Sau hợp nhất, Quảng Ninh vẫn có 4 con sông chính, gắn với nhiều chiến tích hào hùng

Sau hợp nhất, Quảng Ninh có 4 con sông chính

Hợp nhất thành công, tỉnh Quảng Ninh vẫn có mạng lưới sông suối khá dày đặc với 4 con sông chính là sông Kinh Thầy, sông Ka Long, sông Tiên Yên và sông Ba Chẽ.

Trong đó, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, sông Kinh Thầy (còn gọi là sông Kinh Thày, sông Sài Giang) nằm trên ranh giới tiếp giáp giữa TP.Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh, thuộc hệ thống sông Thái Bình.

Riêng đoạn sông Kinh Thầy chảy trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có chiều dài là 18km. Từ điểm tiếp giáp giữa TP.Hải Phòng và Quảng Ninh đến phường Uông Bí gọi là sông Đá Bạch, từ phường Uông Bí, Hiệp Hòa đổ ra biển gọi là sông Bạch Đằng. Sông rộng trung bình 100m, độ sâu khoảng 4m.

Sông Ka Long, còn có tên gọi là sông Bắc Luân, là dòng sông có ý nghĩa lịch sử, chính trị quan trọng do có vị trí địa lý thuộc khu vực biên giới ngăn cách giữa hai nước Việt Nam và Trung Quốc.

Sông Ka Long bắt nguồn từ khu vực Thập Vạn Đại Sơn, TP.Phòng Thành, Trung Quốc, dọc theo biên giới Đông Hưng – Móng Cái, với bên bờ phía nam là xã Hải Sơn, phường Móng Cái 1, Móng Cái 2, Móng Cái 3, tỉnh Quảng Ninh và bờ bắc là TP.Đông Hưng, tỉnh Quảng Tây.

Tại địa phận Móng Cái, dòng Ka Long chia thành hai nhánh: một nhánh chảy theo hướng nam xuyên qua phường Móng Cái 1 và Móng Cái 2 đổ ra biển; một nhánh tiếp tục đi dọc theo biên giới đổ ra biển Bắc Bộ tại cửa biển Bắc Luân, phía đông bắc phường Móng Cái 1. Sông Ka Long có tổng chiều dài 109km, trong đó đoạn tạo thành biên giới Việt – Trung kéo dài 60km.

Sông Tiên Yên nằm chủ yếu trên địa phận tỉnh Quảng Ninh, dòng chính có chiều dài 68km, thượng nguồn từ cửa khẩu Hoành Mô (Quảng Ninh) và chảy xuôi xuống địa phận huyện Tiên Yên- Quảng Ninh trước hợp nhất.

Sông Tiên Yên chảy qua các xã Hoàng Mô, Lục Hồn, Bình Liêu, đến Tiên Yên thì lại hợp với sông Phố Cũ và chảy ra cảng Mũi Chùa Tiên Yên. Thượng nguồn sông là đồi núi cao, dốc bao quanh kéo dài liên tiếp, xuôi xuống hạ lưu gần giáp cửa sông đổ ra biển là khu dân cư đông đúc.

Sông Ba Chẽ là sông dài nhất trong hệ thống sông suối trong tỉnh Quảng Ninh. Bắt nguồn từ núi An Váp, sông Ba Chẽ có diện tích lưu vực 978km2 với chiều dài sông chính 78,5km, chảy quanh co, uốn khúc qua các xã Lương Minh, Kỳ Thượng, Ba Chẽ rồi đổ ra biển tại ngã ba Đồng Rui, là nơi giáp ranh giữa xã Hải Lạng và xã Hải Hòa. Sông Ba Chẽ có nhiều nhánh cấp 1 như sông Quánh, Sông Đoáng, sông Làng Cống...

Ngoài 4 con sông chính trên, tỉnh Quảng Ninh còn có khoảng hơn 60 sông, suối có chiều dài trên 10km.

