Sầu riêng Việt ôm mộng tỷ đô: Tăng tốc đẩy nhanh việc cấp mã số vùng trồng

Tại hội thảo "Sầu riêng châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc” vừa diễn ra tại TP.HCM, ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký VCCI, Giám đốc VCCI Chi nhánh khu vực TP.HCM cho biết, chỉ trong vòng gần 10 năm, ngành sầu riêng Việt Nam đã có bước phát triển vượt bậc. Nếu năm 2015 sản lượng mới đạt khoảng 366.000 tấn, thì đến năm 2024 đã vượt 1,5 triệu tấn trên gần 180.000 ha.

Hội thảo do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Chi nhánh khu vực TP.HCM phối hợp cùng iFresh Asia Fruit Expo và Công ty TNHH DAKAGO tổ chức.

Cơn lốc "bùng nổ" diện tích và nỗi lo "nước đến chân mới nhảy"

Chưa bao giờ làn sóng trồng sầu riêng lại càn quét mạnh mẽ từ miền Nam sông nước ra tận dải đất đỏ Tây Nguyên đầy nắng gió đến thế. Cả nước hiện đã có 180.000 ha sầu riêng, trong đó Tây Nguyên sừng sững là "thủ phủ" lớn nhất với quy mô vượt 70.000 ha. Bám sát nút là khu vực miền Nam với diện tích ước đạt khoảng 45.000 - 50.000 ha.

Riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trù phú chiếm sóng mạnh mẽ nhất với khoảng 25.000 – 30.000 ha, dẫn đầu là Tiền Giang với quy mô trên 22.000 ha. Tiếp đó là vùng Đông Nam Bộ với khoảng 15.000 – 18.000 ha mà Đồng Nai là hạt nhân chính sở hữu hơn 11.300 ha.

Diện tích tăng phi mã là vậy, song "chiếc áo" mã số vùng trồng dường như đang quá chật chội so với tốc độ phát triển thực tế. Đến nay, cả nước mới chỉ có khoảng 900 mã số vùng trồng sầu riêng được phía Trung Quốc phê duyệt – một con số quá ít ỏi so với tổng diện tích hiện có.

Dù miền Nam đang đi đầu nhờ lợi thế liên kết hợp tác xã (HTX) lâu năm với tỷ lệ bao phủ mã số vùng trồng đạt khoảng 30 - 35% diện tích đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch, nhưng ngay tại thủ phủ Tiền Giang, tỷ lệ này vẫn chỉ đạt vỏn vẹn khoảng 20%.

Sự chênh lệch này đẩy ngành hàng vào thế "nước đến chân mới nhảy". Khi mùa thu hoạch gõ cửa, các địa phương mới ráo riết gom hồ sơ, chạy đua làm thủ tục cấp tập. Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất lại nằm ở khâu phê duyệt từ phía Tổng cục Hải quan Trung Quốc.

Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đồng Tháp, trăn trở thừa nhận: "Hồ sơ phía mình làm rất nhanh, chỉ trong vòng một tuần là xong. Nhưng cái khó là phải chờ phía Trung Quốc phê duyệt. Hiện tại diện tích sầu riêng chưa được cấp mã số còn rất lớn, nếu mình cứ nôn nóng chạy theo số lượng mà không kiểm soát kỹ thì rất khó đảm bảo sự bền vững".

Số hóa thủ tục và siết chặt trách nhiệm

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang nỗ lực đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính thông qua dự thảo Nghị quyết mới nhằm gỡ vướng cho Nghị định 38/2026. Theo đó, hồ sơ cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói sẽ được tinh giản triệt để, thực hiện trực tuyến hoàn toàn và quản lý tập trung bằng dữ liệu số kết nối trực tiếp với hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Quy trình mới sẽ rút ngắn thời gian giải quyết đối với vùng trồng nội địa xuống không quá 3 ngày làm việc nhờ cơ chế hậu kiểm. Với vùng trồng, cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu, thời gian tiền kiểm cũng được khống chế không quá 10 ngày làm việc. Đặc biệt, mã số vùng trồng sẽ được cấp theo vị trí thửa đất và từng bước tích hợp vào cơ sở dữ liệu đất đai. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh việc đổi mới này không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn hướng tới quản lý tận gốc chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm cho cả thị trường trong nước.

Thế nhưng, thủ tục thông thoáng mới chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ để sầu riêng Việt vững vàng trên thị trường quốc tế chính là ý thức trách nhiệm của các bên đứng tên mã số. Đã đến lúc phải chấm dứt tình trạng nông dân tự bơi hay doanh nghiệp chỉ trực chờ "mua đứt bán đoạn" rồi để xảy ra rủi ro chất lượng tại cửa khẩu.

Đứng ở góc độ người trong cuộc, ông Nguyễn Hoàng Cung, Chủ tịch HĐQT Công ty Đại Thuận Thiên phân tích: "Làm mã số vùng trồng là tốt, nhưng phải gắn với trách nhiệm rõ ràng. Đơn vị nào đứng ra bao tiêu, đơn vị nào xuất khẩu thì phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về mã số đó. Nếu doanh nghiệp không có kinh nghiệm kỹ thuật, có thể thuê chuyên gia hướng dẫn. Nhưng một khi đã làm thì không thể đổ lỗi cho hoàn cảnh. Bản thân doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm quản lý kỹ thuật, đầu ra và chất lượng của vùng trồng đó".

Ông Cung cũng gợi mở giải pháp thay vì cấp mã số manh mún, nhỏ lẻ theo hộ gia đình – vốn rất dễ bị gian lận và mượn mã, thì các địa phương nên quy hoạch cấp mã số vùng trồng quy mô lớn đại diện theo từng ấp hoặc từng xã. Khi một vùng trồng lớn được quản lý chung, chính quyền địa phương và các tổ chức HTX sẽ có trách nhiệm giám sát chéo lẫn nhau. Đây chính là chìa khóa vàng để tạo ra vùng nguyên liệu đủ lớn cho các đơn hàng xuất khẩu, đồng thời loại bỏ triệt để tình trạng mượn mã số vùng trồng đang gây nhức nhối hiện nay.

×