Sắp xử Chủ tịch Công ty Z Holding: Những lỗ hổng từ việc thực phẩm chức năng quảng cáo như thuốc, gắn mác chữa bệnh

Ngày 5/1 tới, TAND TP Hà Nội sẽ xét xử Hoàng Quang Thịnh, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Z Holding và La Khắc Minh, Nguyễn Văn Minh, đều là Phó tổng giám đốc doanh nghiệp này về các tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”; “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm” và “Rửa tiền”.

Cùng vụ án, 15 người khác bị truy tố về các tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” và “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm”. Hành vi phạm tội của họ diễn ra trong giai đoạn 2023-2015.

Theo hồ sơ, hệ thống Z Holding có hoạt động sản xuất, buôn bán hàng hóa trị giá hơn 6.695 tỷ đồng. Trong đó, Kết luận giám định cho thấy có 26 sản phẩm là hàng giả, như sản phẩm sữa Hiup, với doanh thu lên tới hơn 2.436 tỷ đồng.

Các bị cáo còn lập 2 hệ thống sổ sách kế toán không kê khai hơn 6.677 tỷ đồng doanh thu, gây thiệt hại về thuế hơn 1.633 tỷ đồng sau đó tiến hành rửa tiền bằng cách mua bất động sản.

Quảng cáo như thuốc nhưng không bị quản lý

Ngoài việc xét xử các bị cáo vì những hành vi nêu trên, cơ quan điều tra còn phát hiện các sơ hở, thiếu sót trong hệ thống văn bản pháp luật và công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực sản xuất, buôn bán hàng hóa là thực phẩm cũng như quảng bá, giới thiệu, bán hàng trên không gian mạng.

Đầu tiên, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và Nghị định 15/2018 cho phép doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm tự công bố và tự chịu trách nhiệm về chất lượng, thành phần, tính năng, công dụng đối với đa số sản phẩm.

Tuy nhiên, lại thiếu cơ chế sàng lọc tiền kiểm, không quy định trách nhiệm cụ thể của các cơ quan quản lý Nhà nước khi tiếp nhận hồ sơ tự công bố mà phó mặc cho doanh nghiệp; chỉ hậu kiểm ngẫu nhiên. Việc này dẫn đến cá nhân, tổ chức lợi dụng bỏ bớt các thành phần nguyên liệu chính tạo nên tính năng, công dụng của sản phẩm; sử dụng nguyên liệu rẻ tiền, không rõ nguồn gốc, thậm chí gây hại để thu lợi bất chính.

Hiện nay, thực phẩm chức năng và các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng chủ yếu vẫn được điều chỉnh như thực phẩm thông thường, chưa được xếp vào nhóm có nguy cơ cao đối với sức khỏe để quản lý.

Nhiều thực phẩm được quảng bá, giới thiệu, công bố như "thuốc" nhưng chỉ đăng ký đại thực phẩm bổ sung để né tránh các yêu cầu nghiêm ngặt về thử nghiệm lâm sàng; gắn mác “hỗ trợ chữa bệnh", nhưng không chịu sự quản chặt như được phẩm.

Tiếp đến, các quảng cáo online của nguời nổi tiếng thường “biến tướng" dưới hình thức giới thiệu sản phẩm như trải nghiệm cá nhân, không gắn nhận quảng cáo, không tiết lộ được trả tiền khiến người xem nhầm tưởng là khuyến nghị chân thật.

Đến nay, chưa có quy định về cơ chế kiểm duyệt nội dung quảng cáo trên không gian mạng trong khi mọi cá nhân đều có thể quảng cáo thực phẩm trên mạng xã hội khiến cơ quan chức năng khó phát hiện, kiển tra, giám sát nội dung. Mức xử phạt theo Nghị định 38/2021 thì chưa đủ sức răn đe, không tương xứng với số tiền thu lợi bất chính.