Hiện tỉnh có 5 sông nội tỉnh thuộc lưu vực sông lớn; 29 sông nội tỉnh thuộc các lưu vực sông liên tỉnh độc lập; 31 sông nội tỉnh độc lập.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, nhìn chung các sông trong địa bàn tỉnh Quảng Ninh đều bắt nguồn từ vùng núi cao, hướng chủ đạo là Đông Bắc - Tây Nam và Bắc - Nam.

Ngoài ra, hầu hết các sông suối trên địa bàn tỉnh thường ngắn và dốc, tốc độ dòng chảy lớn, khả năng bào mòn và xâm thực mạnh.

Mỗi sông hoặc đoạn sông thường có nhiều nhánh, các nhánh phần nhiều vuông góc với sông chính. Đại bộ phận sông có dạng xòe hình cánh quạt, trừ sông Ba Chẽ, sông Tiên Yên có dạng lông chim. Lưu lượng các sông thay đổi lớn theo mùa, phần hạ lưu bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi thủy triều và nhiễm mặn.

Những con sông nhân chứng lịch sử, gắn với nhiều chiến công hào hùng, đất tụ cư đầu tiên của họ Trần ở nước ta

Trong dòng chảy lịch sử của tỉnh Quảng Ninh, các con sông đóng vai trò quan trọng, gắn bó mật thiết với sự hình thành, kiến tạo của các nền văn hóa, văn minh.

Trên khu vực Vịnh Hạ Long và Bái Tử Long, các đoàn khảo cổ đã tìm thấy những dấu tích xa xưa nhất về văn hóa Soi Nhụ, có niên đại từ 18.000 đến 7.000 năm về trước.

Khi ấy, khu vực vịnh Hạ Long và Bái Tử Long vẫn thuộc lục địa, trên một đồng bằng cổ. Những dấu tích khảo cổ cho thấy cư dân Soi Nhụ đã lựa chọn không gian ven sông, suối để cư trú, sinh sống chủ yếu bằng săn bắt thú rừng, hái lượm quả, hạt và khai thác các nguồn lợi tự nhiên.

Hay như bên dòng sông Ka Long, trên vùng đất cổ Vạn Ninh, người ta đã tìm thấy những di chỉ tiêu biểu cho nền văn hóa thời kỳ hậu đồ đá mới, gọi là “Nền văn hóa Hạ Long” ở Gò Thoi Giếng, Gò Ông Tổng, Dốc Bà Mừng.

Đáng chú ý, những dấu tích được khai quật khác cho thấy, vùng đất này về sau vẫn tiếp tục phát triển, từng là một trung tâm sản xuất gốm sứ lớn, tồn tại liên tục trong nhiều năm...

Cùng với giá trị về mặt văn hóa, những con sông còn là chứng nhân lịch sử, lưu dấu nhiều chiến công hào hùng tại cửa ngõ của Tổ quốc.

Sông Bạch Đằng là nơi từng chứng kiến 3 lần quân và dân ta đánh bại kẻ thù hung hãn nhất khi chúng tiến vào xâm lược nước ta. Đặc biệt là năm Mậu Tý 1288 quân, dân nhà Trần đã tiêu diệt và bắt sống toàn bộ hơn 600 chiến thuyền và hơn 4 vạn quân của đế quốc Nguyên Mông, giữ yên non sông đất nước.

Sông Thác Mang thuở ấy, nay là sông Ka Long, cũng đã chứng kiến những trận đánh và chiến thắng oanh liệt trong lịch sử. Tiêu biểu phải kể đến trận Mũi Ngọc trong cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên ở thế kỷ XIII, diễn ra ngay tại cửa Vạn Ninh, nơi sông Thác Mang đổ ra biển. Thủy quân ta dưới sự chỉ huy của Nhân Đức Hầu Trần Toàn đã che giấu chiến thuyền, đặt phục binh tại Mũi Ngọc và các đảo xung quanh.

