tốt hơn không, giáo viên có điều kiện làm việc tốt hơn không và nguồn lực đầu tư có được sử dụng hiệu quả hơn không.

Về lộ trình, từ ngày 1/7/2026, các tỉnh, thành thí điểm sáp nhập đầu mối quản lý cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn để hình thành các mô hình trường học quy mô lớn có các phân hiệu, điểm trường; thiết lập mô hình quản trị trường học.

Trước ngày 30/8/2026, các tỉnh, thành hoàn thành giai đoạn thí điểm, thiết lập mạng lưới trường lớp phù hợp với địa bàn, quy mô dân số; hoàn thiện bộ máy tổ chức và phương án quản trị trường học để vận hành ngay từ đầu năm học 2026-2027.

Trước ngày 30/12/2026: Đánh giá toàn diện tác động của việc thí điểm, rút kinh nghiệm giai đoạn 1 (thí điểm); hình thành mô hình quản lý; đề ra giải pháp để triển khai giai đoạn tiếp theo.

Từ ngày 30/3/2027: Từ kết quả triển khai giai đoạn 1, tiếp tục sáp nhập, hợp nhất các cơ sở giáo dục trên địa bàn theo thẩm quyền quản lý.

Trước ngày 30/4/2027: Hoàn thành toàn diện việc sắp xếp, tinh gọn các đầu mối quản lý hành chính; ổn định công tác quản trị, tài chính, tài sản công; bảo đảm toàn hệ thống vận hành đồng bộ, thông suốt và không gây bất cứ ảnh hưởng nào đến hoạt động chuyên môn dạy và học tại các điểm trường.

(Hết)

×