Nghị định 52/2013 quy định về trách nhiệm của chủ sàn thương mại điện tử, người bá hàng online nhưng việc xác thực thông tin người bán, kiểm soát nguồn gốc trên các nền tảng này còn rất hạn chế. Việc xử lý các website, tài khoản mạng xã hội vi phạm còn chậm và chưa triệt để; chưa có quy định đặc thù kiểm soát các giao dịch bán thực phẩm qua mạng, qua livestream hoặc các sàn điện tử.

Tương tự, chế tài xử lý hành chính và hình sự hiện hành về các hành vi vi phạm liên quan đến sản xuất, buôn bản thực phẩm, quảng bá sai sự thật, gian lận công bố kiểm nghiệm sản phẩm và trốn thuế chưa đủ mạnh, chưa tạo được tính răn đe thực sự, không tương xứng với quy mô lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm. Nhiều đối tượng chấp nhận nộp phạt như một “chi phí kinh doanh” rồi tái phạm.

Trông chờ đạo đức người bán

Cơ quan điều tra cũng cho rằng cơ chế hoạt động từ quản lý Nhà nước còn lỗ hổng. Thứ nhất là thiếu kiểm soát chặt chẽ chất lượng thực phẩm trước khi lưu thông khi không thẩm định tiền kiểm và chỉ tiếp nhận hồ sơ tự công bố, kiểm tra tính hợp lệ về mặt thủ tục và lưu trữ để hậu kiểm ngẫu nhiên.

Việc công khai dữ liệu tự công bố cũng chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến nhiều đối tượng chỉ kiểm nghiệm “qua loa” vài chỉ tiêu, thậm chí thông đồng với các Trung tâm kiểm nghiệm để mua bán các phiếu thử nghiệm cho kết quả “đẹp” nhằm hợp thức hóa hồ sơ rồi đưa ra thị trường sản phẩm không đúng tiêu chuẩn công bố.

Thực tế, cơ quan quản lý chỉ phát hiện được sai phạm sau khi sản phẩm lưu thông và chỉ khi người dân tố giác, bảo tin đến cơ quan có thẩm quyền, dẫn đến sức khỏe người tiêu dùng bị lâm vào tình trạng rủi ro khi sử dụng sản phẩm trong thời gian dài.

Cơ chế hậu kiểm về chất lượng sản phẩm theo công bố sản phẩm và thông tin in trên nhãn sản phẩm còn lỏng lẻo, không cụ thể, chỉ trông chờ vào đạo đức của nhà sản xuất.

Cũng giống như phía điều tra, qua vụ án này, VKSND tối cao nhận thấy còn có sơ hở, thiếu sót trong một số văn bản quy phạm pháp luật, trong công tác quản lý Nhà nước về lĩnh vực kinh doanh, sản xuất, buôn bán thực phẩm chức năng, thực phẩm bổ sung, thực phẩm dinh dưỡng...

Trách nhiệm của Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Thanh tra, Quản lý thị trường và các đơn vị liên quan là không kịp thời phát hiện những sai phạm của Công ty Z Holding và các công ty thuộc hệ thống để xử lý kịp thời.

Do đó, VKSND tối cao thấy cần tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra hoạt động sản xuất, buôn bán hàng hóa là thực phẩm, hạch toán sổ sách kê khai thuế, các giao dịch mua bán, chuyển nhượng cổ phần, bất động sản đảm bảo chặt chẽ, công khai kết quả hoạt động kiểm toán của các công ty kiểm toán xác nhận báo cáo tài chính và doanh thu của doanh nghiệp theo đúng quy định của pháp luật.

Ngày 17/9/2025, VKSND tối cao ban hành Kiến nghị số 15 gửi Chính phủ về việc rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về quản lý an toàn thực phẩm và sẽ tiếp tục kiến nghị các cơ quan hữu quan có thể chế, chính sách, giải pháp để khắc phục, phòng ngừa vi phạm, tội phạm.

×