Dòng Ba Chẽ cũng từng là một lớp phòng thủ quân sự quan trọng trong những cuộc chiến bảo vệ chủ quyền dân tộc.

Năm 1285, trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ 2, thế giặc mạnh, vua Trần Nhân Tông và Thượng hoàng Trần Thánh Tông đã ngầm đi chiếc thuyền nhỏ đến Tam Trĩ (Ba Chẽ ngày nay) lánh nạn nhưng thực chất là một cuộc rút lui chiến lược của nhà Trần để rồi sau đó xây dựng thế trận phản công, giành thắng lợi.

Sau này, Ba Chẽ tiếp tục giữ vị trí chiến lược quan trọng. Nằm giữa núi rừng Đông Bắc và các trục giao thông huyết mạch như đường số 4 ở phía Bắc, đường 18 ở phía Đông, đường số 13 ở phía Tây và phía Nam, Ba Chẽ trở thành cửa ngõ, hành lang bảo vệ phía Đông Nam của chiến khu Việt Bắc.

Đồng bào các dân tộc nơi đây đã chiến đấu kiên cường, lập nhiều chiến công trên những cánh rừng, dòng Ba Chẽ, đoạn sông Cổ Ngựa..., góp phần bảo vệ an toàn căn cứ cách mạng.

Sông suối, đất đai nơi đây cũng sản sinh, nuôi dưỡng nhiều vị anh hùng, danh nhân như nữ tướng Lê Chân, là tướng của Hai Bà Trưng, từng khai phá vùng đất Hải Phòng; tướng Hoàng Cần, người châu Tiên Yên, thời Trần từng có công dẹp giặc, được lập đền thờ ở Cửa Suốt, rất linh thiêng; Thám hoa Trần Đình Sâm, từng được cử đi sứ nhà Nguyên; Tiến sĩ Vũ Phi Hổ, làm quan đến Phó đô ngự sử... Đặc biệt, vùng đất Đông Triều được chính sử ghi là quê hương gốc của nhà Trần, được nhà Trần chọn làm nơi xây dựng lăng mộ của 8 vị hoàng đế.

Thời nay, những con sông tại Quảng Ninh lại tiếp tục nhiệm vụ kết nối giao thương, tạo điều kiện cho đầu tư phát triển hạ tầng giao thông đô thị, sản xuất, mở thêm dư địa phát triển nông nghiệp. Đây là một trong những nguồn lực góp phần giúp ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Ninh đạt mức tăng trưởng ổn định trong nhiều năm. Riêng trong quý II/2026, ngành nông nghiệp Quảng Ninh đã đạt mức tăng trưởng 5,3%.

Ngoài ra, hệ thống sông, suối, hồ, thác nước và suối khoáng nóng khá đặc sắc đang trở thành nguồn tài nguyên giàu tiềm năng cho phát triển du lịch sinh thái, dã ngoại, cắm trại và các hoạt động trải nghiệm; tiêu biểu như sông Ba Chẽ, hồ Yên Trung, thác Lựng Xanh, Khe Song - Thác Bạc, hồ Khe Chè, suối khoáng nóng Quang Hanh…

Các di sản văn hóa gắn với những dòng sông cũng tiếp tục được gìn giữ và phát huy. Trong đó, Khu di tích lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Khu di tích quốc gia đặc biệt. Các lễ hội như Lễ hội truyền thống Bạch Đằng, Lễ hội miếu Ông - miếu Bà, Lễ hội Bàn Vương... vẫn được tổ chức hàng năm, trở thành nét sinh hoạt văn hóa giàu bản sắc.

(Nguồn tài liệu tham khảo: Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân, Báo và Phát thanh, truyền hình tỉnh Quảng Ninh, Cổng Thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh và UBND các xã phường, Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Đề án Khoanh định hành lang bảo vệ nguồn nước, vùng bảo hộ vệ sinh, vùng cấm, hạn chế khai thác nước dưới đất tỉnh Quảng Ninh...)

×