Sắp xếp thôn, tổ dân phố năm 2026: Đề án không được quá 50% hộ dân đồng ý thì có tiến hành sáp nhập?

Không đủ trên 50% ý kiến tán thành, địa phương chưa thể tự quyết sáp nhập

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, hiện nay trình tự sáp nhập thôn, tổ dân phố được thực hiện theo Thông tư hợp nhất số 08/VBHN-BNV năm 2022 của Bộ Nội vụ, hợp nhất từ Thông tư số 04/2012/TT-BNV và các văn bản sửa đổi, bổ sung mới nhất.

Điều 8a Thông tư 08/VBHN-BNV quy định, quy trình sáp nhập thôn, tổ dân phố được áp dụng tương tự quy trình thành lập thôn mới, tổ dân phố mới tại Điều 8 của Thông tư này.

Điều 8, Khoản 2 quy định, UBND cấp xã phải tổ chức lấy ý kiến toàn thể cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình trong khu vực chịu ảnh hưởng bởi việc thành lập hoặc sáp nhập thôn, tổ dân phố. Việc lấy ý kiến phải được tổng hợp và lập biên bản đầy đủ.

Đáng chú ý, Điều 8, Khoản 3 Thông tư 08/VBHN-BNV quy định rõ: chỉ khi Đề án được “trên 50% số cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình” tán thành thì UBND cấp xã mới hoàn thiện hồ sơ để trình HĐND cấp xã và các cấp tiếp theo xem xét.

Theo Luật sư Sơn, điều này đồng nghĩa, tỷ lệ đồng thuận của người dân là điều kiện pháp lý rất quan trọng trong quy trình sáp nhập. Nếu chưa đạt quá bán thì chưa đủ cơ sở để địa phương hoàn tất ngay thủ tục sáp nhập theo quy trình thông thường.

Tuy nhiên, pháp luật cũng dự liệu trường hợp người dân chưa đồng thuận. Cụ thể, Điều 8, Khoản 3 Thông tư 08/VBHN-BNV tiếp tục quy định: nếu lần lấy ý kiến thứ nhất chưa đạt trên 50% tán thành thì UBND cấp xã phải tổ chức lấy ý kiến lần thứ hai.

Trong trường hợp sau hai lần lấy ý kiến vẫn không đạt trên 50% số cử tri hoặc đại diện hộ gia đình đồng ý, UBND cấp xã phải báo cáo UBND cấp trên xem xét, quyết định trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày lập biên bản lấy ý kiến lần hai.

“Như vậy, pháp luật hiện hành không quy định cứng rằng dưới 50% là chắc chắn dừng sáp nhập. Sau hai lần lấy ý kiến không đạt đồng thuận quá bán, thẩm quyền xem xét sẽ được chuyển lên UBND cấp trên để quyết định theo tình hình thực tế, yêu cầu quản lý nhà nước và phương án tổ chức dân cư tại địa phương”, Luật sư Sơn phân tích.

Việc lấy ý kiến người dân là thủ tục bắt buộc, không thể làm hình thức

Theo Luật sư Hoàng Anh Sơn, mặc dù cơ quan cấp huyện vẫn có quyền xem xét trong trường hợp tỷ lệ đồng thuận chưa đạt quá bán, nhưng việc lấy ý kiến người dân không phải thủ tục mang tính hình thức.

Điều 8 và Điều 8a Thông tư 08/VBHN-BNV đều đặt ra yêu cầu phải tổ chức lấy ý kiến công khai, lập biên bản đầy đủ và thực hiện đúng trình tự trước khi trình hồ sơ lên cấp trên. Đây là căn cứ để bảo đảm quyền tham gia quản lý cộng đồng dân cư của người dân ở cơ sở.

Bên cạnh đó, Nghị quyết liên tịch số 09/2008/NQLT-CP-UBTWMTTQVN về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn cũng xác định các vấn đề liên quan trực tiếp đến cộng đồng dân cư phải được nhân dân bàn bạc, tham gia ý kiến công khai.

Luật sư Sơn cho rằng, trên thực tế, nhiều địa phương triển khai sáp nhập thôn, tổ dân phố nhằm đáp ứng tiêu chí về quy mô dân số, tinh giản đầu mối quản lý và giảm chi ngân sách. Tuy nhiên, nếu việc lấy ý kiến diễn ra qua loa, thiếu minh bạch hoặc người dân chưa được giải thích đầy đủ về quyền lợi sau sáp nhập thì dễ phát sinh khiếu nại, phản ánh.

Ngoài vấn đề tên gọi, địa giới hay thay đổi giấy tờ liên quan, nhiều người dân còn quan tâm đến quyền lợi thực tế sau sáp nhập như chế độ của cán bộ không chuyên trách, khoảng cách sinh hoạt cộng đồng, quản lý an ninh trật tự hay duy trì bản sắc văn hóa của khu dân cư cũ.

“Cơ quan chức năng cần công khai đầy đủ Đề án, giải thích rõ lý do sáp nhập, phương án tổ chức sau sáp nhập và tác động đến người dân. Khi người dân hiểu rõ lợi ích và sự cần thiết thì việc tạo đồng thuận sẽ thuận lợi hơn, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu hoàn thành chỉ tiêu hành chính”, Luật sư Hoàng Anh Sơn nhận định.

Ngoài ra, Điều 8a Thông tư 08/VBHN-BNV cũng quy định, việc đổi tên thôn, tổ dân phố sau sáp nhập cũng phải lấy ý kiến cử tri và chỉ được thông qua khi đạt trên 50% ý kiến tán thành. Nếu hai lần lấy ý kiến vẫn không đạt quá bán thì UBND cấp xã tiếp tục phải báo cáo UBND cấp trên xem xét, quyết định.

Theo giới chuyên gia, trong bối cảnh nhiều địa phương đang tiếp tục rà soát đơn vị dân cư để sắp xếp lại bộ máy ở cơ sở trong giai đoạn 2025–2030, các quy định về lấy ý kiến cử tri sẽ tiếp tục là bước thủ tục quan trọng nhằm bảo đảm tính dân chủ, công khai và hạn chế phát sinh tranh chấp tại cộng đồng dân cư.

×